აღწერა
სახის შეშუპება ხშირი სამედიცინო ჩივილია. შესაძლო მიზეზები: ალერგიული რეაქცია, ანგიოედემა, სინუსიტი. ქვემოთ — რეკომენდირებული წამლები, თვითდახმარების ხერხები სახლში და „წითელი დროშის" სიგნალები რომლებიც ექიმთან მიმართვას მოითხოვენ.
სახის შეშუპება ხშირი სამედიცინო ჩივილია. შესაძლო მიზეზები: ალერგიული რეაქცია, ანგიოედემა, სინუსიტი. ქვემოთ — რეკომენდირებული წამლები, თვითდახმარების ხერხები სახლში და „წითელი დროშის" სიგნალები რომლებიც ექიმთან მიმართვას მოითხოვენ.
ალერგიული შეშუპების შემთხვევაში ცივი კომპრესი სახეზე 10-15 წუთით ამცირებს სიმპტომებს.
შეზღუდეთ მარილის მიღება, რადგან ჭარბი მარილი ხელს უწყობს სითხის დაგროვებას და შეშუპებას.
ძილის დროს თავი ოდნავ ამაღლებულ მდგომარეობაში დაიკავეთ — ეს ამცირებს სახის შეშუპებას დილით.
საკმარისი რაოდენობით წყალი მიირთვით (დღეში 1.5-2 ლიტრი), თუ ექიმმა სითხის შეზღუდვა არ გირჩიათ.
თუ შეშუპება ალერგიულია, შეეცადეთ იდენტიფიცირება და თავიდან აიცილოთ ალერგენთან კონტაქტი.
სახის შეშუპება (ფაციალური ედემა) — სახის რბილ ქსოვილებში სითხის დაგროვებით გამოწვეული გაბერვაა, რომელიც შეიძლება იყოს ცალმხრივი ან ორმხრივი, ადგილობრივი ან დიფუზური. ხშირ შემთხვევაში მიზეზი უვნებელია — ალერგიული რეაქცია, მწერის ნაკბენი, კბილის ინფექცია ან ძილის დროს არასწორი პოზიცია. თუმცა, სახის შეშუპება შეიძლება იყოს სერიოზული მდგომარეობის ნიშანი: ანაფილაქსიის, ანგიოედემის, თირკმლის ან გულის უკმარისობის, ან სუპერიორული ღრუ ვენის სინდრომის გამოვლინება. თუ შეშუპებას თან ახლავს სუნთქვის გაძნელება, ენის ან ხახის შეშუპება, ან სწრაფად პროგრესირებს — ეს გადაუდებელი სიტუაციაა და საჭიროებს დაუყოვნებლივ სამედიცინო დახმარებას.
სახის შეშუპების მიზეზები მრავალფეროვანია და მოიცავს როგორც უვნებელ, ისე სიცოცხლისათვის საშიშ მდგომარეობებს.
ალერგიული რეაქციები — საკვების, წამლების, კოსმეტიკის ან მწერის ნაკბენის შედეგად. ჰისტამინის გამოთავისუფლება იწვევს სისხლძარღვების გაფართოებასა და სითხის გაჟონვას ქსოვილებში. ალერგიული ანგიოედემა ხშირად ტუჩებს, ქუთუთოებსა და ლოყებს მოიცავს.
კბილის/ყბის ინფექციები — პერიოდონტალური აბსცესი ან ჩირქოვანი პულპიტი ლოყის ან ქვედა ყბის არეში გამოხატულ ცალმხრივ შეშუპებას იწვევს, რომელსაც ტკივილი და ცხელება ახლავს.
სინუსიტი — პარანაზალური სინუსების ანთება, განსაკუთრებით მაქსილარული სინუსიტი, ლოყისა და თვალბუდის ქვეშ შეშუპებას იწვევს.
მწერის ნაკბენი/ჩხვლეტა — ფუტკრის, კრაზანის ან კოღოს ნაკბენი ლოკალური შეშუპებით ვლინდება, თუმცა სენსიბილიზებულ პირებში გენერალიზებული რეაქცია შეიძლება განვითარდეს.
თვალის კონიუნქტივიტი/ქალაზიონი — ქუთუთოს შეშუპება ინფექციური ან ალერგიული კონიუნქტივიტის, ქალაზიონის ან ბარლის თანმხლები სიმპტომია.
პრეემფლამპსია — ორსულობის მეორე ნახევარში სახის და ხელების შეშუპება, მაღალი არტერიული წნევით, შეიძლება პრეემფლამპსიის ნიშანი იყოს (NICE NG133).
თირკმლის დაავადებები — ნეფროზული სინდრომი ან გლომერულონეფრიტი პერიორბიტალური (თვალების ირგვლივ) შეშუპებით იწყება, განსაკუთრებით დილით. პროტეინურიას და ჰიპოალბუმინემიას თან ახლავს.
ჰიპოთირეოზი — ფარისებრი ჯირკვლის ჰიპოფუნქცია მიქსედემატოზურ შეშუპებას (არანაჭერი, მაგარი ედემა) იწვევს, განსაკუთრებით სახეზე.
კონტაქტური დერმატიტი — კოსმეტიკის, საღებავის ან მცენარეული ალერგენების კონტაქტით გამოწვეული ანთებითი რეაქცია.
ანგიოედემა (მემკვიდრეობითი ან აგფ-ინჰიბიტორებით გამოწვეული) — აგფ-ინჰიბიტორები (ენალაპრილი, რამიპრილი) 0.1–0.7% შემთხვევაში ანგიოედემას იწვევს, რაც მოულოდნელად შეიძლება განვითარდეს წამლის მიღებიდან თვეების ან წლების შემდეგაც კი.
სუპერიორული ღრუ ვენის სინდრომი — მედიასტინალური სიმსივნით გამოწვეული ზედა ღრუ ვენის კომპრესია სახის, კისრისა და ზედა კიდურების შეშუპებას იწვევს.
ლუდვიგის ანგინა — ქვედა ყბის ქვეშ სიცოცხლისათვის საშიში ცელულიტი, რომელიც სასუნთქ გზებს საფრთხეს უქმნის.
სახის შეშუპების თანმხლები სიმპტომები ეხმარება ექიმს დიფერენციალურ დიაგნოზში:
დაუყოვნებლივ გამოიძახეთ 112 ან მიმართეთ გადაუდებელი დახმარების განყოფილებას შემდეგ სიტუაციებში:
მსუბუქი სახის შეშუპების შემთხვევაში, როცა სერიოზული მიზეზი გამორიცხულია, შეგიძლიათ სახლში მიიღოთ შემდეგი ზომები:
ცივი კომპრესი — ყინულის პაკეტი ან ცივი სველი ტილო დაადეთ შეშუპებულ არეზე 15–20 წუთის განმავლობაში, 2–3-საათიანი ინტერვალებით. ეს ამცირებს ანთებასა და სითხის დაგროვებას.
თავის აწეული პოზიცია — ძილის დროს გამოიყენეთ დამატებითი ბალიში, რათა თავი გულის დონეზე ზემოთ იყოს. ეს ხელს უწყობს ვენურ დრენაჟს და ამცირებს დილის შეშუპებას.
მარილის შეზღუდვა — ჭარბი ნატრიუმი სითხის რეტენციას იწვევს. შეამცირეთ მზა საკვებისა და მარილის მოხმარება (WHO: <5 გ/დღეში).
ჰიდრატაცია — საკმარისი წყლის მიღება (1.5–2 ლიტრი/დღეში) ხელს უწყობს თირკმელებს ნატრიუმის გამოყოფაში.
ალერგენის მოცილება — თუ ეჭვი გაქვთ ალერგიულ რეაქციაზე, მოერიდეთ სავარაუდო ალერგენს (საკვები, კოსმეტიკა, წამალი).
ალკოჰოლის შეზღუდვა — ალკოჰოლი ხელს უწყობს დეჰიდრატაციას და რეაქტიულ სითხის დაგროვებას სახეზე.
მწერის ნაკბენისას — ამოიღეთ ნესტარი (თუ არის), გარეცხეთ წყლითა და საპნით, დაადეთ ცივი.
ალერგიული წარმოშობის სახის შეშუპებისას პირველი რიგის მკურნალობაა მეორე თაობის ანტიჰისტამინური პრეპარატები:
ინფექციით ან ტრავმით გამოწვეული მტკივნეული შეშუპებისას:
საშუალო და მძიმე ალერგიული ან ანთებითი შეშუპებისას ექიმი შეიძლება დანიშნოს სისტემურ კორტიკოსტეროიდებს (პრედნიზოლონი ან დექსამეთაზონი). ეს მედიკამენტები რეცეპტითაა ხელმისაწვდომი და თვითმკურნალობისთვის არ გამოიყენება.
ადგილობრივი გამოყენებისთვის:
კბილის აბსცესის, ცელულიტის ან ბაქტერიული სინუსიტის შედეგად განვითარებული შეშუპება ანტიბიოტიკთერაპიას მოითხოვს. ექიმის დანიშნულებით:
სითხის რეტენციით გამოწვეული გენერალიზებული შეშუპებისას ექიმმა შეიძლება დანიშნოს ფუროსემიდი ან სხვა დიურეზული — მხოლოდ ექიმის მეთვალყურეობით.
ანამნეზი: ექიმი დეტალურად გამოიკითხავს:
ფიზიკური გასინჯვა: პალპაცია, ლიმფური კვანძების შეფასება, სინუსების პერკუსია, ორალური ღრუს გასინჯვა.
ლაბორატორიული კვლევები:
ინსტრუმენტული კვლევები: სინუსების CT, ყბის პანორამული რენტგენი, კისრის/სახის UBB (ულტრაბგერა), საჭიროებისამებრ — გულმკერდის CT.
დილის სახის შეშუპება ყველაზე ხშირად ფიზიოლოგიურია — ჰორიზონტალურ მდგომარეობაში სითხე თანაბრად ნაწილდება და სახის არეში გროვდება. ეს განსაკუთრებით გამოხატულია ჭარბი მარილის მიღების, ალკოჰოლის მოხმარების ან არასაკმარისი ძილის შემდეგ. თუ შეშუპება 30–60 წუთში ქრება ვერტიკალურ მდგომარეობაში — ეს ჩვეულებრივ სერიოზული არ არის. თუმცა, თუ პერიორბიტალური შეშუპება ყოველდღიურად მეორდება, თირკმლის პათოლოგიის გამორიცხვა საჭიროა.
დიახ. ენალაპრილი, რამიპრილი (ამპრილანი 5მგ, ამპრილანი 10მგ) და სხვა აგფ-ინჰიბიტორები იშვიათად, მაგრამ პოტენციურად სახიფათო ანგიოედემას იწვევს. ეს შეიძლება მოხდეს მკურნალობის დაწყებიდან დღეებში ან თვეებში. სახის, ტუჩების ან ენის ნებისმიერი შეშუპება ამ პრეპარატების მიღებისას მოითხოვს მედიკამენტის დაუყოვნებლივ შეწყვეტასა და ექიმთან მიმართვას.
ბავშვში სახის შეშუპების ხშირი მიზეზებია: ალერგიული რეაქცია, მწერის ნაკბენი, ტრავმა და ინფექცია. თუ ბავშვს სუნთქვა არ უჭირს, ალერგიული რეაქციისას შეგიძლიათ მისცეთ ასაკის შესაბამისი დოზით ანტიჰისტამინი და დაადოთ ცივი კომპრესი. თუმცა, სუნთქვის ნებისმიერ გაძნელებაზე, ყელის შეშუპებაზე ან ცხელებაზე — დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს.
მსუბუქი ალერგიული ანგიოედემა ჩვეულებრივ 24–72 საათში ქრება ანტიჰისტამინით მკურნალობის ფონზე. თუ შეშუპება 3 დღეზე მეტ ხანს გრძელდება ან მეორდება, საჭიროა ალერგოლოგის კონსულტაცია სპეციფიკური ალერგენის იდენტიფიცირებისა და პროფილაქტიკური მკურნალობის დაგეგმვისთვის.
ალერგიული შეშუპება ჩვეულებრივ ორმხრივია, თან ახლავს ქავილი, ჭინჭრის გამონაყარი, სწრაფად ვითარდება (წუთებში-საათებში) და არ იწვევს ცხელებას. ინფექციური შეშუპება უმეტესად ცალმხრივია, მტკივნეული, სიწითლითა და ადგილობრივი ცხელებით, და თანდათანობით ვითარდება (საათებში-დღეებში). ცხელება და ლიმფური კვანძების გადიდება ინფექციის სასარგებლოდ მეტყველებს.