ღებინება ხშირი სამედიცინო ჩივილია. შესაძლო მიზეზები: გასტროენტერიტი (კუჭ-ნაწლავის ინფექცია), გასტროეზოფაგური რეფლუქსური დაავადება (GERD), მიგრენი (თავის ტკივილით გამოწვეული ღებინება). ქვემოთ — რეკომენდირებული წამლები, თვითდახმარების ხერხები სახლში და „წითელი დროშის" სიგნალები რომლებიც ექიმთან მიმართვას მოითხოვენ.
მიიღეთ სითხე მცირე პორციებით და ხშირად (წყალი, ჩაი, ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარი) გაუწყლოების თავიდან ასაცილებლად.
ღებინების შეჩერების შემდეგ თანდათან დაიწყეთ მსუბუქი საკვების მიღება: კრეკერები, ბრინჯი, ბანანი, ტოსტი.
მოერიდეთ ცხიმიან, ცხარე და ძლიერი სუნის მქონე საკვებს.
ღებინების დროს დაწექით გვერდზე, რათა თავიდან აიცილოთ ნაღებარის ასპირაცია სასუნთქ გზებში.
არ მიიღოთ მყარი საკვები, სანამ ღებინება არ შეწყდება მინიმუმ 1-2 საათით.
ღებინება (ემეზისი) — კუჭის შიგთავსის იძულებითი გამოსვლა პირის ღრუს გზით. ეს არის დამცავი რეფლექსი, რომელიც ორგანიზმს ეხმარება ტოქსინების, გაფუჭებული საკვების ან სხვა მავნე ნივთიერებების მოცილებაში. ერთჯერადი ღებინება, რომელიც საკვების მოწამვლას ან ზედმეტ ჭამას მოჰყვება, ჩვეულებრივ უსაფრთხოა და თავისთავად ქრება. თუმცა, განმეორებითი ან ხანგრძლივი ღებინება შეიძლება მიუთითებდეს სერიოზულ მდგომარეობაზე — ნაწლავის გაუვალობაზე, აპენდიციტზე, მენინგიტზე ან სხვა პათოლოგიაზე. განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს ღებინება სისხლით, ძლიერ თავის ტკივილთან ერთად ან ჩვილ ბავშვებში, რადგან გაუწყლოება სწრაფად ვითარდება. ასეთ შემთხვევებში დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს.
ღებინების მიზეზები მრავალფეროვანია — ფიზიოლოგიურიდან სერიოზულ პათოლოგიამდე.
(NICE CG84; WHO Gastroenteritis Guidelines)
ღებინებასთან თანმხლები სიმპტომები მნიშვნელოვნად ცვლის დიაგნოსტიკურ მიმართულებას:
დაუყოვნებლივ დარეკეთ 112-ზე ან მიმართეთ გადაუდებელი დახმარების განყოფილებას შემდეგ შემთხვევებში:
როდესაც ღებინება მსუბუქია და არ ახლავს საგანგაშო ნიშნები, შემდეგი ზომები დაგეხმარებათ:
გაუწყლოების პრევენცია უმთავრესია. სვით წყალს მცირე ულუფებით, ხშირად — ყოველ 10-15 წუთში 1-2 ჩაის კოვზი. ელექტროლიტური ხსნარები (ORS — ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარი, მაგ. აისოლი v3) განსაკუთრებით ეფექტურია (WHO ORS Guidelines).
ბუსკოლიზინი (დიმენჰიდრინატი) ბუსკოლიზინი 10მგ — ანტიჰისტამინური პრეპარატი, ეფექტურია მოძრაობით გამოწვეული ღებინებისა და გულისრევისთვის. მოზრდილებისთვის: 50 მგ ყოველ 4-6 საათში, დღიური მაქსიმუმი — 300 მგ. ბავშვებში (6 წლიდან) — 25 მგ. იწვევს ძილიანობას — ნუ მართავთ ავტომობილს. უკუნაჩვენებია გლაუკომის, პროსტატის ჰიპერტროფიისა და ეპილეფსიის დროს.
ანტიფლუ ანტიფლუ — კომბინირებული პრეპარატი, რომელიც ეხმარება გრიპისა და გაციების თანმხლები ღებინებისა და სიცხის შემცირებაში.
ანალგინი ანალგინი 500მგ — ტკივილის შემცირებისთვის, როცა ღებინებას თავის ტკივილი ახლავს. მაქსიმუმ 500 მგ×3-ჯერ დღეში. პირველი რიგის პრეპარატი არ არის ღებინების სამკურნალოდ.
ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარი აისოლი v3 — ელექტროლიტების აღდგენისთვის, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბავშვებში და ხანდაზმულებში გაუწყლოების პრევენციისთვის (WHO/UNICEF ORS).
მეტოკლოპრამიდი პროკინეტიკური პრეპარატი, რომელიც კუჭის მოტორიკას აუმჯობესებს და ღებინების ცენტრს აინჰიბირებს. ექიმის დანიშნულებით: 10 მგ×3 დღეში, კურსი მაქსიმუმ 5 დღე (EMA რეკომენდაცია). უკუნაჩვენებია ნაწლავის გაუვალობისა და ფეოქრომოციტომის დროს. ბავშვებში სიფრთხილეა საჭირო ექსტრაპირამიდული გვერდითი ეფექტების გამო.
ონდანსეტრონი სეროტონინის 5-HT3 რეცეპტორის ანტაგონისტი — ყველაზე ეფექტური ანტიემეტიკი, გამოიყენება ქიმიოთერაპიით, რადიოთერაპიით და ოპერაციის შემდგომი ღებინების სამკურნალოდ. რეცეპტითაა ხელმისაწვდომი. მოზრდილებში: 4-8 მგ პერორალურად ან ინტრავენურად (NICE NG134).
ბუსკოპანი (ბუტილსკოპოლამინი) ბუსკოპანი 10მგ — ანტისპაზმური პრეპარატი, ეხმარება კუჭის სპაზმით გამოწვეული ღებინების შემცირებაში. 10-20 მგ×3-4 ჯერ დღეში.
ბეტაჰისტინი ბეტასერკი 16მგ ან ბეტასერკი 24მგ — ვესტიბულარული წარმოშობის ღებინებისა და თავბრუსხვევისთვის (მენიერის დაავადება). 16 მგ×3 დღეში. უკუნაჩვენებია ფეოქრომოციტომისა და კუჭის წყლულის დროს.
პრობიოტიკები ბიფიფორმი ან ბიოგაია 5მლ — ნაწლავის მიკროფლორის აღდგენისთვის, განსაკუთრებით ინფექციური გასტროენტერიტის შემდეგ (WGO Probiotics Guidelines).
> ⚠️ მნიშვნელოვანი: არ მიიღოთ ანტიემეტიკები ღებინების მიზეზის დადგენამდე — ისინი შეიძლება შენიღბონ სერიოზული მდგომარეობის სიმპტომები (მაგ., აპენდიციტი).
(BSG Guidelines; ACG Clinical Guideline: Management of Nausea and Vomiting)
მოზრდილში ვირუსული გასტროენტერიტით გამოწვეული ღებინება, როგორც წესი, 12-24 საათში ქრება. თუ 48 საათის შემდეგ არ უმჯობესდება ან გაუწყლოების ნიშნებია, მიმართეთ ექიმს. ბავშვებში — 12 საათიანი ღებინება უკვე საფუძველია სამედიცინო კონსულტაციისთვის.
აუცილებელია, მაგრამ სწორად — მცირე ულუფებით (1-2 ჩაის კოვზი ყოველ 5-10 წუთში). დიდი რაოდენობით წყლის ერთბაშად მიღება შეიძლება ახალი ღებინება გამოიწვიოს. ელექტროლიტური ხსნარები (აისოლი v3) სასურველია წმინდა წყალზე.
ვირუსული გასტროენტერიტი ჩვეულებრივ იწყება თანდათანობით, ხშირად ესინება ოჯახის სხვა წევრებსაც, თან ახლავს ცხელება და კუნთის ტკივილი. საკვების მოწამვლა (ბაქტერიული) სწრაფად იწყება საეჭვო საკვების მიღებიდან 2-6 საათში და უფრო მწვავედ მიმდინარეობს. ორივე შემთხვევაში მკურნალობა მსგავსია — ჰიდრატაცია და სიმპტომური თერაპია.
მსუბუქი და ზომიერი ღებინება ორსულობის პირველ ტრიმესტრში (6-16 კვირა) ჩვეულებრივი მოვლენაა და ნაყოფს არ ემუქრება. თუმცა, თუ ღებინება იმდენად ძლიერია, რომ ვერ ინარჩუნებთ სითხეს, წონაში იკლებთ 5%-ზე მეტს ან შარდვა მცირდება, ეს შეიძლება იყოს ჰიპერემეზის გრავიდარუმი — მდგომარეობა, რომელიც სტაციონარულ მკურნალობას საჭიროებს (RCOG Green-top Guideline No. 69).
ბავშვებში ღებინების მართვის მთავარი პრინციპია ჰიდრატაცია ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარით (აისოლი v3). ანტიემეტიკები (მეტოკლოპრამიდი, დომპერიდონი) ბავშვებში მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით გამოიყენება, რადგან გვერდითი მოვლენების რისკი მაღალია (NICE NG29). პრობიოტიკები, მაგ. ბიოგაია 5მლ, შეიძლება დამხმარე როლი შეასრულოს ინფექციური გასტროენტერიტის დროს.
დიახ, COVID-19 და სხვა რესპირატორული ვირუსები შეიძლება თან ახლდეს კუჭ-ნაწლავის სიმპტომებს, მათ შორის ღებინებას, გულისრევას და დიარეას. ეს განსაკუთრებით ხშირია ბავშვებში. თუ ღებინებას თან ახლავს ხველა, ცხელება და სუნთქვის გაძნელება, ჩაიტარეთ ტესტი და მიმართეთ ექიმს.