ანემიის ნიშნები ხშირი სამედიცინო ჩივილია. შესაძლო მიზეზები: რკინადეფიციტური ანემია, B12 ვიტამინის დეფიციტური ანემია, ფოლიუმის მჟავას დეფიციტური ანემია. ქვემოთ — რეკომენდირებული წამლები, თვითდახმარების ხერხები სახლში და „წითელი დროშის" სიგნალები რომლებიც ექიმთან მიმართვას მოითხოვენ.
რკინით მდიდარი საკვების მიღება: წითელი ხორცი, ღვიძლი, ბროწეული, ბროკოლი, ისპანახი და პარკოსნები.
C ვიტამინით მდიდარი საკვები (ციტრუსები, პომიდორი, წიწაკა) ხელს უწყობს რკინის შეწოვას — მიიღეთ რკინის შემცველ საკვებთან ერთად.
მოერიდეთ ჩაის და ყავის მიღებას კვებასთან ერთად, რადგან ისინი ამცირებენ რკინის შეწოვას.
საკმარისი ძილი (7-9 საათი) და ზომიერი ფიზიკური აქტივობა ხელს უწყობს ორგანიზმის აღდგენას.
რეგულარულად ჩაიტარეთ სისხლის საერთო ანალიზი ექიმის რეკომენდაციით ანემიის მონიტორინგისთვის.
ანემია — სისხლში ჰემოგლობინის ან/და ერითროციტების (სისხლის წითელი უჯრედების) დაქვეითებაა, რის გამოც ორგანიზმის ქსოვილები საკმარის ჟანგბადს ვეღარ იღებენ. ანემიის ყველაზე გავრცელებული ნიშნებია: დაღლილობა, სისუსტე, კანის სიფერმკრთალე, თავბრუსხვევა, ქოშინი და გულისცემის აჩქარება. მსუბუქი ანემია ხშირად უსიმპტომოდ მიმდინარეობს და შემთხვევით, სისხლის ანალიზით ვლინდება. თუმცა მძიმე ან სწრაფად განვითარებული ანემია სიცოცხლისთვის საშიშია — შეიძლება გამოიწვიოს გულის უკმარისობა, გულყრა ან ორგანოთა იშემია. ანემიის მიზეზი მრავალფეროვანია — რკინის დეფიციტიდან დაწყებული, ქრონიკული დაავადებებით და სისხლის სერიოზული პათოლოგიებით დამთავრებული. დროული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა კრიტიკულად მნიშვნელოვანია.
ანემიის მიზეზები სამ დიდ ჯგუფად იყოფა: სისხლის დაკარგვა, ერითროციტების არასაკმარისი წარმოება და ერითროციტების გადაჭარბებული რღვევა (ჰემოლიზი).
რკინადეფიციტური ანემია — მსოფლიოში ანემიის უხშირესი ფორმაა (WHO, 2023). რკინის ნაკლებობა შეიძლება გამოწვეული იყოს არასაკმარისი მიღებით (ცუდი კვება, ვეგეტარიანული დიეტა), გაზრდილი მოთხოვნილებით (ორსულობა, ზრდის პერიოდი) ან ქრონიკული სისხლდენით (მენსტრუაცია, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის წყლულები, ჰემოროიდი).
B12 ვიტამინისა და ფოლიუმის მჟავას დეფიციტი — მეგალობლასტური ანემიის მიზეზია. B12 დეფიციტი ხშირია ხანდაზმულებში, მკაცრ ვეგანებში და ატროფიული გასტრიტის მქონე პაციენტებში. ფოლიუმის მჟავას ნაკლებობა — ორსულებში, ალკოჰოლიზმის დროს და ცუდი კვების შემთხვევაში.
ქრონიკული დაავადებების ანემია — მეორე სიხშირით. თანხლებს ქრონიკულ ანთებით დაავადებებს (რევმატოიდული ართრიტი, ტუბერკულოზი), ქრონიკულ თირკმლის დაავადებას, ონკოლოგიურ პათოლოგიებს. მექანიზმი — ჰეფსიდინის მეშვეობით რკინის მეტაბოლიზმის დარღვევა და ერითროპოეტინის არასაკმარისი წარმოება.
ანემიის კონკრეტული მიზეზის დადგენა ფუნდამენტურია, რადგან მკურნალობა მთლიანად მიზეზზეა დამოკიდებული (NICE NG24).
ანემიის ძირითადი ნიშნების გარდა, თანმხლები სიმპტომები მნიშვნელოვნად ეხმარება ექიმს დიფერენციული დიაგნოზის დასმაში:
დაუყოვნებლივ გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება (112) ან მიმართეთ გადაუდებელი დახმარების განყოფილებას შემდეგ შემთხვევებში:
გახსოვდეთ: მწვავე ანემია (სწრაფი სისხლდენა) ბევრად უფრო საშიშია, ვიდრე თანდათანობით განვითარებული, რადგან ორგანიზმს ადაპტაციის დრო არ რჩება.
მსუბუქი ანემიის შემთხვევაში, ექიმის რეკომენდაციების პარალელურად, შემდეგი ზომები დაგეხმარებათ:
კვება და ჰიდრატაცია:
ფიზიკური აქტივობა:
ზოგადი რჩევები:
რკინადეფიციტური ანემიის მკურნალობის საფუძველია ორალური რკინის პრეპარატები (NICE NG24, BNF 87):
რკინის სულფატი / ფუმარატი — სტანდარტული ორალური თერაპია. დოზა ზრდასრულებში: ელემენტარული რკინა 100-200 მგ დღეში, 2-3 მიღებით. მიიღეთ უზმოზე ან ჭამამდე 1 საათით ადრე C ვიტამინთან ერთად შეწოვის გასაუმჯობესებლად. გვერდითი ეფექტები: გულისრევა, ყაბზობა, მუცლის ტკივილი, შავი განავალი (ნორმალურია). მკურნალობის ხანგრძლივობა — მინიმუმ 3 თვე ჰემოგლობინის ნორმალიზაციის შემდეგ, მარაგის შესავსებად.
B12 ვიტამინი: B12-ის დეფიციტის დროს ხშირად საჭიროა ინტრამუსკულარული ინექციები (ციანოკობალამინი ან ჰიდროქსოკობალამინი), განსაკუთრებით პერნიციოზული ანემიის შემთხვევაში, როცა ორალური შეწოვა დარღვეულია. ორალურად — b12-ankermani (1000 მკგ ტაბლეტები) — ხელმისაწვდომია მსუბუქი დეფიციტის შესავსებად.
ფოლიუმის მჟავა: brifoli-400mkg-30t — ფოლიუმის მჟავას დეფიციტის პრევენციისა და მკურნალობისთვის; ორსულობის დროს რეკომენდებულია 400 მკგ/დღეში. მნიშვნელოვანი: B12-ის დეფიციტის გამორიცხვამდე არ დაიწყოთ ფოლიუმის მჟავა ცალკე — შეიძლება ნევროლოგიური დაზიანების მასკირება მოხდეს.
B ჯგუფის ვიტამინების კომპლექსი: benevroni-bf-tableti-20 ან b-kompleqsi — დამხმარე თერაპიისთვის, განსაკუთრებით არასრულფასოვანი კვების შემთხვევაში.
ანემიას ხშირად ახლავს თავის ტკივილი და ზოგადი ტკივილები:
მნიშვნელოვანი: რკინის პრეპარატების თვითნებური გამოყენება, დიაგნოზის გარეშე, შეიძლება საშიში იყოს — რკინის ჭარბმა დაგროვებამ შეიძლება ღვიძლი და გული დააზიანოს (ჰემოქრომატოზი).
ექიმი გკითხავთ:
ლაბორატორიული კვლევები:
ინსტრუმენტული გამოკვლევები (საჭიროებისამებრ):
WHO-ს კლასიფიკაციით, ანემიის დიაგნოზი ისმება როცა ჰემოგლობინი ქალებში < 120 გ/ლ, მამაკაცებში < 130 გ/ლ, ორსულებში < 110 გ/ლ. მსუბუქი ანემია: 100-119 გ/ლ (ქალებში); ზომიერი: 80-99 გ/ლ; მძიმე: < 80 გ/ლ.
რკინის ორალური პრეპარატების მიღების დაწყებიდან 2-3 კვირაში რეტიკულოციტები იმატებს, ხოლო ჰემოგლობინი თვეში დაახლოებით 10-20 გ/ლ-ით იზრდება. სრული ნორმალიზაცია 2-3 თვეში ხდება, მაგრამ მარაგის შესავსებად მკურნალობა კიდევ 3 თვე უნდა გაგრძელდეს (BNF 87).
დიახ. ანემია ხშირად სხვა დაავადების სიმპტომია, არა დამოუკიდებელი დიაგნოზი. განსაკუთრებით საყურადღებოა ახალი ანემია 50 წელს ზემოთ ასაკში — შეიძლება მიუთითებდეს კოლორექტალურ კიბოზე ან სხვა ონკოლოგიურ პათოლოგიაზე. ამიტომ, ყოველთვის საჭიროა მიზეზის გამოკვლევა (NICE NG12).
რკინის ტაბლეტები ხშირად იწვევს კუჭ-ნაწლავის დისკომფორტს. გვერდითი ეფექტების შესამცირებლად: დაიწყეთ დაბალი დოზით და თანდათან გაზარდეთ; მიიღეთ საკვებთან ერთად (თუმცა შეწოვა ოდნავ მცირდება); სცადეთ სხვა ფორმულაცია (სითხე ტაბლეტის ნაცვლად). შავი განავალი ნორმალური რეაქციაა და არ უნდა შეგაშინოთ.
არა, ანემია არ არის ინფექციური და არ გადადის ადამიანიდან ადამიანზე. თუმცა ზოგიერთი ფორმა მემკვიდრეობითია (თალასემია, ნამგლისებრუჯრედოვანი ანემია) — ეს გენეტიკური მდგომარეობებია, რომლებიც მშობლებიდან შვილებს გადაეცემა.
დიახ, რკინის დეფიციტი (ფერიტინი < 30 მკგ/ლ) ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული სამედიცინო მიზეზია დიფუზური თმის ცვენისა (ტელოგენური ეფლუვიუმი). რკინის მარაგის შევსების შემდეგ, როგორც წესი, 3-6 თვეში თმის მდგომარეობა უმჯობესდება.