Lactulose ფარმაცევტული კომპანიის პროდუქტები ხელმისაწვდომი საქართველოში. ქვემოთ მოცემული 1 წამლის ანოტაცია გადამოწმებულია ავტორიტეტული წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank) და მოიცავს ჩვენებებს, დოზას, გვერდით ეფექტებს, ურთიერთქმედებებს და უსაფრთხოების მითითებებს.
ლაქტულოზა (Lactulose) წარმოადგენს სინთეზურ დისაქარიდს, რომელიც ფართოდ გამოიყენება გასტროენტეროლოგიაში ყაბზობის სამკურნალოდ და ჰეპატიური ენცეფალოპათიის მართვისთვის. ლაქტულოზა ოსმოსური ტიპის საფაღარათო საშუალებაა — იგი არ შეიწოვება წვრილ ნაწლავში და გადადის მსხვილ ნაწლავში, სადაც ბაქტერიული ფერმენტაციის შედეგად იშლება ორგანულ მჟავებად. ეს პროცესი ზრდის ნაწლავის შიგთავსის ოსმოსურ წნევას, ასტიმულირებს პერისტალტიკას და არბილებს განავალს. პრეპარატი ხელმისაწვდომია სიროფის, ხსნარისა და ფხვნილის ფორმით. ლაქტულოზა საქართველოში წარმოდგენილია როგორც ბრენდული, ისე გენერიკული სახელწოდებებით და მიეკუთვნება ურეცეპტო მედიკამენტების ჯგუფს. პრეპარატი დაშვებულია ორსულებში, მეძუძურ ქალებში და პედიატრიულ პრაქტიკაში, რაც მას ერთ-ერთ ყველაზე უსაფრთხო საფაღარათო საშუალებად აქცევს.
ლაქტულოზა, როგორც აქტიური ფარმაცევტული სუბსტანცია, პირველად 1929 წელს სინთეზირდა და 1950-იანი წლებიდან აქტიურად გამოიყენება კლინიკურ პრაქტიკაში. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციამ (WHO) ლაქტულოზა შეიტანა აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში, რაც ადასტურებს მის კლინიკურ მნიშვნელობას და უსაფრთხოების მაღალ პროფილს.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ლაქტულოზა წარმოდგენილია სხვადასხვა საერთაშორისო მწარმოებლის პროდუქციით. ყველაზე ცნობილ ბრენდულ სახელწოდებებს შორისაა Duphalac (Abbott/BGP Products, ნიდერლანდები), Normaze (L. Molteni & C. dei F.lli Alitti, იტალია), Goodluck (Actavis, ინდია) და სხვა გენერიკული ფორმულირებები. ბრენდი „Lactulose" გულისხმობს ლაქტულოზის შემცველ პრეპარატებს, რომლებიც წარმოებულია GMP სტანდარტების დაცვით სხვადასხვა ქვეყანაში.
ლაქტულოზის მოქმედების მექანიზმი უნიკალურია — იგი პრებიოტიკული თვისებებითაც გამოირჩევა, რადგან ხელს უწყობს მსხვილი ნაწლავის სასარგებლო მიკროფლორის (ბიფიდობაქტერიებისა და ლაქტობაცილების) ზრდას. ეს ორმაგი მოქმედება — საფაღარათო ეფექტი და პრებიოტიკური აქტივობა — განასხვავებს მას სხვა ოსმოსური საფაღარათო საშუალებებისგან.
პრეპარატის ძირითადი ჩვენებებია:
ლაქტულოზის შემცველი პრეპარატები საქართველოში ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ფარმაცევტული ფორმით და დოზირებით. ქვემოთ მოცემულია ძირითადი პროდუქციის მიმოხილვა:
ლაქტულოზის სიროფი ყველაზე გავრცელებული წამლის ფორმაა. ხელმისაწვდომია 100 მლ, 200 მლ, 300 მლ და 500 მლ ფლაკონებით. სიროფის კონცენტრაცია, როგორც წესი, შეადგენს 667 მგ/მლ (66.7%). სიროფი გამოირჩევა ტკბილი გემოთი, რაც აადვილებს მის მიღებას, განსაკუთრებით პედიატრიულ პრაქტიკაში.
ლაქტულოზა ასევე ხელმისაწვდომია პორციულ პაკეტებში (საშეებში), რაც მოხერხებულია დოზირებისა და ტრანსპორტირებისთვის. თითოეული საშე, როგორც წესი, შეიცავს 10 გ ან 15 გ ლაქტულოზას.
| პაციენტთა ჯგუფი | საწყისი დოზა | შემანარჩუნებელი დოზა | |---|---|---| | მოზრდილები (ყაბზობა) | 15–45 მლ/დღეში | 15–30 მლ/დღეში | | ბავშვები 7–14 წ. | 15 მლ/დღეში | 10–15 მლ/დღეში | | ბავშვები 1–6 წ. | 5–10 მლ/დღეში | 5–10 მლ/დღეში | | ჩვილები | 5 მლ/დღეში | 5 მლ/დღეში | | ჰეპატიური ენცეფალოპათია | 30–50 მლ 3-ჯერ/დღეში | ინდივიდუალური |
საქართველოს აფთიაქებში ლაქტულოზის პრეპარატები ხელმისაწვდომია ურეცეპტოდ. პროდუქტების ფასი დამოკიდებულია მწარმოებელზე, მოცულობასა და ფარმაცევტულ ქსელზე. პაციენტებს რეკომენდებულია ფარმაცევტთან ან ექიმთან კონსულტაცია ოპტიმალური პრეპარატისა და დოზის შერჩევისთვის.
ნაწლავის ფუნქციის მარეგულირებელი სხვა პრეპარატებისგან განსხვავებით, ლაქტულოზას არ აქვს მიჩვევის რისკი ხანგრძლივი გამოყენებისას, რაც მას განსაკუთრებით მიმზიდველს ხდის ქრონიკული ყაბზობის მქონე პაციენტებისთვის.
ლაქტულოზის შემცველი პრეპარატები, რომლებიც რეგისტრირებულია საქართველოში, აკმაყოფილებს საერთაშორისო ხარისხის მოთხოვნებს. ყველა მწარმოებელი, რომლის პროდუქციაც ხვდება ქართულ ბაზარზე, ვალდებულია დაიცვას GMP (Good Manufacturing Practice) — კარგი საწარმოო პრაქტიკის სტანდარტები.
ხარისხის კონტროლის ფარგლებში მოწმდება: აქტიური ნივთიერების შემცველობა (667 მგ/მლ ± დასაშვები გადახრა), pH დონე, მიკრობიოლოგიური სისუფთავე, თანმხლები ნივთიერებების (გალაქტოზა, ლაქტოზა) შემცველობა და ვარგისიანობის ვადის შესაბამისობა.
ლაქტულოზა ძირითადად გამოიყენება ყაბზობის სამკურნალოდ. იგი არბილებს განავალს და ხელს უწყობს ნაწლავის რეგულარულ მუშაობას. ასევე გამოიყენება ჰეპატიური ენცეფალოპათიის დროს ამიაკის სისხლში დონის შესამცირებლად. პრეპარატს პრებიოტიკური თვისებებიც აქვს — ხელს უწყობს ნაწლავის სასარგებლო მიკროფლორის ზრდას.
დიახ, ლაქტულოზა ერთ-ერთი ყველაზე უსაფრთხო საფაღარათო საშუალებაა ორსულობისა და ლაქტაციის პერიოდში. ვინაიდან იგი პრაქტიკულად არ შეიწოვება სისტემურ სისხლის მიმოქცევაში, ნაყოფზე ან ძუძუს რძეზე ზემოქმედების რისკი მინიმალურია. მიუხედავად ამისა, მიღებამდე რეკომენდებულია ექიმთან კონსულტაცია.
ყველაზე გავრცელებული გვერდითი მოვლენებია მეტეორიზმი (გაზის დაგროვება), მუცლის შებერვა და კრამპები, განსაკუთრებით მკურნალობის დასაწყისში. ეს სიმპტომები, როგორც წესი, თავისთავად მცირდება რამდენიმე დღეში. მაღალი დოზებისას შესაძლებელია დიარეა და ელექტროლიტური დისბალანსი.
ლაქტულოზის ეფექტი, როგორც წესი, ვლინდება 24–48 საათის განმავლობაში პირველი მიღებიდან. ზოგ შემთხვევაში ოპტიმალური ეფექტის მისაღწევად საჭიროა 2–3 დღიანი რეგულარული მიღება. ჰეპატიური ენცეფალოპათიის დროს ეფექტი შეიძლება უფრო სწრაფად გამოვლინდეს, განსაკუთრებით მაღალი დოზების გამოყენებისას.
დიახ, ლაქტულოზა უსაფრთხოა ხანგრძლივი გამოყენებისთვის. სტიმულანტური საფაღარათო საშუალებებისგან განსხვავებით, ლაქტულოზა არ იწვევს მიჩვევას და არ აზიანებს ნაწლავის ლორწოვან გარსს. თუმცა, ხანგრძლივი გამოყენების შემთხვევაში რეკომენდებულია პერიოდული ლაბორატორიული კონტროლი (ელექტროლიტები).
ლაქტულოზა უკუნაჩვენებია გალაქტოზემიის, ნაწლავის გაუვალობის და გალაქტოზისადმი/ლაქტოზისადმი/ფრუქტოზისადმი აუტანლობის შემთხვევაში. შაქრიანი დიაბეტის მქონე პაციენტებმა სიფრთხილე უნდა გამოიჩინონ, რადგან პრეპარატი შეიცავს მცირე რაოდენობით გალაქტოზასა და ლაქტოზას.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ხელმისაწვდომია ყაბზობის სამკურნალო სხვა პრეპარატებიც, რომლებიც შეიძლება განიხილებოდეს ლაქტულოზის ალტერნატივად:
პაციენტებმა უნდა გაითვალისწინონ, რომ ყაბზობის მკურნალობისას მნიშვნელოვანია არამედიკამენტოზური მიდგომებიც: ბოჭკოვანი საკვების მიღება, საკმარისი სითხის მოხმარება და ფიზიკური აქტივობა. პრეპარატის შერჩევა უნდა მოხდეს ინდივიდუალურად, ექიმის ან ფარმაცევტის რეკომენდაციის გათვალისწინებით, ყაბზობის მიზეზის, პაციენტის ასაკისა და თანმხლები დაავადებების მიხედვით.