ლიბიდოს შემცირება ხშირი სამედიცინო ჩივილია. შესაძლო მიზეზები: დეპრესია, შფოთვითი აშლილობა / ქრონიკული სტრესი, ჰიპოთირეოზი (ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის დაქვეითება). ქვემოთ — რეკომენდირებული წამლები, თვითდახმარების ხერხები სახლში და „წითელი დროშის" სიგნალები რომლებიც ექიმთან მიმართვას მოითხოვენ.
რეგულარული ფიზიკური აქტივობა (კვირაში მინიმუმ 150 წუთი ზომიერი ინტენსივობით) ხელს უწყობს ტესტოსტერონისა და ენდორფინის დონის ამაღლებას.
ძილის ჰიგიენის დაცვა — ყოველდღიურად 7-8 საათიანი ძილი ოპტიმიზაციას უკეთებს ჰორმონალურ ბალანსს.
სტრესის მართვა მედიტაციის, სუნთქვითი ვარჯიშების ან იოგას საშუალებით.
დაბალანსებული კვება: ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავებით, თუთიით და ვიტამინ D-ით მდიდარი საკვების მიღება.
ალკოჰოლის მოხმარების შეზღუდვა და მოწევის შეწყვეტა — ორივე უარყოფითად მოქმედებს ლიბიდოზე.
ლიბიდოს შემცირება (სექსუალური ლტოლვის დაქვეითება) — ეს არის სექსუალური აქტივობისადმი ინტერესისა და სურვილის შემცირება, რაც შეიძლება შეეხოს როგორც ქალებს, ისე მამაკაცებს ნებისმიერ ასაკში. ეს მდგომარეობა ძალიან ხშირია და თავისთავად არ წარმოადგენს დაავადებას — ხშირად იგი დროებითია და განპირობებულია სტრესით, დაღლილობით ან ურთიერთობის პრობლემებით. თუმცა, ზოგჯერ ლიბიდოს დაქვეითება შეიძლება იყოს სერიოზული სამედიცინო პრობლემის სიგნალი — ჰორმონალური დარღვევების, დეპრესიის ან ქრონიკული დაავადების ნიშანი. მნიშვნელოვანია გესმოდეთ, რომ „ნორმალური" ლიბიდო ინდივიდუალურია და მისი ცვალებადობა ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპზე სრულიად ბუნებრივია. თუ სექსუალური ინტერესის დაკარგვა ხანგრძლივია, დისტრესს იწვევს ან თანმხლებ სიმპტომებს ახლავს — ექიმთან კონსულტაცია რეკომენდირებულია.
ლიბიდოს შემცირება მულტიფაქტორიანი მდგომარეობაა, რომელშიც ბიოლოგიური, ფსიქოლოგიური და სოციალური ფაქტორები ერთმანეთთან ჭიდილობს.
ფსიქოლოგიური ფაქტორები — სტრესი (სამსახურთან, ფინანსებთან, ოჯახთან დაკავშირებული), შფოთვა, დეპრესია და ურთიერთობის პრობლემები ლიბიდოს დაქვეითების ყველაზე გავრცელებული მიზეზებია. ქრონიკული სტრესი ზრდის კორტიზოლის დონეს, რაც პირდაპირ ანელებს სექსუალურ ფუნქციას.
დაღლილობა და ძილის დეფიციტი — ძილის ქრონიკული ნაკლებობა მნიშვნელოვნად აქვეითებს ტესტოსტერონის დონეს მამაკაცებში და ზოგადად ამცირებს ენერგიას და ინტერესს.
მედიკამენტების გვერდითი ეფექტი — ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული და ხშირად უგულებელყოფილი მიზეზი. სელექციური სეროტონინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორები (SSRI — ანტიდეპრესანტები), ბეტა-ბლოკერები, ჰორმონალური კონტრაცეფტივები, ანტიჰისტამინები და სპირონოლაქტონი ხშირად იწვევენ ლიბიდოს შემცირებას (BNF 87).
ჰორმონალური დარღვევები — მამაკაცებში ტესტოსტერონის დაბალი დონე (ჰიპოგონადიზმი), ქალებში ესტროგენის დაქვეითება (განსაკუთრებით მენოპაუზისას ან მშობიარობის შემდგომ პერიოდში), ასევე თირეოიდის ფუნქციის დარღვევები (ჰიპოთირეოზი) და ჰიპერპროლაქტინემია.
ქრონიკული დაავადებები — შაქრიანი დიაბეტი, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები, თირკმლის ქრონიკული უკმარისობა, არტრიტი და სხვა ტკივილიანი მდგომარეობები.
ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება და ნარკოტიკული ნივთიერებები — ალკოჰოლი მცირე რაოდენობით შესაძლოა ამცირებდეს შეკავებას, მაგრამ ქრონიკული მოხმარება მკვეთრად ანელებს ლიბიდოს.
ჰიპოფიზის სიმსივნეები (მაგ., პროლაქტინომა), ადისონის დაავადება, კუშინგის სინდრომი, ანორექსია ნერვოზა და სხვა ენდოკრინული პათოლოგიები. ასევე, ზოგიერთ შემთხვევაში — ნეიროლოგიური დაავადებები (გაფანტული სკლეროზი, ეპილეფსია).
ლიბიდოს შემცირებას ხშირად ახლავს თანმხლები ნიშნები, რომლებიც ეხმარება ექიმს მიზეზის დადგენაში:
თუ ლიბიდოს შემცირებას ახლავს გალაქტორეა (რძის გამოყოფა ძუძუდან), მხედველობის დარღვევა ან თავის ტკივილი — ეს შესაძლოა მიუთითებდეს ჰიპოფიზის პათოლოგიაზე.
ლიბიდოს შემცირება თავისთავად იშვიათად წარმოადგენს გადაუდებელ მდგომარეობას, თუმცა სასწრაფო სამედიცინო შეფასება საჭიროა შემდეგ შემთხვევებში:
მსუბუქი და დროებითი ლიბიდოს შემცირებისას რამდენიმე მარტივი ნაბიჯი შეიძლება ეფექტური იყოს:
ძილის ჰიგიენა — მიზნად დაისახეთ 7-9 საათი ხარისხიანი ძილი. ძილის ქრონიკული ნაკლებობა მნიშვნელოვნად ამცირებს სექსუალურ ლტოლვას. დაწექით და ადექით ერთ დროს, შეზღუდეთ ეკრანის გამოყენება საწოლში.
ფიზიკური აქტივობა — რეგულარული ვარჯიში (კვირაში მინიმუმ 150 წუთი ზომიერი ინტენსივობით) ზრდის ტესტოსტერონს, აუმჯობესებს გუნება-განწყობას და ხელს უწყობს ლიბიდოს აღდგენას (NICE CG150).
სტრესის მართვა — მედიტაცია, ღრმა სუნთქვის ტექნიკები, იოგა ან სხვა რელაქსაციის მეთოდები დაგეხმარებათ კორტიზოლის დონის შემცირებაში.
ალკოჰოლის შეზღუდვა — ზომიერებაზე მეტი ალკოჰოლი (მამაკაცებისთვის 14 ერთეულზე მეტი კვირაში) უარყოფითად მოქმედებს სექსუალურ ფუნქციაზე.
კომუნიკაცია პარტნიორთან — ღია, გულწრფელი საუბარი პარტნიორთან ხშირად ყველაზე ეფექტური „მკურნალობაა". სექსუალური თერაპევტთან ერთობლივი ვიზიტიც შეიძლება სასარგებლო იყოს.
კვება — დაბალანსებული კვება, მდიდარი თუთიით (ხორცი, კაკალი, თესლი), ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავებით და ვიტამინებით, ხელს უწყობს ჰორმონალურ ბალანსს.
ლიბიდოს შემცირების მკურნალობა დამოკიდებულია მიზეზზე. არ არსებობს უნივერსალური „აბი", რომელიც ლიბიდოს გაზრდის — მკურნალობა მიზნობრივი უნდა იყოს. ქვემოთ მოცემულია მედიკამენტები, რომლებიც სხვადასხვა სიტუაციაში გამოიყენება.
თუ პრობლემა სტრესთან და შფოთვასთანაა დაკავშირებული:
ადაპტოლი 500მგ — ანქსიოლიტიკური პრეპარატი, რომელიც ამცირებს შფოთვას სედაციის გარეშე. მიიღება 500 მგ 2-3-ჯერ დღეში. არ იწვევს დამოკიდებულებას, თუმცა ეფექტურობა ლიბიდოზე არაპირდაპირია — შფოთვის შემცირებით უმჯობესდება სექსუალური ფუნქცია.
ატარაქსი 25მგ — ჰიდროქსიზინი, ანტიჰისტამინური ანქსიოლიტიკი. 25-50 მგ დღეში. ყურადღება: შესაძლოა თავადაც ამცირებდეს ლიბიდოს მაღალ დოზებში, ამიტომ მხოლოდ მოკლე კურსით.
თუ დეპრესიაა მიზეზი:
მნიშვნელოვანია იცოდეთ, რომ ბევრი ანტიდეპრესანტი (SSRI ჯგუფის) თავად იწვევს ლიბიდოს დაქვეითებას. თუ უკვე იღებთ ანტიდეპრესანტს და სექსუალური ფუნქცია გაუარესდა, არ შეწყვიტოთ მედიკამენტი თვითნებურად — მიმართეთ ექიმს დოზის ან პრეპარატის შეცვლის საკითხზე. ბუპროპიონი (NDRI ჯგუფი) ანტიდეპრესანტია, რომელიც ნაკლებად აქვეითებს ლიბიდოს და ზოგჯერ SSRI-ს დანამატად ინიშნება სექსუალური გვერდითი ეფექტის კომპენსაციისთვის (NICE CG90).
თუ ერექტილური დისფუნქციაა თანმხლები (მამაკაცები):
ერექტილური დისფუნქციის პრეპარატები (სილდენაფილი, ტადალაფილი) რეცეპტით ინიშნება და პირდაპირ ლიბიდოზე არ მოქმედებენ, მაგრამ ერექტილური ფუნქციის გაუმჯობესებით აღადგენენ სექსუალურ თავდაჯერებულობას. მიიღება მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით. უკუნაჩვენებია ნიტრატების მიმღებ პაციენტებში.
ჰორმონალური მკურნალობა:
ვიტამინები და დანამატები:
არკოკაფსი ომეგა-3 — ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავები ხელს უწყობენ გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობას და ზოგადი ტონუსის გაუმჯობესებას. 1 კაფსულა დღეში კვებასთან ერთად.
ბენე მეთილ B-12 1000მკგ — ვიტამინი B12-ის დეფიციტი შესაძლოა იწვევდეს დაღლილობას და ენერგიის დაქვეითებას. 1 კაფსულა დღეში.
მნიშვნელოვანი გაფრთხილება: არ მიმართოთ „ბუნებრივ ბიოდანამატებს" ან ინტერნეტით შეძენილ პრეპარატებს ლიბიდოს გაზრდის მიზნით — ბევრი მათგანი არ არის სერტიფიცირებული, შესაძლოა შეიცავდეს საშიშ ნივთიერებებს ან ურთიერთქმედებდეს თქვენს მედიკამენტებთან.
ექიმთან ვიზიტისას მოსალოდნელია:
ანამნეზის შეკრება:
ლაბორატორიული გამოკვლევები:
საჭიროების შემთხვევაში ექიმმა შეიძლება დანიშნოს ჰიპოფიზის MRI (პროლაქტინომის გამოსარიცხად) ან მიგმართოთ ენდოკრინოლოგთან, სექსოლოგთან ან ფსიქოთერაპევტთან.
ლიბიდოს ჯანსაღ დონეზე შესანარჩუნებლად:
სრულიად ნორმალურია. სექსუალური ლტოლვა ბუნებრივად იცვლება ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპზე — სტრესიან პერიოდებში, მშობიარობის შემდეგ, ასაკის მატებასთან ერთად. პრობლემაა მხოლოდ მაშინ, როცა ცვლილება ხანგრძლივია და გაწუხებთ თქვენ ან თქვენს პარტნიორს.
დიახ, მაგრამ მხოლოდ ექიმთან კონსულტაციით. არასდროს შეწყვიტოთ ანტიდეპრესანტი თვითნებურად — ეს შეიძლება გამოიწვიოს მოხსნის სინდრომი და დეპრესიის გაუარესება. ექიმმა შესაძლოა შეცვალოს პრეპარატი ისეთით, რომელსაც ნაკლები სექსუალური გვერდითი ეფექტი აქვს (მაგ., ბუპროპიონი ან მირტაზაპინი) (NICE CG90).
მამაკაცებში ტესტოსტერონის დონე 30 წლის შემდეგ წლიურად დაახლოებით 1-2%-ით მცირდება, თუმცა ეს ყველას არ ეტყობა. ქალებში მენოპაუზის პერიოდში (ჩვეულებრივ 45-55 წელი) ესტროგენის დაქვეითება ხშირად ლიბიდოს ცვლილებას იწვევს. თუმცა, მრავალი ადამიანი აქტიურ სექსუალურ ცხოვრებას 70-80 წლამდე და მეტ ხანს ინარჩუნებს.
მეცნიერული მტკიცებულება „აფროდიზიაკების" ეფექტურობის შესახებ ძალიან შეზღუდულია. თუმცა, დაბალანსებული კვება — თუთიით მდიდარი საკვები (ხორცი, ზღვის პროდუქტები, კაკალი), ვიტამინი D და ომეგა-3 — ხელს უწყობს ჰორმონალურ ჯანმრთელობას. მთავარია სიმსუქნის თავიდან აცილება, რადგან ცხიმოვანი ქსოვილი ტესტოსტერონს ესტროგენად გარდაქმნის.
მიმართეთ ექიმს, თუ: ლიბიდოს შემცირება 2-3 თვეზე მეტ ხანს გრძელდება; თანმხლებ სიმპტომებს ახლავს (დაღლილობა, წონის ცვლილება, ერექტილური დისფუნქცია); ურთიერთობაზე უარყოფითად მოქმედებს; ან ახალი მედიკამენტის დაწყების შემდეგ გამოვლინდა. ექიმთან ვიზიტში სამარცხვინო არაფერია — ეს ჩვეულებრივი სამედიცინო საკითხია.
დიახ, გადაჭარბებული ვარჯიში (overtraining) შეიძლება საპირისპირო ეფექტი მოახდინოს. ექსტრემალური საწვრთნელი რეჟიმი, განსაკუთრებით არასაკმარისი კვების ფონზე, ამცირებს ტესტოსტერონს და ზრდის კორტიზოლს. ზომიერება აქაც მთავარია.