მოკლედ
Kanamycin (კანამიცინი) არის ამინოგლიკოზიდების ჯგუფის ანტიბიოტიკი, რომელიც პირველად 1957 წელს იაპონელმა მიკრობიოლოგმა ჰამაო უმეზავამ გამოყო ნიადაგის ბაქტერია Streptomyces kanamyceticus-დან. პრეპარატი ფართოდ გამოიყენება სხვადასხვა ბაქტერიული ინფექციების სამკურნალოდ, განსაკუთრებით ტუბერკულოზის მულტირეზისტენტული ფორმების კომბინირებულ თერაპიაში. კანამიცინი მოქმედებს ბაქტერიული რიბოსომის 30S სუბერთეულზე, რაც იწვევს ცილის სინთეზის დარღვევას და ბაქტერიის სიკვდილს. პრეპარატი აქტიურია გრამუარყოფითი და ზოგიერთი გრამდადებითი ბაქტერიების მიმართ. საქართველოში კანამიცინი ხელმისაწვდომია საინექციო ხსნარის სახით და შედის ჯანდაცვის სამინისტროს მიერ დამტკიცებული ესენციური წამლების ნუსხაში.
---
ბრენდის შესახებ
კანამიცინი, როგორც აქტიური ფარმაცევტული სუბსტანცია, თავდაპირველად იაპონიაში შეიქმნა და კომერციულად პირველად Meiji Seika Pharma (იაპონია) მიერ გამოვიდა ბაზარზე. დღესდღეობით კანამიცინის შემცველ პრეპარატებს მრავალი ფარმაცევტული კომპანია აწარმოებს მთელ მსოფლიოში, მათ შორის ინდური, ჩინური და აღმოსავლეთ ევროპული მწარმოებლები.
კანამიცინის სხვადასხვა ბრენდული ვარიანტი ხელმისაწვდომია გლობალურ ფარმაცევტულ ბაზარზე, მაგალითად:
- Kantrex — ერთ-ერთი ისტორიული ბრენდი, რომელიც ამერიკულ ბაზარზე იყო წარმოდგენილი;
- Kanamycin-POS — ევროპულ ქვეყნებში;
- სხვადასხვა გენერიკული სახელწოდებით — ინდოეთში, ჩინეთსა და დსთ-ს ქვეყნებში.
საქართველოში კანამიცინის პრეპარატები ძირითადად იმპორტირებულია და გამოიყენება სტაციონარულ პირობებში, განსაკუთრებით ტუბერკულოზის სამკურნალო პროგრამებში. ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (ჯანმო) რეკომენდაციებით, კანამიცინი ტუბერკულოზის მეორე რიგის პრეპარატს წარმოადგენს და გამოიყენება მულტირეზისტენტული ტუბერკულოზის (MDR-TB) სამკურნალოდ.
ამინოგლიკოზიდების კლასში კანამიცინი ერთ-ერთი ადრეული წარმომადგენელია. მისი აღმოჩენამ ხელი შეუწყო სხვა ამინოგლიკოზიდების — ამიკაცინის, გენტამიცინის, ტობრამიცინის — შემდგომ შექმნას. მნიშვნელოვანია, რომ ამიკაცინი, რომელიც კანამიცინის ნახევარსინთეზური წარმოებულია, დღეისათვის უფრო ფართოდ გამოიყენება კლინიკურ პრაქტიკაში გაუმჯობესებული ფარმაკოკინეტიკური თვისებებისა და უფრო ფართო სპექტრის გამო.
---
ხელმისაწვდომი პროდუქცია საქართველოში
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე კანამიცინი ხელმისაწვდომია ძირითადად საინექციო ფორმით. პრეპარატი გამოიყენება სტაციონარულ და ამბულატორიულ პირობებში, განსაკუთრებით ტუბერკულოზის სამკურნალო პროგრამების ფარგლებში.
ძირითადი ფორმები:
კანამიცინის სულფატი — საინექციო ხსნარი/ფხვნილი
- დოზირება: 1000 მგ (1 გ) ფლაკონი — ინტრამუსკულარული და ინტრავენური გამოყენებისათვის
- ჩვენება: მულტირეზისტენტული ტუბერკულოზი, მძიმე ბაქტერიული ინფექციები, საშარდე გზების ინფექციები, სეფსისი
- მიღების გზა: კუნთში ან ვენაში (წვეთოვანი ინფუზია)
კანამიცინის სულფატი — საინექციო ხსნარი 500 მგ
- დოზირება: 500 მგ ფლაკონი/ამპულა
- ჩვენება: იგივე, რაც 1000 მგ დოზის შემთხვევაში, დოზის ტიტრაციისთვის
კანამიცინის პრეპარატები საქართველოში ძირითადად ტუბერკულოზის ეროვნული პროგრამის მეშვეობით არის ხელმისაწვდომი. პრეპარატი შედის საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს მიერ დამტკიცებულ ესენციური მედიკამენტების ნუსხაში.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ასევე ხელმისაწვდომია კანამიცინის მონათესავე ამინოგლიკოზიდი — ამიკაცინი, რომელიც უფრო ფართოდ არის წარმოდგენილი:
აღსანიშნავია, რომ კანამიცინის ყველა ფორმა რეცეპტით გაიცემა და მისი გამოყენება მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით უნდა მოხდეს. თვითმკურნალობა ამინოგლიკოზიდებით კატეგორიულად დაუშვებელია ოტოტოქსიკურობის და ნეფროტოქსიკურობის რისკის გამო.
---
ხარისხის სტანდარტი
კანამიცინის პრეპარატები, რომლებიც საქართველოს ბაზარზე შემოდის, ექვემდებარება მკაცრ ხარისხის კონტროლს. ყველა იმპორტირებული სერია გადის სავალდებულო რეგისტრაციას სამედიცინო საქმიანობის სახელმწიფო რეგულირების სააგენტოში.
GMP შესაბამისობა
კანამიცინის მწარმოებლები ვალდებულები არიან აკმაყოფილებდნენ GMP (Good Manufacturing Practice) — კარგი საწარმოო პრაქტიკის — სტანდარტებს. ეს მოიცავს:
- ნედლეულის ხარისხის კონტროლს;
- წარმოების პროცესის მონიტორინგს;
- მზა პროდუქციის ფიზიკურ-ქიმიურ და მიკრობიოლოგიურ ანალიზს;
- სტერილურობის უზრუნველყოფას (საინექციო ფორმებისთვის);
- სტაბილურობის კვლევებს.
ფარმაკოპეის მოთხოვნები
კანამიცინის სულფატი აღწერილია ევროპის ფარმაკოპეაში (Ph. Eur.), აშშ ფარმაკოპეაში (USP) და ჯანმო-ს საერთაშორისო ფარმაკოპეაში. პრეპარატი უნდა აკმაყოფილებდეს ფარმაკოპეის მოთხოვნებს სისუფთავის, აქტიურობის, ენდოტოქსინების შემცველობისა და სტერილურობის თვალსაზრისით.
ჯანმო-ს პრეკვალიფიკაცია
ტუბერკულოზის პროგრამებში გამოყენებული კანამიცინის პრეპარატები, როგორც წესი, ჯანმო-ს პრეკვალიფიკაციის პროგრამის მეშვეობით არის შეფასებული, რაც ხარისხის დამატებით გარანტიას წარმოადგენს.
---
ხშირად დასმული კითხვები
1. რისთვის გამოიყენება კანამიცინი?
კანამიცინი ამინოგლიკოზიდური ანტიბიოტიკია, რომელიც ძირითადად გამოიყენება მულტირეზისტენტული ტუბერკულოზის (MDR-TB) კომბინირებულ მკურნალობაში. ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას მძიმე ბაქტერიული ინფექციების — სეფსისის, საშარდე გზების ინფექციების, მუცლის ღრუს ინფექციების — სამკურნალოდ, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც გამომწვევი მიკროორგანიზმი მგრძნობიარეა კანამიცინის მიმართ.
2. რა გვერდითი მოვლენები აქვს კანამიცინს?
კანამიცინის ყველაზე მნიშვნელოვანი გვერდითი ეფექტებია:
- ოტოტოქსიკურობა — სმენის დაქვეითება ან სრული დაკარგვა (შეუქცევადი შეიძლება იყოს);
- ნეფროტოქსიკურობა — თირკმლის ფუნქციის დარღვევა;
- ნეირომუსკულარული ბლოკადა — იშვიათი, მაგრამ სერიოზული გართულება;
- ინექციის ადგილზე ტკივილი და ქსოვილის გაღიზიანება.
ამიტომაც მკურნალობის დროს სავალდებულოა აუდიომეტრიისა და თირკმლის ფუნქციის რეგულარული კონტროლი.
3. შეიძლება თუ არა კანამიცინის ორსულობის პერიოდში გამოყენება?
არა. კანამიცინი მიეკუთვნება FDA-ს D კატეგორიას ორსულობის პერიოდში. ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა და კლინიკურმა დაკვირვებებმა აჩვენა, რომ ამინოგლიკოზიდები გადალახავს პლაცენტარულ ბარიერს და შეუძლია ნაყოფის სმენის ნერვის დაზიანება. ორსულობის დროს გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ სასიცოცხლო ჩვენების დროს, როდესაც ალტერნატივა არ არსებობს.
4. როგორ ინიშნება კანამიცინი და რა ხანგრძლივობით?
კანამიცინი ინიშნება ინტრამუსკულარულად ან ინტრავენურად. ტუბერკულოზის მკურნალობისას სტანდარტული დოზა მოზრდილებისთვის არის 15 მგ/კგ/დღეში (მაქსიმუმ 1000 მგ). ტუბერკულოზის ინტენსიური ფაზის მკურნალობა, როგორც წესი, 2-4 თვე გრძელდება. დოზა ინდივიდუალურად განისაზღვრება ექიმის მიერ პაციენტის წონის, თირკმლის ფუნქციისა და კლინიკური მდგომარეობის გათვალისწინებით.
5. რა განსხვავებაა კანამიცინსა და ამიკაცინს შორის?
ამიკაცინი კანამიცინის ნახევარსინთეზური წარმოებულია. მთავარი განსხვავებებია:
- ამიკაცინი უფრო მდგრადია ბაქტერიული ფერმენტების (ამინოგლიკოზიდ-მოდიფიცირებელი ფერმენტების) მიმართ;
- ამიკაცინს უფრო ფართო ანტიბაქტერიული სპექტრი აქვს;
- ამიკაცინი უფრო ეფექტურია ნოზოკომიალური ინფექციების წინააღმდეგ;
- ორივე მსგავსი ტოქსიკურობის პროფილით ხასიათდება.
6. რეცეპტით გაიცემა თუ არა კანამიცინი?
დიახ, კანამიცინი მკაცრად რეცეპტული პრეპარატია. ის გაიცემა მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით და, როგორც წესი, გამოიყენება სტაციონარულ პირობებში ან სპეციალიზებულ სამედიცინო პროგრამებში (მაგ., ტუბერკულოზის ეროვნულ პროგრამაში). აფთიაქში თავისუფალი შეძენა შეუძლებელია.
---
ალტერნატივები
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე კანამიცინის ალტერნატივად რამდენიმე ამინოგლიკოზიდური და სხვა ჯგუფის ანტიბიოტიკი არის ხელმისაწვდომი:
ამინოგლიკოზიდები:
- ამიკაცინი — კანამიცინის უშუალო ალტერნატივა, უფრო ფართო სპექტრით. ხელმისაწვდომია საქართველოში: ამიკაცინი 500მგ/2მლ
- გენტამიცინი — კიდევ ერთი ფართოდ გამოყენებული ამინოგლიკოზიდი, განსაკუთრებით გრამუარყოფითი ინფექციებისთვის
- ტობრამიცინი — გამოიყენება როგორც სისტემურად, ისე ადგილობრივად (თვალის წვეთები, საინჰალაციო ხსნარი)
ტუბერკულოზის სხვა მეორე რიგის პრეპარატები:
- კაპრეომიცინი — პეპტიდური ანტიბიოტიკი, ტუბერკულოზის მკურნალობისთვის
- ლევოფლოქსაცინი — ფტორქინოლონი, MDR-TB-ს კომბინირებულ თერაპიაში
- ციკლოსერინი — ტუბერკულოზის მეორე რიგის პრეპარატი
ალტერნატიული პრეპარატის არჩევა დამოკიდებულია ინფექციის ტიპზე, გამომწვევი მიკროორგანიზმის მგრძნობელობაზე და პაციენტის ინდივიდუალურ მახასიათებლებზე. გადაწყვეტილებას ყოველთვის ექიმი იღებს ანტიბიოგრამის შედეგების საფუძველზე.