Lidocaine ფარმაცევტული კომპანიის პროდუქტები ხელმისაწვდომი საქართველოში. ქვემოთ მოცემული 1 წამლის ანოტაცია გადამოწმებულია ავტორიტეტული წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank) და მოიცავს ჩვენებებს, დოზას, გვერდით ეფექტებს, ურთიერთქმედებებს და უსაფრთხოების მითითებებს.
ლიდოკაინი (Lidocaine) წარმოადგენს ამიდური ტიპის ადგილობრივი ანესთეტიკის ერთ-ერთ ყველაზე ფართოდ გამოყენებულ სამკურნალო საშუალებას მსოფლიო მედიცინაში. პრეპარატი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1943 წელს შვედი ქიმიკოსის ნილს ლოფგრენის მიერ და კლინიკურ პრაქტიკაში 1948 წლიდან გამოიყენება. ლიდოკაინი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) აუცილებელ მედიკამენტთა ნუსხაში, რაც მის კრიტიკულ მნიშვნელობაზე მიუთითებს. პრეპარატი გამოიყენება ადგილობრივი ანესთეზიისთვის (ინფილტრაციული, გამტარი, ზედაპირული, სპინალური), პარკუჭოვანი არითმიების მკურნალობისთვის, ასევე ტკივილის მართვის სხვადასხვა სფეროში. ხელმისაწვდომია მრავალ დოზირებისა და ფორმის სახით — საინექციო ხსნარი, გელი, სპრეი, კრემი, პლასტირი და სხვა. საქართველოში ლიდოკაინი რამდენიმე მწარმოებლის პროდუქციის სახით არის წარმოდგენილი.
---
ლიდოკაინი, როგორც აქტიური ფარმაცევტული ინგრედიენტი (API), თავდაპირველად შეიქმნა შვედურ კომპანია Astra AB-ს მიერ (დღეს AstraZeneca), სადაც იგი ბრენდის სახელწოდებით Xylocaine გამოჩნდა ბაზარზე. დროთა განმავლობაში ლიდოკაინის პატენტის ვადა ამოიწურა, რის შემდეგაც მრავალმა ფარმაცევტულმა კომპანიამ დაიწყო მისი წარმოება გენერიკული სახელწოდებით — Lidocaine (ლიდოკაინი).
დღეისთვის ლიდოკაინი წარმოებულია მსოფლიოს ათობით ფარმაცევტული კომპანიის მიერ, მათ შორის:
ლიდოკაინის ფარმაკოლოგიური მოქმედება ეფუძნება ნატრიუმის არხების ბლოკადას ნერვულ ბოჭკოებში, რაც იწვევს ნერვული იმპულსის გატარების შეჩერებას და, შესაბამისად, ადგილობრივ გაუტკივარებას. სისტემურად გამოყენებისას (ინტრავენურად) იგი აქარწყლებს პარკუჭოვან არითმიებს ნატრიუმის არხების ბლოკადით გულის გამტარ სისტემაში.
პრეპარატი შედის მსოფლიო ანესთეზიოლოგიის, სტომატოლოგიის, დერმატოლოგიისა და კარდიოლოგიის სტანდარტულ პროტოკოლებში, რაც მას ერთ-ერთ ყველაზე უნივერსალურ სამკურნალო საშუალებად აქცევს.
---
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ლიდოკაინი წარმოდგენილია სხვადასხვა ფორმითა და კონცენტრაციით. ქვემოთ მოცემულია ძირითადი პროდუქტები, რომლებიც ხელმისაწვდომია ქვეყნის აფთიაქებსა და სამედიცინო დაწესებულებებში:
ლიდოკაინი ასევე შედის მრავალი კომბინირებული პრეპარატის შემადგენლობაში, რომლებიც საქართველოში ხელმისაწვდომია — მაგალითად, ანაურანი (ყურის წვეთები, სადაც ლიდოკაინი ანტიბიოტიკებთან კომბინაციაშია), ასევე სხვადასხვა ტკივილგამაყუჩებელი კომბინაციები, როგორიცაა ბლოკიუმ B12, რომელშიც ლიდოკაინი ვიტამინ B12-თან ერთად არის წარმოდგენილი ტკივილის უკეთ მართვისთვის.
> შენიშვნა: კონკრეტული პროდუქტის ხელმისაწვდომობა შეიძლება განსხვავდებოდეს აფთიაქების მიხედვით. რეცეპტიან ფორმებს ექიმის დანიშნულება სჭირდება.
---
ლიდოკაინის პრეპარატები, რომლებიც საქართველოს ბაზარზეა წარმოდგენილი, უნდა აკმაყოფილებდეს მკაცრ ხარისხის მოთხოვნებს:
ლიდოკაინის ყველა მწარმოებელი, რომლის პროდუქცია საქართველოში იმპორტირდება, ვალდებულია ფლობდეს GMP (Good Manufacturing Practice) სერტიფიკატს. ეს უზრუნველყოფს, რომ წარმოების ყოველი ეტაპი — ნედლეულის შეძენიდან მზა პროდუქტის შეფუთვამდე — აკმაყოფილებს საერთაშორისო სტანდარტებს.
ლიდოკაინის სუბსტანცია და მზა ფორმები უნდა შეესაბამებოდეს ევროპული ფარმაკოპეის (Ph. Eur.) ან აშშ-ს ფარმაკოპეის (USP) მოთხოვნებს, რაც მოიცავს სისუფთავის, პოტენტურობის, სტერილურობისა (საინექციო ფორმებისთვის) და სტაბილურობის ტესტირებას.
საქართველოში სამედიცინო პროდუქტების რეგულირებას ახორციელებს სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტო. ლიდოკაინის ნებისმიერი ფორმა, რომელიც ქვეყანაში რეალიზდება, რეგისტრირებული უნდა იყოს აღნიშნულ ორგანოში. საინექციო ფორმები ექვემდებარება განსაკუთრებით მკაცრ კონტროლს სტერილურობის, ენდოტოქსინების დონისა და ნაწილაკების შემცველობის თვალსაზრისით.
---
ლიდოკაინი გამოიყენება ადგილობრივი ანესთეზიისთვის (სტომატოლოგიაში, ქირურგიაში, უროლოგიაში), პარკუჭოვანი არითმიების მკურნალობისთვის, ასევე ტკივილის მართვისთვის — მათ შორის პოსტჰერპესული ნევრალგიისა და მწვავე ტკივილის სინდრომებისას. ზედაპირული ფორმები (გელი, სპრეი, კრემი) გამოიყენება ლორშეგრძნებებისა და კანის პროცედურების დროს.
ხშირ გვერდით მოვლენებს შორისაა: ინექციის ადგილზე ტკივილი ან შეშუპება, თავბრუსხვევა, გულისრევა, პარესთეზია. იშვიათ შემთხვევებში, განსაკუთრებით დოზის გადაჭარბებისას, შესაძლოა გამოვლინდეს ცენტრალური ნერვული სისტემის ტოქსიურობა (კრუნჩხვები, დაბნეულობა) ან კარდიოვასკულარული დარღვევები (ბრადიკარდია, ჰიპოტენზია). ალერგიული რეაქციები ამიდურ ანესთეტიკებზე უკიდურესად იშვიათია.
ლიდოკაინი მიეკუთვნება FDA-ს B კატეგორიას ორსულობის დროს, რაც ნიშნავს, რომ ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა რისკი არ გამოავლინა, თუმცა ადამიანებში ადეკვატური კვლევები არასაკმარისია. ადგილობრივი გამოყენება (სტომატოლოგიური ანესთეზია) ზოგადად უსაფრთხოდ ითვლება, თუმცა ნებისმიერ შემთხვევაში ექიმთან კონსულტაცია აუცილებელია.
ლიდოკაინი ამიდური ტიპის ანესთეტიკია, ხოლო ნოვოკაინი (პროკაინი) — ეთერული ტიპის. ლიდოკაინი მოქმედებს უფრო სწრაფად (1–3 წუთი), აქვს უფრო ხანგრძლივი ეფექტი (60–120 წუთი ეპინეფრინის გარეშე) და ალერგიული რეაქციების რისკი მნიშვნელოვნად დაბალია. ამ მიზეზებით, ლიდოკაინმა პრაქტიკულად ჩაანაცვლა ნოვოკაინი თანამედროვე კლინიკურ პრაქტიკაში.
ლიდოკაინის საინექციო ფორმები, როგორც წესი, რეცეპტით გაიცემა და ძირითადად სამედიცინო დაწესებულებებში გამოიყენება. ზოგიერთი ზედაპირული ფორმა (გელი, სპრეი დაბალი კონცენტრაციით) შესაძლოა ურეცეპტოდ იყოს ხელმისაწვდომი, თუმცა ფარმაცევტთან კონსულტაცია რეკომენდებულია.
ეფექტის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ფორმასა და გამოყენების ადგილზე. ინფილტრაციული ანესთეზიის დროს ეპინეფრინის გარეშე მოქმედება გრძელდება 60–120 წუთი, ეპინეფრინთან ერთად — 120–180 წუთამდე. ზედაპირული ფორმების ეფექტი, როგორც წესი, 30–60 წუთს გრძელდება.
---
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ლიდოკაინის ალტერნატივად შემდეგი ადგილობრივი ანესთეტიკები და ტკივილგამაყუჩებელი საშუალებებია ხელმისაწვდომი:
ტკივილის სისტემური მართვისთვის ალტერნატივებს წარმოადგენს არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები, როგორიცაა არტოქსანი ან არქოქსია, თუმცა ამ პრეპარატებს განსხვავებული მოქმედების მექანიზმი აქვთ და ადგილობრივი ანესთეზიისთვის არ გამოიყენება.