გონების დაკარგვა ხშირი სამედიცინო ჩივილია. შესაძლო მიზეზები: ვაზოვაგალური სინკოპე, გულის არითმია, ჰიპოგლიკემია (სისხლში შაქრის დაბალი დონე). ქვემოთ — რეკომენდირებული წამლები, თვითდახმარების ხერხები სახლში და „წითელი დროშის" სიგნალები რომლებიც ექიმთან მიმართვას მოითხოვენ.
რეგულარულად მიიღეთ საკმარისი რაოდენობის სითხე (დღეში მინიმუმ 1.5-2 ლიტრი წყალი), განსაკუთრებით ცხელ ამინდში.
მჯდომარე ან მწოლიარე მდგომარეობიდან ნელ-ნელა ადექით – მკვეთრი ადგომა ხელს უწყობს ორთოსტატულ სინკოპეს.
თუ გრძნობთ, რომ გონება გეკარგებათ – დაწექით ან დაჯექით, ფეხები აწიეთ მაღლა.
მოერიდეთ ხანგრძლივ დგომას, ცხელ და ხალხმრავალ გარემოში ყოფნას.
თუ დიაბეტი გაქვთ, რეგულარულად გაიზომეთ სისხლში შაქარი და ყოველთვის ატარეთ თან სწრაფი ნახშირწყლები (შაქარი, წვენი).
გონების დაკარგვა (სინკოპე) არის ცნობიერების დროებითი დაკარგვა, რომელიც გამოწვეულია თავის ტვინში სისხლის მიმოქცევის მოკლევადიანი შემცირებით. ადამიანი, როგორც წესი, ეცემა და რამდენიმე წამში ან წუთში თავისთავად მოდის გონზე. უმეტეს შემთხვევაში, გონების დაკარგვა უვნებელია — მაგალითად, სიცხეში დიდხანს დგომით ან სტრესული სიტუაციით გამოწვეული ვაზოვაგალური სინკოპე. თუმცა ზოგჯერ ეს შეიძლება მიუთითებდეს სერიოზულ გულის, ნევროლოგიურ ან მეტაბოლურ პრობლემაზე. განსაკუთრებით საგანგაშოა, თუ გონების დაკარგვას თან ახლავს გულის ფრიალი, გულმკერდის ტკივილი, კრუნჩხვები ან ხანგრძლივი ცნობიერების დარღვევა. ასეთ შემთხვევაში აუცილებელია სასწრაფო სამედიცინო დახმარება.
---
გონების დაკარგვის მიზეზები მრავალფეროვანია და შეიძლება დაიყოს რამდენიმე ჯგუფად — ყველაზე ხშირიდან იშვიათამდე.
ვაზოვაგალური (რეფლექსური) სინკოპე — ყველაზე გავრცელებული ტიპია. ვაგუსის ნერვის გადაჭარბებული სტიმულაცია იწვევს გულისცემის შენელებას და არტერიული წნევის ვარდნას. პროვოცირებული ფაქტორები მოიცავს: ხანგრძლივ დგომას, ძლიერ ტკივილს, სისხლის დანახვას, ემოციურ სტრესს, ხალხმრავალ და ცხელ გარემოში ყოფნას.
ორთოსტატული (პოსტურალური) ჰიპოტენზია — არტერიული წნევის მკვეთრი ვარდნა სხეულის მდგომარეობის ცვლილებისას (წოლიდან ან ჯდომიდან ადგომისას). ხშირია ხანდაზმულებში, დეჰიდრატაციისას, ანტიჰიპერტენზიული მედიკამენტების მიღების ფონზე (NICE CG161).
სიტუაციური სინკოპე — ხველებით, შარდვით, ღებინებით ან ძლიერი მუცლის ტკივილით გამოწვეული.
კარდიოგენური სინკოპე — გულის დაავადებებით გამოწვეული, მათ შორის:
კარდიოგენური სინკოპე ყველაზე საშიში ტიპია და მოითხოვს სასწრაფო შეფასებას (ESC 2018 გაიდლაინი).
ჰიპოგლიკემია — სისხლში შაქრის დაბალი დონე, განსაკუთრებით დიაბეტის მქონე პაციენტებში, რომლებიც ინსულინს ან სულფონილშარდოვანას იღებენ.
ნევროლოგიური მიზეზები:
მეტაბოლური მიზეზები:
ფსიქოგენური ფსევდოსინკოპე — ცნობიერების მოჩვენებითი დაკარგვა, სადაც ჰემოდინამიური ცვლილებები არ არის.
---
გონების დაკარგვას ხშირად წინ უძღვის „პროდრომული" სიმპტომები, რომლებიც დიაგნოსტიკურად ძალიან მნიშვნელოვანია:
თანმხლები სიმპტომების სწორი აღწერა ექიმს ეხმარება, განასხვავოს უვნებელი სინკოპე სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობისგან.
---
დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ზე ან მიმართეთ გადაუდებელი დახმარების განყოფილებას, თუ:
გონების დაკარგვა, რომელიც ერთჯერადი და ტიპიური ვაზოვაგალური სინკოპეა (სტრესი, ცხელი ოთახი, ხანგრძლივი დგომა), ჩვეულებრივ, სასწრაფო არ არის, მაგრამ მაინც საჭიროებს ექიმთან კონსულტაციას.
---
---
გონების დაკარგვის მკურნალობა დამოკიდებულია მის მიზეზზე. თავად სინკოპეს „უნივერსალური" წამალი არ აქვს, მაგრამ არსებობს მედიკამენტები, რომლებიც საფუძვლიან მიზეზს ან თანმხლებ მდგომარეობას მკურნალობენ.
თუ გონების დაკარგვა ძლიერი ტკივილის ფონზე მოხდა, ტკივილის მართვა მნიშვნელოვანია:
ორთოსტატული სინკოპის დროს ექიმი შეიძლება გადახედოს მიმდინარე მედიკამენტურ თერაპიას. თუ პაციენტი იღებს ანტიჰიპერტენზიულ პრეპარატებს, მაგალითად:
მნიშვნელოვანი: არასოდეს შეწყვიტოთ გულის წამლების მიღება ექიმთან კონსულტაციის გარეშე.
დიაბეტის მქონე პაციენტებში ჰიპოგლიკემიის რისკის მართვა მოიცავს ინსულინის ან ანტიდიაბეტური პრეპარატების დოზის კორექციას. ექიმმა უნდა შეაფასოს ამარილი 2მგ (გლიმეპირიდი) ან სხვა სულფონილშარდოვანას დოზა.
თუ გონების დაკარგვას თან ახლავს თავბრუსხვევა:
თუ გონების დაკარგვა პანიკური შეტევის ფონზე მოხდა:
> ⚠️ ყურადღება: ზემოთ ჩამოთვლილი მედიკამენტები არ მკურნალობს თავად სინკოპეს — ისინი მიმართულია გამომწვევი მიზეზის მართვისკენ. მიზეზის დადგენა და მკურნალობის დანიშვნა ექიმის პრეროგატივაა.
---
ექიმი დეტალურად გკითხავთ:
---
გონების დაკარგვის პრევენცია დამოკიდებულია მის ტიპზე:
---
სინკოპეს წინ ჩვეულებრივ აქვს პროდრომული სიმპტომები (გულისრევა, ოფლიანობა, მხედველობის დაბინდვა), ადამიანი სწრაფად მოდის გონზე და ორიენტირებულია. ეპილეფსიური გულყრა ხშირად იწყება მოულოდნელად, შეიძლება თან ახლდეს ტონურ-კლონური კრუნჩხვები, ენის დაკბენა, შარდის შეუკავებლობა და გონზე მოსვლის შემდეგ ხანგრძლივი დაბნეულობა (პოსტიქტალური პერიოდი). ზუსტი დიფერენცირებისთვის აუცილებელია ექიმის კონსულტაცია და ეეგ.
დიახ, ეს კლასიკური ვაზოვაგალური სინკოპეა და, როგორც წესი, უვნებელია. ვაგუსის ნერვის გადაჭარბებული აქტივაცია იწვევს წნევის ვარდნას და გულისცემის შენელებას. თუ ეს განმეორებით ხდება, ექიმი შეიძლება გირჩიოთ ფიზიკური კონტრმანევრები (ფეხების გადაჯვარედინება, მუჭის ძლიერი შეკუმშვა) და ტილტ-ტრენინგი.
ერთჯერადი ვაზოვაგალური სინკოპე ახალგაზრდა, სხვაგვარად ჯანმრთელ ადამიანში ჩვეულებრივ საშიში არ არის. თუმცა, რეკომენდებულია ექიმის ვიზიტი ეკგ-ს ჩასატარებლად, რათა გამოირიცხოს კარდიოგენური მიზეზი (ESC 2018). განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია გამოკვლევა, თუ სინკოპე მოხდა ფიზიკური დატვირთვისას, წოლა მდგომარეობაში, ან თუ ოჯახში ყოფილა უეცარი გულის სიკვდილის შემთხვევა.
ეს დამოკიდებულია სინკოპეს ტიპზე და ქვეყნის რეგულაციებზე. ვაზოვაგალური სინკოპეს შემდეგ, თუ პროვოცირებული ფაქტორი იდენტიფიცირებულია და თავიდან აცილებადია, ჩვეულებრივ მართვის უფლება ნარჩუნდება. კარდიოგენური ან აუხსნელი სინკოპეს შემთხვევაში მართვა შეზღუდულია მიზეზის დადგენამდე და მკურნალობის დაწყებიდან გარკვეული პერიოდით. კონსულტაცია გაიარეთ მკურნალ ექიმთან.
ხანდაზმულ ასაკში სინკოპე ორმაგ რისკს შეიცავს: ერთი მხრივ, ცემის დროს ტრავმის (თავის ქალის მოტეხილობა, ბარძაყის ძვლის მოტეხილობა) ალბათობა მაღალია; მეორე მხრივ, მიზეზი ხშირად კარდიოგენურია ან მრავალფაქტორული (პოლიფარმაცია, დეჰიდრატაცია, ავტონომიური დისფუნქცია). ამიტომ 65 წელს ზემოთ ნებისმიერი სინკოპე მოითხოვს სრულ კარდიოლოგიურ შეფასებას.