ზოგადი შფოთური აშლილობა (GAD)

მოკლედ

ზოგადი შფოთური აშლილობა (GAD — Generalized Anxiety Disorder) არის ფსიქიკური ჯანმრთელობის ქრონიკული მდგომარეობა, რომელიც ხასიათდება გადაჭარბებული, უკონტროლო შფოთვით ყოველდღიური საქმიანობის, ჯანმრთელობის, ფინანსების ან ურთიერთობების გამო. ეს შფოთვა არაპროპორციულია რეალურ საფრთხესთან და გრძელდება მინიმუმ 6 თვე. GAD-ს აქვს როგორც ფსიქიკური, ისე ფიზიკური სიმპტომები — კუნთოვანი დაჭიმულობა, ძილის დარღვევა, გაღიზიანებადობა და კონცენტრაციის გაძნელება. მდგომარეობა უფრო ხშირად ვლინდება ქალებში და ჩვეულებრივ იწყება 30 წლის ასაკიდან. მკურნალობა მოიცავს კოგნიტურ-ბიჰევიორულ თერაპიას (CBT) და ფარმაკოთერაპიას — ანტიდეპრესანტებს (SSRI/SNRI), ბუსპირონს ან ჰიდროქსიზინს. დროული მკურნალობის შემთხვევაში პროგნოზი ხელსაყრელია, თუმცა ხშირად საჭიროა გრძელვადიანი მართვა.

რა არის და როგორ ხდება

ზოგადი შფოთური აშლილობა არის ნეიროფსიქიატრიული მდგომარეობა, რომლის დროსაც ტვინის შფოთვის მარეგულირებელი სისტემები ჭარბად აქტივირდება. ნორმაში შფოთვა ადაპტაციური მექანიზმია — ის გვეხმარება საფრთხის შეფასებასა და მოქმედებაში. GAD-ის დროს ეს მექანიზმი „გაჭედილია" ჩართულ რეჟიმში.

ნეირობიოლოგიური მექანიზმი: GAD-ის პათოფიზიოლოგიაში მონაწილეობს რამდენიმე სისტემა:

• ამიგდალა (ნუშისებრი სხეული) — ტვინის „განგაშის ცენტრი" — ჰიპერაქტიურია და უხვად რეაგირებს ნეიტრალურ სტიმულებზეც კი.
• პრეფრონტალური ქერქი, რომელიც ჩვეულებრივ „ამშვიდებს" ამიგდალას, GAD-ის დროს ვერ ახორციელებს ადეკვატურ კონტროლს.
• ნეირომედიატორული დისბალანსი — შემცირებულია სეროტონინის, GABA-ს (გამა-ამინოკარაქმჟავა) და ნორეპინეფრინის ბალანსი. GABA არის ტვინის მთავარი შემაკავებელი ნეირომედიატორი, რომლის დეფიციტი იწვევს ნერვული სისტემის ჭარბ აგზნებადობას.
• ჰიპოთალამუს-ჰიპოფიზ-თირკმელზედა ჯირკვლის ღერძი (HPA) — ქრონიკულად აქტივირებულია, რაც იწვევს კორტიზოლის (სტრესის ჰორმონი) მომატებულ დონეს.

ეს ნეირობიოლოგიური ცვლილებები ქმნის „მოჯადოებულ წრეს": შფოთვა იწვევს ფიზიკურ სიმპტომებს (გულისცემა, კუნთოვანი დაჭიმულობა), ფიზიკური სიმპტომები კი აძლიერებს შფოთვას. გენეტიკური ფაქტორები ახდენს გავლენას სეროტონინის ტრანსპორტერის გენზე და GABA-რეცეპტორებზე, რაც განაპირობებს მემკვიდრეობით მიდრეკილებას (NICE CG113, 2019).

ვინ რისკის ჯგუფშია

GAD შეიძლება ნებისმიერ ასაკში განვითარდეს, მაგრამ გარკვეული ფაქტორები მნიშვნელოვნად ზრდის რისკს:

• სქესი: ქალებში GAD დაახლოებით ორჯერ უფრო ხშირია, ვიდრე მამაკაცებში (WHO, 2022). სავარაუდოდ, ეს ჰორმონალურ ფაქტორებთან და სოციალურ სტრესორებთანაა დაკავშირებული.
• ასაკი: პიკური პერიოდი — 30–50 წელი, თუმცა მოზარდებშიც ვლინდება.
• გენეტიკა: პირველი ხარისხის ნათესავებში GAD-ის არსებობა რისკს 5-6-ჯერ ზრდის. ტყუპების კვლევებით, მემკვიდრეობითობა შეადგენს დაახლოებით 30%-ს.
• ბავშვობის ტრავმა: ფიზიკური ან ემოციური ძალადობა, უგულებელყოფა, მშობლის ნაადრევი დაკარგვა.
• ქრონიკული სტრესი: ფინანსური პრობლემები, სამუშაო გადაწვა, ურთიერთობების კონფლიქტები.
• თანმხლები დაავადებები: დეპრესია (60-70%-ში თანაარსებობს), პანიკური აშლილობა, სოციალური ფობია, ნივთიერებათა ბოროტად გამოყენება.
• პიროვნული თვისებები: ნეიროტიციზმი, პერფექციონიზმი, გაურკვევლობის მიმართ მოუთმენლობა.
• ფიზიკური ჯანმრთელობა: ფარისებრი ჯირკვლის დისფუნქცია, ქრონიკული ტკივილი, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები.

სიმპტომები

GAD-ის სიმპტომები იყოფა ფსიქიკურ და ფიზიკურ ჯგუფებად. დიაგნოზისთვის საჭიროა სიმპტომების არსებობა მინიმუმ 6 თვის განმავლობაში, დღეების უმეტესობაში (DSM-5).

ფსიქიკური სიმპტომები:

• გადაჭარბებული შფოთვა და წუხილი, რომელსაც ადამიანი ვერ აკონტროლებს
• მუდმივი უარყოფითი მოლოდინი — „რაღაც ცუდი მოხდება"
• კონცენტრაციის გაძნელება, „ცარიელი თავის" შეგრძნება
• გაღიზიანებადობა
• მოუსვენრობა, „ნერვიულობა"
• გადაწყვეტილებების მიღების სირთულე

ფიზიკური სიმპტომები:

• კუნთოვანი დაჭიმულობა (განსაკუთრებით კისერი, მხრები, ყბა)
• ძილის დარღვევა — ჩაძინების გაძნელება ან ხშირი გაღვიძება
• დაღლილობა, ენერგიის ნაკლებობა
• გულისცემის აჩქარება
• ოფლიანობა
• თავბრუხვევა
• საჭმლის მომნელებელი სისტემის პრობლემები — გულისრევა, დიარეა, მუცლის ტკივილი
• თავის ტკივილი (ხშირად დაჭიმვის ტიპის)
• ხელების ან ფეხების ჩხვლეტა/დაბუჟება

GAD-ის დროს შფოთვა „ტალღისებურად" მიმდინარეობს — არის უკეთესი და უარესი პერიოდები. სიმპტომები ხშირად ძლიერდება სტრესულ სიტუაციებში, მაგრამ შეიძლება „უმიზეზოდაც" გამწვავდეს. მნიშვნელოვანი განმასხვავებელი ნიშანია, რომ GAD-ის დროს შფოთვა არ შემოიფარგლება ერთი კონკრეტული თემით — ადამიანი ერთდროულად წუხს ჯანმრთელობაზე, მუშაობაზე, ოჯახზე და ბევრ სხვა რამეზე.

დიაგნოსტიკა

GAD-ის დიაგნოსტიკა კლინიკურია — არ არსებობს სპეციფიკური ლაბორატორიული ტესტი ან სურათი. თუმცა სისტემური მიდგომა აუცილებელია სხვა მიზეზების გამოსარიცხად.

კლინიკური შეფასება:

• სტრუქტურირებული ინტერვიუ — ფსიქიატრი ან ფსიქოლოგი ამოწმებს DSM-5 ან ICD-11 კრიტერიუმებს.
• GAD-7 კითხვარი — 7-კითხვიანი სკალა, რომელიც აფასებს შფოთვის სიმძიმეს (0–21 ქულა). ≥10 ქულა მიუთითებს ზომიერ-მძიმე GAD-ზე. ფართოდ გამოიყენება როგორც სკრინინგის, ისე მონიტორინგის ინსტრუმენტი (NICE CG113).
• Hamilton Anxiety Rating Scale (HAM-A) — 14-პუნქტიანი სკალა, რომელსაც კლინიცისტი ავსებს.

გამოსარიცხი მდგომარეობები:

სხვა დაავადებები შეიძლება GAD-ს ჰგავდეს, ამიტომ აუცილებელია:

• ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქციის შეფასება (TSH, T3, T4) — ჰიპერთირეოზი იწვევს მსგავს სიმპტომებს.
• სისხლის სრული ანალიზი — ანემიის გამოსარიცხად.
• გლუკოზის დონე — ჰიპოგლიკემია შეიძლება შფოთვას ჰგავდეს.
• ეკგ — გულისცემის დარღვევების გამოსარიცხად.
• ნივთიერებათა გამოყენების ისტორია — კოფეინი, ალკოჰოლი, ნარკოტიკები, ზოგიერთი მედიკამენტი.

დიფერენციული დიაგნოსტიკა:

განასხვავებენ პანიკური აშლილობისგან (მოკლე, ინტენსიური შეტევები), სოციალური ფობიისგან (სპეციფიკური სოციალური სიტუაციები), ობსესიურ-კომპულსური აშლილობისგან (ინტრუზიული აზრები + რიტუალები) და პოსტტრავმული სტრესული აშლილობისგან (კონკრეტულ ტრავმასთან კავშირი).

მკურნალობა — წამლები

GAD-ის ფარმაკოთერაპია ეტაპობრივია. NICE და BAP (British Association for Psychopharmacology, 2023) გაიდლაინების მიხედვით, პირველი რიგის მკურნალობა მოიცავს ფსიქოთერაპიას (CBT) და/ან მედიკამენტებს.

პირველი რიგის პრეპარატები

SSRI (სელექტიური სეროტონინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორები):

• ასერტინი (სერტრალინი) — საწყისი დოზა 50 მგ/დღეში, თანდათანობით იზრდება 100-200 მგ-მდე. ეფექტი ჩვეულებრივ 2-4 კვირაში ვლინდება. ყველაზე ხშირი გვერდითი ეფექტებია: გულისრევა, თავის ტკივილი, ძილის დარღვევა, სექსუალური დისფუნქცია. NICE-ის მიხედვით, სერტრალინი GAD-ის პირველი არჩევანის პრეპარატია (NICE CG113, 2019).

• ციტალოპრამი 20მგ — საწყისი დოზა 10-20 მგ/დღეში, მაქსიმუმ 40 მგ (ხანდაზმულებში 20 მგ). QT ინტერვალის გახანგრძლივების რისკის გამო საჭიროა ეკგ-მონიტორინგი უფროს პაციენტებში (EMA SmPC).

SNRI (სეროტონინ-ნორეპინეფრინის უკუმიტაცების ინჰიბიტორები):

ვენლაფაქსინი და დულოქსეტინი — GAD-ის პირველი რიგის მკურნალობის ალტერნატივა. ვენლაფაქსინის საწყისი დოზა 75 მგ/დღეში, თერაპიული — 75-225 მგ. გვერდითი ეფექტები: გულისრევა, ოფლიანობა, არტერიული წნევის მატება მაღალ დოზებზე.

მეორე რიგის პრეპარატები

ბუსპირონი:

• ბუსპირონ ეგისი 10მგ ან ბუსპირონ ეგისი 5მგ — არაბენზოდიაზეპინური ანქსიოლიტიკი, 5-HT1A პარციალური აგონისტი. საწყისი დოზა 5 მგ 2-3-ჯერ დღეში, თანდათანობით იზრდება 15-30 მგ/დღეში. ეფექტი 2-4 კვირაში ვლინდება. უპირატესობა: არ იწვევს დამოკიდებულებას, სედაციას ან კოგნიტურ დარღვევებს. ნაკლი: ნელი მოქმედების დაწყება (BAP guidelines, 2023).

ტრიციკლური ანტიდეპრესანტები:

• ამიტრიპტილინი 25მგ — გამოიყენება მაშინ, როცა SSRI/SNRI არაეფექტურია. დოზა 25-75 მგ/დღეში (GAD-ისთვის ჩვეულებრივ დეპრესიაზე დაბალი). გვერდითი ეფექტები: პირის სიმშრალე, ყაბზობა, წონაში მატება, სედაცია. გადადოზების სერიოზული რისკის გამო ფრთხილად ინიშნება (BNF 87, 2024).

დამხმარე/მოკლევადიანი პრეპარატები

ჰიდროქსიზინი:

• ატარაქსი 25მგ — H1-ანტიჰისტამინური პრეპარატი ანქსიოლიტიკური ეფექტით. დოზა 25-50 მგ 2-3-ჯერ დღეში. სწრაფი ეფექტი (30-60 წუთი). უპირატესობა: არ იწვევს დამოკიდებულებას. ნაკლი: სედაცია, პირის სიმშრალე, QT გახანგრძლივების რისკი (EMA SmPC).

ბენზოდიაზეპინები (მხოლოდ მოკლევადიანად, 2-4 კვირა):

• ალპრაზოლამი 0.5მგ — სწრაფი მოქმედების ანქსიოლიტიკი. მხოლოდ მწვავე შფოთვის კრიზისის დროს, მაქსიმუმ 2-4 კვირით. სერიოზული რისკები: ფიზიკური დამოკიდებულება, ტოლერანტობა, მოხსნის სინდრომი, კოგნიტური დაქვეითება. NICE არ რეკომენდავს ბენზოდიაზეპინებს GAD-ის რუტინულ მკურნალობაში (NICE CG113).

• დიაზეპამი 5მგ — გრძელი მოქმედების ბენზოდიაზეპინი. იგივე შეზღუდვები, რაც ალპრაზოლამს.

ადაპტოლი:

• ადაპტოლი 300მგ ან ადაპტოლი 500მგ — მებიკარი, მსუბუქი ანქსიოლიტიკი. 300-500 მგ 2-3-ჯერ დღეში. არ იწვევს სედაციას ან დამოკიდებულებას. შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მსუბუქი შფოთვის დროს ან SSRI-ს ეფექტის მოლოდინის პერიოდში.

ბეტა-ბლოკერები (სომატური სიმპტომებისთვის):

• ანაპრილინი 0.01გ (პროპრანოლოლი 10 მგ) — ამცირებს ტაქიკარდიას, ტრემორს, ოფლიანობას. არ მოქმედებს ფსიქიკურ შფოთვაზე, მაგრამ ეფექტურია ფიზიკური სიმპტომების კონტროლისთვის. 10-40 მგ საჭიროებისამებრ.

მკურნალობის ხანგრძლივობა

SSRI/SNRI-ის კურსი GAD-ის დროს მინიმუმ 12 თვე უნდა გაგრძელდეს სიმპტომების რემისიის მიღწევის შემდეგ. მოხსნა უნდა მოხდეს თანდათანობით, 2-4 კვირის განმავლობაში, მოხსნის სინდრომის თავიდან ასაცილებლად (BAP, 2023).

ცხოვრების წესი

ცხოვრების წესის ცვლილებები GAD-ის მართვის აუცილებელი კომპონენტია და ხშირად მედიკამენტების ეფექტურობას მნიშვნელოვნად ზრდის.

ფიზიკური აქტივობა: რეგულარული აერობული ვარჯიში (კვირაში 150 წუთი ზომიერი ინტენსივობით) კლინიკურად მნიშვნელოვნად ამცირებს შფოთვის სიმპტომებს. სირბილი, ცურვა, ფეხით სიარული — ნებისმიერი აერობული აქტივობა ეფექტურია. ვარჯიში ზრდის ენდორფინებსა და GABA-ს დონეს ტვინში.

ძილის ჰიგიენა:

• მუდმივი დაძინებისა და გაღვიძების დრო
• ეკრანების თავიდან აცილება ძილამდე 1 საათით ადრე
• საძინებელი ოთახი — ბნელი, გრილი, მშვიდი
• კოფეინის თავიდან აცილება შუადღის შემდეგ

კვება:

• კოფეინის შეზღუდვა (≤200 მგ/დღეში, ანუ ~2 ფინჯანი ყავა)
• ალკოჰოლის მინიმიზაცია — ალკოჰოლი თავდაპირველად „ამშვიდებს", მაგრამ შემდეგ აძლიერებს შფოთვას
• ომეგა-3 ცხიმოვანი მჟავებით მდიდარი საკვები (თევზი, კაკალი)
• რეგულარული კვება — ჰიპოგლიკემია ამძიმებს შფოთვას

სტრესის მართვა:

• მინდფულნესი (გონიერი ყურადღება) — ყოველდღიური 10-20 წუთიანი პრაქტიკა
• პროგრესული კუნთოვანი რელაქსაცია
• ღრმა სუნთქვის ტექნიკები (4-7-8 მეთოდი)
• შფოთვის დღიური — აზრების ჩაწერა ხელს უწყობს კოგნიტურ რესტრუქტურიზაციას

თავიდან ასაცილებელი:

• ნიკოტინი (ზრდის შფოთვას გრძელვადიანად)
• რეკრეაციული ნარკოტიკები
• ჭარბი სოციალური მედიის მოხმარება

გართულებები

მკურნალობის გარეშე GAD მნიშვნელოვან გართულებებს იწვევს:

ფსიქიკური ჯანმრთელობა:

• დეპრესია — GAD-ის მქონე პაციენტთა 60-70%-ს 5 წელიწადში უვითარდება დეპრესიის ეპიზოდი
• პანიკური აშლილობა
• ნივთიერებათა ბოროტად გამოყენება — თვითმედიკაციის მცდელობის გამო ალკოჰოლზე ან ბენზოდიაზეპინებზე დამოკიდებულება
• სუიციდური აზრები (განსაკუთრებით დეპრესიასთან კომორბიდურობისას)

ფიზიკური ჯანმრთელობა:

• გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები — ქრონიკული სტრესი 1.5-2-ჯერ ზრდის კორონარული დაავადების რისკს
• იმუნური სისტემის დასუსტება — ხშირი ინფექციები
• გასტროინტესტინალური პრობლემები — გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომი (IBS)
• ქრონიკული ტკივილის სინდრომები
• ჰიპერტენზია

ფუნქციური გართულებები:

• პროფესიული შესაძლებლობების შემცირება, სამუშაო პროდუქტიულობის ვარდნა
• სოციალური იზოლაცია
• ურთიერთობების გაუარესება

გრძელვადიანი პროგნოზი

GAD არის ქრონიკული, მაგრამ მართვადი მდგომარეობა. ადეკვატური მკურნალობით (CBT + ფარმაკოთერაპია) პაციენტთა 50-60% მიაღწევს სრულ რემისიას. თუმცა გამოჯანმრთელებულთა 25-40%-ს რეციდივი აღენიშნება 3 წელიწადში.

ხელსაყრელი პროგნოზის ფაქტორები:

• ადრეული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა
• კომორბიდული დაავადებების (დეპრესია, ნივთიერებათა ბოროტად გამოყენება) არარსებობა
• კარგი სოციალური მხარდაჭერა
• ფსიქოთერაპიისადმი ერთგულება

GAD თავისთავად სიცოცხლისთვის საშიშ მდგომარეობას არ წარმოადგენს, მაგრამ მნიშვნელოვნად ამცირებს ცხოვრების ხარისხს. გრძელვადიანი მართვის სტრატეგია — ფსიქოთერაპიული უნარ-ჩვევების კონსოლიდაცია და საჭიროებისამებრ ფარმაკოთერაპია — საუკეთესო შედეგს იძლევა.

როდის უნდა მიმართო ექიმს

დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს (ფსიქიატრს ან ოჯახის ექიმს) შემდეგ შემთხვევებში:

• შფოთვა ხელს გიშლით ყოველდღიურ საქმიანობაში — ვერ ასრულებთ სამუშაოს, ვერ ზრუნავთ ოჯახზე, ვერ გამოდიხართ სახლიდან
• სუიციდური აზრები ან თვითდაზიანების სურვილი — დაურეკეთ სასწრაფო დახმარებას (112) ან კრიზისულ ხაზს
• ალკოჰოლით ან მედიკამენტებით თვითმკურნალობას მიმართავთ — ეს ნიშნავს, რომ პროფესიონალური დახმარება აუცილებელია
• ძილის სერიოზული დარღვევა — 2 კვირაზე მეტი ხნის ინსომნია
• ფიზიკური სიმპტომები ძლიერდება — გულმკერდის ტკივილი, სუნთქვის გაძნელება, მუდმივი გულისრევა, რომლებიც სხვა მიზეზით ვერ აიხსნება
• მიმდინარე მკურნალობა აღარ მოქმედებს — 4-6 კვირის შემდეგ სიმპტომები არ უმჯობესდება ან უარესდება

ხშირად დასმული კითხვები

შეიძლება GAD-ის წამლების მიღება შვებულების/მოგზაურობის დროს?

დიახ, მედიკამენტის მიღება არ უნდა შეწყდეს შვებულების დროს. SSRI-ს ან SNRI-ს უეცარი შეწყვეტა იწვევს მოხსნის სინდრომს — თავბრუხვევა, გულისრევა, „ელექტრო შოკის" მსგავსი შეგრძნებები. მოგზაურობისას ყოველთვის იქონიეთ საკმარისი მარაგი მედიკამენტისა და ექიმის რეცეპტის ასლი. დროის ზონის ცვლილებისას მიღების დროი ადგილობრივ დროზე გადაიტანეთ თანდათანობით.

შეიძლება ალკოჰოლის მიღება GAD-ის მედიკამენტებთან ერთად?

ალკოჰოლი არ არის რეკომენდებული. ის აძლიერებს SSRI-ების, ბენზოდიაზეპინების და ატარაქსის სედაციურ ეფექტს, ზრდის ძილიანობასა და კოორდინაციის დარღვევის რისკს. ამასთან, ალკოჰოლი თავისთავად ამძიმებს შფოთვას — „მეორე დღის შფოთვა" (hangxiety) კარგად ცნობილი მოვლენაა. თუ სრული თავის შეკავება რთულია, მაქსიმუმ 1-2 ერთეული კვირაში, მედიკამენტის მიღებიდან 4-6 საათის შემდეგ.

უსაფრთხოა GAD-ის წამლების მიღება ორსულობისა და ლაქტაციის დროს?

ეს ინდივიდუალური გადაწყვეტილებაა, რომელიც ექიმთან ერთად უნდა მიიღოთ. ასერტინი (სერტრალინი) ითვლება ორსულობის დროს შედარებით უსაფრთხო SSRI-ად (BNF 87, 2024). ბენზოდიაზეპინები (ალპრაზოლამი, დიაზეპამი) უკუნაჩვენებია ორსულობის პირველ ტრიმესტრში. მკურნალობის შეწყვეტა ან შეცვლა მხოლოდ ექიმის ზედამხედველობით უნდა მოხდეს — მკურნალობის გარეშე მძიმე შფოთვა თავისთავად საფრთხეს უქმნის ორსულობას.

შემიძლია მანქანის მართვა GAD-ის მკურნალობის დროს?

SSRI-ების მიღების პირველ 1-2 კვირაში შესაძლებელია ძილიანობა ან თავბრუხვევა, ამიტომ სიფრთხილეა საჭირო. ატარაქსი და ბენზოდიაზეპინები მნიშვნელოვნად აქვეითებს რეაქციის სიჩქარეს — მათი მიღების დროს მანქანის მართვა არ არის რეკომენდებული. ადაპტოლი და ბუსპირონი ნაკლებად მოქმედებს ყურადღებაზე, მაგრამ პირველი დღეების განმავლობაში მაინც სიფრთხილეა საჭირო.

არის განსხვავება ბრენდულ და ჯენერიკულ წამლებს შორის?

ჯენერიკული პრეპარატები შეიცავს იგივე მოქმედ ნივთიერებას იმავე დოზით და ბიოეკვივალენტურია ბრენდულთან (EMA მოთხოვნები). კლინიკური ეფექტურობა იდენტურია. ფასი ჩვეულებრივ 30-70%-ით დაბალია. თუ ერთი ჯენერიკიდან მეორეზე გადასვლისას შეამჩნევთ ეფექტის ცვლილებას, ეს შეიძლება დამხმარე ნივთიერებების განსხვავებამ გამოიწვიოს — შეატყობინეთ ექიმს.

რამდენ ხანს გრძელდება GAD-ის მკურნალობა?

მინიმალური რეკომენდებული კურსი — 12 თვე სიმპტომების სრული კონტროლის მიღწევის შემდეგ. ზოგ პაციენტს რამდენიმე წლის მკურნალობა სჭირდება, ზოგს — უვადო შემანარჩუნებელი თერაპია. გადაწყვეტილება მედიკამენტის მოხსნის შესახებ ინდივიდუალურია და ეფუძნება რეციდივის რისკის შეფასებას. ფსიქოთერაპიით (CBT) შეძენილი უნარ-ჩვევები რჩება მედიკამენტის მოხსნის შემდეგაც და მნიშვნელოვნად ამცირებს რეციდივის რისკს.