Metformin ფარმაცევტული კომპანიის პროდუქტები ხელმისაწვდომი საქართველოში. ქვემოთ მოცემული 1 წამლის ანოტაცია გადამოწმებულია ავტორიტეტული წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank) და მოიცავს ჩვენებებს, დოზას, გვერდით ეფექტებს, ურთიერთქმედებებს და უსაფრთხოების მითითებებს.
მეტფორმინი (Metformin) წარმოადგენს ბიგუანიდების ჯგუფის ანტიდიაბეტურ პრეპარატს, რომელიც გამოიყენება მე-2 ტიპის შაქრიანი დიაბეტის მკურნალობისთვის. იგი ითვლება პირველი რიგის პრეპარატად მე-2 ტიპის დიაბეტის ფარმაკოთერაპიაში მთელ მსოფლიოში, მათ შორის საქართველოში. მეტფორმინი ამცირებს ღვიძლის მიერ გლუკოზის პროდუქციას, აუმჯობესებს ქსოვილების მგრძნობელობას ინსულინის მიმართ და ამცირებს გლუკოზის შეწოვას ნაწლავებიდან. პრეპარატი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა დოზირებით — 500 მგ, 850 მგ და 1000 მგ ტაბლეტების სახით, მათ შორის ხანგრძლივი მოქმედების (XR/SR) ფორმულაციებით. მეტფორმინი ხშირად გამოიყენება როგორც მონოთერაპიის სახით, ასევე სხვა ანტიდიაბეტურ პრეპარატებთან კომბინაციაში. საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე იგი წარმოდგენილია მრავალი მწარმოებლის მიერ, რაც მის ფასს ხელმისაწვდომს ხდის პაციენტების ფართო წრისთვის.
---
მეტფორმინი, როგორც საერთაშორისო არაპატენტური სახელწოდება (INN), წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე გავრცელებულ გენერიკულ პრეპარატს მსოფლიოში. თავდაპირველად მეტფორმინი სინთეზირებული იქნა ფრანგ ქიმიკოსების მიერ 1920-იან წლებში, ხოლო კლინიკურ პრაქტიკაში ფართოდ დაინერგა 1957 წლიდან. ორიგინალური ბრენდის სახელწოდებით — Glucophage — პრეპარატი პირველად გამოუშვა ფრანგულმა კომპანიამ Merck (ახლანდელი Merck Serono), ხოლო შემდგომში სხვადასხვა მწარმოებელმა დაიწყო გენერიკული ვერსიების წარმოება.
საქართველოს ბაზარზე მეტფორმინი ხელმისაწვდომია მრავალი მწარმოებლის პროდუქციის სახით. მათ შორის გამოირჩევიან ისეთი ცნობილი ფარმაცევტული კომპანიები, როგორებიცაა: Denk Pharma (გერმანია), Teva Pharmaceutical (ისრაელი), KRKA (სლოვენია), Sanofi (საფრანგეთი), ასევე ინდური და თურქული მწარმოებლები. თითოეული კომპანია აწარმოებს მეტფორმინს სხვადასხვა სავაჭრო სახელწოდებით, თუმცა აქტიური ნივთიერება ერთი და იგივეა — მეტფორმინის ჰიდროქლორიდი.
მეტფორმინი შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) ძირითადი მედიკამენტების ნუსხაში და ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე უსაფრთხო, ეფექტურ და ეკონომიურ ანტიდიაბეტურ საშუალებად. გარდა მონოთერაპიული ფორმებისა, იგი ფართოდ გამოიყენება კომბინირებულ პრეპარატებში — სულფონილშარდოვანას, DPP-4 ინჰიბიტორებისა და SGLT2 ინჰიბიტორების შემადგენლობაში.
---
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე მეტფორმინი წარმოდგენილია როგორც მონოპრეპარატების, ისე კომბინირებული პრეპარატების სახით. ქვემოთ მოცემულია ძირითადი პროდუქცია, რომელიც ხელმისაწვდომია ქართულ აფთიაქებში:
მეტფორმინის მონოპრეპარატები ხელმისაწვდომია საქართველოში სხვადასხვა დოზირებით:
მეტფორმინი საქართველოში ხშირად ინიშნება ენდოკრინოლოგის და ოჯახის ექიმის მიერ. პრეპარატი ხელმისაწვდომია როგორც რეცეპტით, ასევე მისი შეძენა შესაძლებელია ქვეყნის თითქმის ყველა აფთიაქში. ფასი დამოკიდებულია მწარმოებელზე, დოზირებაზე და პაკეტში ტაბლეტების რაოდენობაზე.
---
მეტფორმინი, რომელიც იყიდება საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე, უნდა აკმაყოფილებდეს მკაცრ ხარისხის სტანდარტებს, რაც კონტროლდება საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან დევნილთა, შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სამკურნალო საშუალებების და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს მიერ.
მეტფორმინის მწარმოებელი კომპანიები ვალდებული არიან დაიცვან GMP (Good Manufacturing Practice) — კარგი საწარმოო პრაქტიკის სტანდარტები, რაც მოიცავს:
2018-2020 წლებში მსოფლიო მასშტაბით გატარდა NDMA (N-ნიტროზოდიმეთილამინი) მინარევის კონტროლის კამპანია მეტფორმინის პრეპარატებში, რის შედეგადაც მწარმოებლებმა გააუმჯობესეს ხარისხის კონტროლის პროცედურები.
---
მეტფორმინი არის ბიგუანიდების ჯგუფის ანტიჰიპერგლიკემიური პრეპარატი. იგი ამცირებს სისხლში გლუკოზის დონეს სამი ძირითადი მექანიზმით: ღვიძლის მიერ გლუკოზის გამომუშავების შემცირებით (გლუკონეოგენეზის დათრგუნვით), პერიფერიულ ქსოვილებში ინსულინის მგრძნობელობის გაზრდით და ნაწლავებიდან გლუკოზის შეწოვის შემცირებით. მნიშვნელოვანია, რომ მეტფორმინი არ იწვევს ჰიპოგლიკემიას მონოთერაპიის სახით, რაც მას განსაკუთრებით უსაფრთხო პრეპარატად აქცევს.
ყველაზე ხშირი გვერდითი მოვლენებია კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის სიმპტომები: გულისრევა, დიარეა, მუცლის ტკივილი და მეტეორიზმი. ეს სიმპტომები ჩვეულებრივ დროებითია და მცირდება თერაპიის გაგრძელებისას. გახანგრძლივებული მოქმედების (XR) ფორმულაციები, როგორც წესი, უკეთ აიტანება. იშვიათი, მაგრამ სერიოზული გვერდითი ეფექტია ლაქტოაციდოზი, რომელიც ძირითადად ვითარდება თირკმელების მძიმე უკმარისობის დროს.
მეტფორმინის გამოყენება ორსულობის პერიოდში შესაძლებელია ექიმის რეკომენდაციით, განსაკუთრებით გესტაციური დიაბეტის შემთხვევაში. თუმცა, ორსულობის დროს გლუკოზის კონტროლის ოქროს სტანდარტად კვლავ ინსულინი ითვლება. გადაწყვეტილებას იღებს მკურნალი ექიმი ინდივიდუალური შეფასების საფუძველზე.
მეტფორმინი, როგორც წესი, იწყებს სისხლში გლუკოზის დონის შემცირებას მიღებიდან რამდენიმე დღეში, თუმცა სრული თერაპიული ეფექტის მისაღწევად საჭიროა 1-2 კვირა. HbA1c-ზე მნიშვნელოვანი ცვლილება ჩვეულებრივ ფიქსირდება 2-3 თვის თერაპიის შემდეგ.
მეტფორმინი უკუნაჩვენებია მძიმე თირკმლის უკმარისობისას (eGFR < 30 მლ/წთ/1.73მ²). საშუალო ხარისხის თირკმლის უკმარისობისას (eGFR 30-45 მლ/წთ/1.73მ²) შესაძლებელია შემცირებული დოზით გამოყენება, მაგრამ აუცილებელია თირკმლის ფუნქციის რეგულარული მონიტორინგი. ნებისმიერ შემთხვევაში, დოზის კორექცია უნდა განხორციელდეს ექიმის მეთვალყურეობით.
მეტფორმინი არ არის წონის კლების პრეპარატი, თუმცა კლინიკური კვლევები აჩვენებს, რომ მისი მიღება ხშირად ასოცირდება წონის მცირე შემცირებასთან ან სტაბილიზაციასთან, განსხვავებით სხვა ანტიდიაბეტური პრეპარატებისგან (მაგ., სულფონილშარდოვანა, ინსულინი), რომლებიც შეიძლება წონის მატებას იწვევდეს.
---
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე მეტფორმინის ალტერნატივად განიხილება როგორც სხვა მეტფორმინის შემცველი ბრენდები, ისე განსხვავებული მოქმედების მექანიზმის მქონე ანტიდიაბეტური პრეპარატები:
მეტფორმინის კომბინირებული პრეპარატები:
სულფონილშარდოვანას ჯგუფის პრეპარატები:
სხვა ანტიდიაბეტური საშუალებები: საქართველოში ასევე ხელმისაწვდომია DPP-4 ინჰიბიტორები (სიტაგლიპტინი, ვილდაგლიპტინი), SGLT2 ინჰიბიტორები (დაპაგლიფლოზინი, ემპაგლიფლოზინი) და GLP-1 რეცეპტორის აგონისტები, რომლებიც შეიძლება გამოიყენებოდეს მეტფორმინის ალტერნატივად ან მასთან კომბინაციაში. კონკრეტული პრეპარატის შერჩევა უნდა მოხდეს ენდოკრინოლოგის რეკომენდაციით, პაციენტის ინდივიდუალური მახასიათებლების გათვალისწინებით.