დელირიუმი

მოკლედ

დელირიუმი არის ცნობიერების მწვავე დარღვევა, რომელიც ვლინდება ყურადღების, აზროვნების და აღქმის მოულოდნელი გაუარესებით. ეს არის სამედიცინო გადაუდებელი მდგომარეობა და არა დამოუკიდებელი დაავადება — იგი ყოველთვის მიუთითებს ორგანიზმში მიმდინარე სერიოზულ პროცესზე (ინფექცია, მეტაბოლური დარღვევა, მედიკამენტების ზემოქმედება, ქირურგიული ჩარევის შემდგომი მდგომარეობა). განსაკუთრებით ხშირია ხანდაზმულ პაციენტებში — ჰოსპიტალიზებული 65 წელს გადაცილებული ავადმყოფების 30-50%-ში ვითარდება. დროული მკურნალობის გარეშე დელირიუმი ზრდის სიკვდილიანობას, ხანგრძლივ ჰოსპიტალიზაციას და შემეცნებითი ფუნქციების მუდმივ დაქვეითებას. მკურნალობა მიმართულია ძირითადი მიზეზის აღმოფხვრაზე, არაფარმაკოლოგიურ ჩარევებზე და, საჭიროების შემთხვევაში, ფრთხილ მედიკამენტოზურ თერაპიაზე.

რა არის და როგორ ხდება

დელირიუმი წარმოადგენს ტვინის მწვავე დისფუნქციას, რომელიც ვითარდება საათებიდან რამდენიმე დღის განმავლობაში. მისი ძირითადი მახასიათებელია ცნობიერების დონის მერყეობა — პაციენტი შეიძლება ერთ მომენტში იყოს აგზნებული და მღელვარე, მეორე მომენტში კი — ჩაძინებული და აპათიური.

პათოფიზიოლოგია სრულად გარკვეული არ არის, მაგრამ ცენტრალური მექანიზმი მოიცავს ნეიროტრანსმიტერული სისტემების დისბალანსს. კერძოდ:

• აცეტილქოლინის დეფიციტი — ეს ნეირომედიატორი პასუხისმგებელია ყურადღებასა და შემეცნებით ფუნქციებზე. მისი დონის დაქვეითება (ანტიქოლინერგული მედიკამენტებით, მეტაბოლური სტრესით) პირდაპირ იწვევს დელირიუმის სიმპტომებს.
• დოფამინის ჭარბი აქტივობა — დოფამინისა და აცეტილქოლინის დისბალანსი ხსნის ჰალუცინაციებსა და ფსიქომოტორულ აგზნებას.
• ნეიროანთებითი პროცესი — სეფსისის, ტრავმის ან ქირურგიული ჩარევის დროს ციტოკინები (IL-1, IL-6, TNF-α) აღწევენ ჰემატოენცეფალურ ბარიერს და იწვევენ ტვინის უჯრედების დისფუნქციას.

დელირიუმი სამ ტიპად იყოფა:

1. ჰიპერაქტიური (~25%) — აგზნება, აგრესია, ჰალუცინაციები. ადვილად ცნობადია.
2. ჰიპოაქტიური (~50%) — ლეთარგია, ჩაკეტილობა, შემცირებული რეაქცია. ხშირად ვერ ცნობენ და შედეგად პროგნოზი უარესია.
3. შერეული ტიპი (~25%) — ზემოაღნიშნული ნიშნები მონაცვლეობით ვლინდება.

სწორედ ჰიპოაქტიური ფორმის „უჩინარობა" ხდის დელირიუმს ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად ვერდიაგნოსტირებულ მდგომარეობად ჰოსპიტალურ პრაქტიკაში (NICE CG103, 2023).

ვინ რისკის ჯგუფშია

დელირიუმის განვითარების რისკ-ფაქტორები ორ ჯგუფად იყოფა: წინასწარგანმწყობი (predisposing) და პროვოცირებადი (precipitating).

წინასწარგანმწყობი ფაქტორები:

• ასაკი ≥65 წელი — ყველაზე მნიშვნელოვანი რისკ-ფაქტორი
• არსებული კოგნიტური დაქვეითება ან დემენცია — რისკს 2-5-ჯერ ზრდის
• მრავალი თანმხლები დაავადება (გულის უკმარისობა, თირკმლის/ღვიძლის დაავადება, დიაბეტი)
• მხედველობისა და სმენის დარღვევა
• დეჰიდრატაცია და კვების დეფიციტი
• ალკოჰოლის ქრონიკული მოხმარება
• მამაკაცის სქესი — ოდნავ უფრო მაღალი რისკი

პროვოცირებადი ფაქტორები:

• ინფექცია (განსაკუთრებით შარდგამომყვანი გზების და პნევმონია)
• ქირურგიული ჩარევა (კარდიოქირურგია, ბარძაყის მოტეხილობის ოპერაცია)
• მედიკამენტები: ანტიქოლინერგული საშუალებები, ბენზოდიაზეპინები, ოპიოიდები, კორტიკოსტეროიდები
• ელექტროლიტური დარღვევა (ჰიპონატრიემია, ჰიპერკალცემია)
• ჰიპოქსია
• ტკივილი
• შარდის კათეტერი, ფიზიკური შეზღუდვა
• ძილის დეპრივაცია
• უცნობ გარემოში ყოფნა (ინტენსიური თერაპიის განყოფილება)

რაც მეტია წინასწარგანმწყობი ფაქტორი, მით ნაკლები პროვოცირებადი ფაქტორი საკმარისია დელირიუმის გამოსაწვევად (Inouye SK, NEJM, 2006).

სიმპტომები

დელირიუმის კლინიკური სურათი მრავალფეროვანია და ტიპიურად მერყეობს დღის განმავლობაში — ეს არის მისი უმთავრესი განმასხვავებელი ნიშანი დემენციისგან.

ძირითადი სიმპტომები:

• ყურადღების კონცენტრაციის მოშლა — პაციენტი ვერ ამახვილებს ყურადღებას საუბარზე, ვერ ითვლის უკუმიმართულებით
• დეზორიენტაცია დროში, სივრცეში (ადგილი, თარიღი, სეზონი)
• მეხსიერების მწვავე დარღვევა, განსაკუთრებით მოკლევადიანი
• აზროვნების დეზორგანიზაცია — არათანმიმდევრული მეტყველება
• ცნობიერების დონის მერყეობა — ლუციდურ ეპიზოდებსა და დაბინდვას შორის

ხშირი სიმპტომები:

• ძილ-ღვიძილის ციკლის ინვერსია (დღისით ძილი, ღამით აგზნება)
• ვიზუალური ჰალუცინაციები (ხშირად მწერები, ცხოველები, უცნობი ადამიანები)
• პარანოიდული ბოდვა (რწმენა, რომ „მომწამვლეს", „მკლავენ")
• ემოციური ლაბილობა — უმიზეზო ტირილი, შიში, აგრესია

ნაკლებად ხშირი სიმპტომები:

• ტრემორი და მიოკლონია
• დისგრაფია (ხელწერის მკვეთრი გაუარესება)
• ავტონომიური დარღვევები — ტაქიკარდია, ოფლიანობა, არტერიული წნევის მერყეობა

სიმპტომები ტიპიურად საღამოს და ღამით ძლიერდება (ე.წ. „sundowning" ფენომენი). მნიშვნელოვანია: დელირიუმი ვითარდება მწვავედ (საათებიდან 1-3 დღეში) — ეს განასხვავებს მას დემენციისგან, რომელიც თვეებისა და წლების მანძილზე პროგრესირებს (DSM-5-TR, 2022).

დიაგნოსტიკა

დელირიუმის დიაგნოზი უპირატესად კლინიკურია — ეფუძნება ანამნეზს, გამოკითხვას და სტანდარტიზებულ სკრინინგ-ინსტრუმენტებს.

სკრინინგ-ინსტრუმენტები:

• CAM (Confusion Assessment Method) — ოქროს სტანდარტი. აფასებს: (1) მწვავე დასაწყისს, (2) ყურადღების დარღვევას, (3) აზროვნების დეზორგანიზაციას, (4) ცნობიერების ცვლილებას. დიაგნოზისთვის საჭიროა 1+2 + (3 ან 4).
• CAM-ICU — ინტენსიური თერაპიის პაციენტებისთვის (ინტუბირებული, ვერბალურად კომუნიკაციისუუნარო)
• 4AT — სწრაფი 4-კითხვიანი ტესტი, არ მოითხოვს სპეციალურ ტრენინგს

ლაბორატორიული კვლევა (მიზეზის დასადგენად):

• სისხლის საერთო ანალიზი — ინფექციის ნიშნები
• ელექტროლიტები (Na⁺, K⁺, Ca²⁺), გლუკოზა
• თირკმლის და ღვიძლის ფუნქციური ტესტები (კრეატინინი, ALT, ბილირუბინი)
• C-რეაქტიული ცილა (CRP)
• შარდის ანალიზი — შარდგამომყვანი გზების ინფექცია
• არტერიული სისხლის გაზები — ჰიპოქსია, ჰიპერკაპნია
• ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქცია (TSH)
• ვიტამინი B12, ფოლატი

ინსტრუმენტული კვლევა:

• გულმკერდის რენტგენი — პნევმონია
• თავის ტვინის CT ან MRI — საჭიროა ფოკალური ნევროლოგიური სიმპტომების ან ტრავმის არსებობისას
• ელექტროენცეფალოგრაფია (EEG) — მხოლოდ დიფერენციული დიაგნოზის გასარკვევად (ეპილეფსიური სტატუსი)
• ლუმბალური პუნქცია — მენინგიტის/ენცეფალიტის ეჭვისას

დიფერენციული დიაგნოზი: დემენცია, დეპრესია, ფსიქოზი, ეპილეფსიური სტატუსი (NICE CG103, 2023).

მკურნალობა — წამლები

დელირიუმის მკურნალობის საფუძველი არის ძირითადი მიზეზის აღმოფხვრა და არაფარმაკოლოგიური ინტერვენციები. ფარმაკოლოგიური მკურნალობა გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, როცა პაციენტი საშიშია საკუთარი თავისთვის ან გარშემომყოფებისთვის, ან როცა ქცევითი სიმპტომები ხელს უშლის აუცილებელ სამედიცინო პროცედურებს (APA, 2023; NICE CG103).

მიზეზობრივი მკურნალობა (ყველაზე მნიშვნელოვანი)

• ინფექციის მკურნალობა — ანტიბიოტიკოთერაპია მიზეზის მიხედვით, მაგალითად ცეფტრიაქსონი 1გ ბაქტერიული ინფექციის დროს
• დეჰიდრატაციის კორექცია — ინტრავენური სითხეები
• ელექტროლიტური ბალანსის აღდგენა
• პროვოცირებადი მედიკამენტის მოხსნა — ანტიქოლინერგულები, ბენზოდიაზეპინები, ოპიოიდები
• ტკივილის ადეკვატური მართვა

ფარმაკოლოგიური მკურნალობა — სიმპტომური

#### პირველი რიგის თერაპია: ანტიფსიქოტიკური საშუალებები (მცირე დოზებით)

ჰალოპერიდოლი — ტრადიციულად ყველაზე გამოყენებული პრეპარატია დელირიუმის აგზნების სამართავად:

• პერორალური ან ინტრამუსკულარული გზით
• დოზა: 0.5–2 მგ, საჭიროებისამებრ 4-8 საათში ერთხელ (ხანდაზმულებში 0.25–0.5 მგ)
• მაქსიმალური დღიური დოზა: 5 მგ ხანდაზმულებში
• გვერდითი ეფექტები: ექსტრაპირამიდული სიმპტომები, QT ინტერვალის გახანგრძლივება, სედაცია

ყურადღება: პარკინსონის დაავადების ან ლევის სხეულების დემენციის მქონე პაციენტებში ჰალოპერიდოლი კატეგორიულად უკუნაჩვენებია — შეიძლება გამოიწვიოს ნეიროლეფტიკური ავთვისებიანი სინდრომი.

#### მეორე რიგის თერაპია: ატიპიური ანტიფსიქოტიკები

ამ ჯგუფის პრეპარატები სასურველია, როცა ჰალოპერიდოლი უკუნაჩვენებია ან ცუდად ატანს:

• არიპიპრაზოლი — აბიზოლი 5მგ ან აბიზოლი 10მგ: დოზა 2.5–5 მგ/დღეში. ნაკლები სედაციური ეფექტი, ნაკლები QT გახანგრძლივების რისკი.
• ოლანზაპინი — ატსიპრექსი 10მგ: 2.5–5 მგ პერორალურად ან ინტრამუსკულარულად. ეფექტურია აგზნების მართვაში, მაგრამ მეტაბოლური გვერდითი ეფექტები აქვს.

#### ალკოჰოლის მოხსნის დელირიუმი (delirium tremens)

ეს არის განსაკუთრებული შემთხვევა, სადაც ბენზოდიაზეპინები პირველი რიგის თერაპიაა:

• დიაზეპამი — 5–10 მგ ინტრავენურად ან პერორალურად, სიმპტომების სიმძიმის მიხედვით ტიტრაცია
• ალპრაზოლამი — ალპრაზოლამი 0.5მგ: შეიძლება გამოყენებდეს მცირე დოზებით, თუმცა ხანმოკლე მოქმედების გამო არ არის ოპტიმალური არჩევანი

ალკოჰოლის მოხსნის დელირიუმში ასევე აუცილებელია თიამინის (ვიტამინი B1) მაღალი დოზით მიღება ვერნიკეს ენცეფალოპათიის პრევენციისთვის: ბენევრონი 3მლ (B ვიტამინების კომპლექსი) ინტრამუსკულარულად.

#### დამხმარე თერაპია

• ძილის ნორმალიზაცია: ადაპტოლი 300მგ — ანქსიოლიტიკი მსუბუქი სედაციური ეფექტით, არ იწვევს ჭარბ სედაციას ხანდაზმულებში.
• ტკივილის მართვა: არაოპიოიდური ანალგეტიკები უპირატესია — ანალგინი 500მგ ან პარაცეტამოლი. ოპიოიდების მინიმიზაცია მნიშვნელოვანია.
• კოგნიტური მხარდაჭერა დემენციის ფონზე: პაციენტებში, ვისაც უკვე აქვს ალცჰეიმერის დაავადება, არ უნდა შეწყდეს ქოლინესთერაზას ინჰიბიტორების მიღება — ალზეპილი 5მგ ან ალზეპილი 10მგ (დონეპეზილი), რაც კოგნიტური ფუნქციების შემდგომ გაუარესებას ამცირებს.

მნიშვნელოვანი პრინციპი: ფარმაკოთერაპია უნდა იყოს „start low, go slow" — მინიმალური ეფექტური დოზით, მინიმალური ხანგრძლივობით, და დელირიუმის მოხსნისთანავე თანდათანობით შეწყდეს (BNF 87, 2024).

ცხოვრების წესი

არაფარმაკოლოგიური ჩარევები დელირიუმის როგორც პრევენციის, ისე მკურნალობის ქვაკუთხედია. NICE-ის რეკომენდაციებით (2023), არაფარმაკოლოგიური ინტერვენციები 30-40%-ით ამცირებენ დელირიუმის სიხშირეს.

ორიენტაციის მხარდაჭერა:

• ოთახში განთავსდეს საათი, კალენდარი, ნაცნობი ფოტოები
• პაციენტს რეგულარულად შეახსენეთ, სად არის, რა დრო არის, რა ხდება
• სათვალე და სასმენი აპარატი (ასეთის არსებობის შემთხვევაში) მუდმივად ხელთ იქონიეთ

ძილის ჰიგიენა:

• ღამით შეამცირეთ ხმაური და განათება
• დღისით უზრუნველყავით ბუნებრივი სინათლე
• მოერიდეთ კოფეინს საღამოს საათებში

მობილობა:

• პაციენტი რაც შეიძლება ადრე ამოდგეს საწოლიდან
• ფიზიკური შეზღუდვები (ხელების მიბმა, მოაჯირები) აუარესებს დელირიუმს — თავი უნდა აარიდოთ

ჰიდრატაცია და კვება:

• უზრუნველყავით ადეკვატური სითხის მიღება
• აუცილებლობის შემთხვევაში — ინტრავენური ჰიდრატაცია

ოჯახის ჩართულობა:

• ახლობლების ვიზიტები ამშვიდებს პაციენტს
• ნაცნობი ხმა და სახე ამცირებს დეზორიენტაციას

ალკოჰოლის და ფსიქოაქტიური ნივთიერებების თავიდან აცილება — ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია რისკ-ჯგუფის პაციენტებისთვის.

გართულებები

მკურნალობის გარეშე ან დაგვიანებული მკურნალობის შემთხვევაში დელირიუმს შეუძლია სერიოზული და ხანგრძლივი შედეგები გამოიწვიოს:

• სიკვდილიანობა: ჰოსპიტალური სიკვდილიანობა დელირიუმის მქონე პაციენტებში 25-33%-ს აღწევს — ეს შედარებულია მწვავე მიოკარდიუმის ინფარქტის სიკვდილიანობასთან (Witlox J, JAMA 2010).
• კოგნიტური დაქვეითება: დელირიუმის ერთი ეპიზოდიც კი 2-3-ჯერ ზრდის დემენციის განვითარების რისკს მომავალ 3-5 წელიწადში.
• ფუნქციური დაქვეითება: პაციენტების 30-40% ვეღარ უბრუნდება ჰოსპიტალიზაციამდელ ფუნქციურ დონეს — საჭიროებენ მომვლელს ან მოვლის დაწესებულებას.
• პოსტტრავმული სტრესი: პაციენტთა 50%-ს რჩება მტანჯველი მოგონებები (ჰალუცინაციები, შიშის შეგრძნება).
• ხანგრძლივი ჰოსპიტალიზაცია: საშუალოდ 5-10 დღით გაზრდილი დაყოვნება.
• ინსტიტუციონალიზაციის რისკი: განსაკუთრებით ხანდაზმულებში — დელირიუმის შემდეგ 2.5-ჯერ იზრდება მოვლის დაწესებულებაში მოხვედრის ალბათობა.
• ვარდნა და ტრავმა: აგზნებული პაციენტები ხშირად ეცემიან და იღებენ მოტეხილობებს.

გრძელვადიანი პროგნოზი

დელირიუმის პროგნოზი მნიშვნელოვნად დამოკიდებულია ძირითად მიზეზზე, პაციენტის ასაკზე და წინარე კოგნიტურ სტატუსზე.

კარგი პროგნოზის ფაქტორები:

• ახალგაზრდა ასაკი
• ერთი, კარგად მკურნალებადი მიზეზი (მაგ., შარდგამომყვანი გზების ინფექცია)
• წინარე ნორმალური კოგნიტური ფუნქცია
• დროული დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

ცუდი პროგნოზის ფაქტორები:

• 80+ ასაკი
• არსებული დემენცია
• მრავალორგანული უკმარისობა
• ხანგრძლივი დელირიუმი (>7 დღე)

ადეკვატური მკურნალობის დროს სიმპტომები უმრავლესობა შემთხვევაში 3-7 დღეში უმჯობესდება, თუმცა პაციენტების 20-40%-ში სრულ აღდგენას 3-6 თვე სჭირდება. ერთწლიანი სიკვდილიანობა დელირიუმის შემდეგ 35-40%-ს შეადგენს ხანდაზმულ ჰოსპიტალიზებულ პაციენტებში (Lancet, 2020).

როდის უნდა მიმართო ექიმს

დელირიუმი ყოველთვის მოითხოვს სამედიცინო შეფასებას. დაუყოვნებლივ მიმართეთ სასწრაფო სამედიცინო დახმარებას შემდეგ შემთხვევებში:

• ახლობელი ადამიანი მოულოდნელად ვეღარ ცნობს გარემოს — არ იცის სად არის, რა დღეა, ვინ არიან მის გარშემო
• ჰალუცინაციები გაუჩნდა — ხედავს ან ესმის ის, რაც რეალურად არ არსებობს
• მოულოდნელი აგრესია ან აგზნება — განსაკუთრებით იმ ადამიანში, ვისთვისაც ეს ქცევა არ არის დამახასიათებელი
• ცნობიერების დაქვეითება — ძნელად იღვიძებს, არ რეაგირებს გამოძახებაზე, უჩვეულოდ ძილიანია
• ქირურგიული ჩარევის ან ჰოსპიტალიზაციის შემდეგ გაუჩნდა დაბნეულობა — აუცილებლად აცნობეთ სამედიცინო პერსონალს
• ალკოჰოლის ქრონიკული მომხმარებელმა მოულოდნელად შეწყვიტა სმა და გაუჩნდა ტრემორი, ოფლიანობა, დაბნეულობა — ეს შეიძლება იყოს სიცოცხლისთვის საშიში delirium tremens

ხშირად დასმული კითხვები

რით განსხვავდება დელირიუმი დემენციისგან?

დემენცია არის ქრონიკული, თანდათანობით მიმდინარე კოგნიტური დაქვეითება, რომელიც თვეებისა და წლების მანძილზე ვითარდება. დელირიუმი კი არის მწვავე, მოულოდნელი მდგომარეობა, რომელიც საათებში ან დღეებში ვითარდება. დელირიუმის დროს ცნობიერების დონე მერყეობს — პაციენტი ხან ნორმალურია, ხან დაბნეული — ხოლო დემენციის დროს ცნობიერება ჩვეულებრივ შენარჩუნებულია (ადრეულ სტადიებზე). მნიშვნელოვანია, რომ დემენციის მქონე ადამიანებში დელირიუმი ბევრად უფრო ხშირად ვითარდება და ამიტომ ამ ორი მდგომარეობის თანაარსებობა ხშირია.

შეიძლება თუ არა დელირიუმის პრევენცია?

დიახ, და ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტური ინტერვენცია მედიცინაში. HELP პროგრამა (Hospital Elder Life Program) გულისხმობს: ორიენტაციის რეგულარულ შეფასებას, ძილის ჰიგიენის უზრუნველყოფას, ადრეულ მობილიზაციას, ადეკვატურ ჰიდრატაციას, სმენისა და მხედველობის კორექციას. ეს მულტიკომპონენტური მიდგომა 30-40%-ით ამცირებს დელირიუმის სიხშირეს ჰოსპიტალიზებულ ხანდაზმულებში (Inouye SK, NEJM 1999). ოპერაციამდე ყველა ხანდაზმულ პაციენტში უნდა შეფასდეს დელირიუმის რისკი.

რამდენ ხანს გრძელდება დელირიუმი?

ეს დამოკიდებულია მიზეზზე და პაციენტის ზოგად მდგომარეობაზე. უმეტეს შემთხვევაში სიმპტომები 3-7 დღეში უმჯობესდება, თუ ძირითადი მიზეზი სწორად იქნა ნაპოვნი და მკურნალობა დროულად დაიწყო. თუმცა, პაციენტთა მნიშვნელოვან ნაწილში (20-40%) სრული კოგნიტური აღდგენა შეიძლება 3-6 თვეს მოითხოვდეს. ზოგ შემთხვევაში, განსაკუთრებით წინარე დემენციის ფონზე, კოგნიტური ფუნქცია შეიძლება სრულად არ აღდგეს.

ოჯახის წევრებმა რა უნდა გააკეთონ?

ოჯახის წევრების როლი კრიტიკულია. პირველ რიგში, შეინარჩუნეთ სიმშვიდე — დელირიუმი პაციენტისთვისაც შემაშინებელია. ლაპარაკობდეთ მშვიდად, მოკლე და მარტივი წინადადებებით. არ ეკამათოთ ჰალუცინაციებსა და ბოდვაზე, მაგრამ ნაზად დააბრუნეთ რეალობაში. მოიტანეთ ნაცნობი ნივთები (ფოტოები, სათვალე). აცნობეთ ექიმს ნებისმიერი ცვლილების შესახებ. ასევე დააკვირდით, რომ პაციენტი სვამს საკმარის სითხეს და ჭამს.

შეიძლება თუ არა ბავშვებში დელირიუმის განვითარება?

დიახ, დელირიუმი ბავშვებშიც ვითარდება, განსაკუთრებით ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში მყოფ ბავშვებში, მაღალი ცხელების დროს და ზოგიერთი მედიკამენტის (კორტიკოსტეროიდები, ანტიჰისტამინები) ფონზე. ბავშვებში დელირიუმი ხშირად ვლინდება უჩვეულო ტირილით, კონსოლაციის შეუძლებლობით, მშობლის ვერცნობით და ძილ-ღვიძილის მკვეთრი დარღვევით. პედიატრიულ პრაქტიკაში CAPD (Cornell Assessment of Pediatric Delirium) სკალა გამოიყენება დიაგნოსტიკისთვის.

დელირიუმის დროს მართავს თუ არა პაციენტი ავტომობილს?

კატეგორიულად არა. დელირიუმის აქტიურ ფაზაში პაციენტი სრულად უუნაროა ნებისმიერი საქმიანობისთვის, რომელიც ყურადღებას, კონცენტრაციასა და ადეკვატურ რეაქციას მოითხოვს — მათ შორის მანქანის მართვას. გამოჯანმრთელების შემდეგაც, თუ პაციენტს ენიშნება ანტიფსიქოტიკური პრეპარატები (მაგ., ჰალოპერიდოლი, აბიზოლი 5მგ), მანქანის მართვა დასაშვებია მხოლოდ მკურნალი ექიმის ნებართვით და მედიკამენტის სტაბილურ დოზაზე ყოფნის შემდეგ.