Zinnat · INN
Zinnat (Zinnat) ხელმისაწვდომია საქართველოში 6 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ცეფუროქსიმ აქსეტილი (Cefuroxime axetil) არის მეორე თაობის ცეფალოსპორინული ანტიბიოტიკი, რომელიც ფართოდ გამოიყენება ზედა და ქვედა სასუნთქი გზების, საშარდე სისტემის, კანისა და რბილი ქსოვილების ინფექციების სამკურნალოდ. იგი ბაქტერიციდულ ეფექტს ახდენს უჯრედის კედლის სინთეზის ინჰიბირების გზით. პრეპარატი აქტიურია გრამდადებითი და გრამუარყოფითი მიკროორგანიზმების ფართო სპექტრის მიმართ, მათ შორის ბეტა-ლაქტამაზა-მაპროდუცირებელი შტამების წინააღმდეგ. მოზრდილებში ჩვეულებრივი დოზაა 250–500 მგ ორჯერ დღეში, ბავშვებში — 10–15 მგ/კგ ორჯერ დღეში. ყველაზე ხშირი გვერდითი მოვლენებია დიარეა, გულისრევა და კანის გამონაყარი. Zinnat® (ზინატი) ამ აქტიური ნივთიერების ყველაზე ცნობილი ბრენდია საქართველოში (BNF 87).
---
ცეფუროქსიმ აქსეტილი არის ცეფუროქსიმის პერორალური პროწამალი (prodrug), რომელიც მიეკუთვნება მეორე თაობის ცეფალოსპორინების ჯგუფს — ბეტა-ლაქტამური ანტიბიოტიკების ქვეკლასს. ცეფალოსპორინები სტრუქტურულად ნათესავია პენიცილინებთან და შეიცავენ ბეტა-ლაქტამურ რგოლს, რაც მათი ანტიბაქტერიული აქტივობის საფუძველია (BNF 87).
ისტორია. ცეფუროქსიმი თავდაპირველად შეიქმნა GlaxoSmithKline-ის მიერ 1970-იან წლებში პარენტერალური გამოყენებისთვის. პერორალური ფორმა — ცეფუროქსიმ აქსეტილი — შემუშავდა 1980-იან წლებში, რათა მიეღწიათ ადეკვატური ბიოშეღწევადობისთვის საჭმლის მომნელებელი ტრაქტიდან. პრეპარატი შეტანილია ჯანმო-ს ძირითად წამალთა ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ანტიბიოტიკოთერაპიის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ საშუალებას ამბულატორიულ პრაქტიკაში.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაცია:
პირველი თაობის ცეფალოსპორინებთან შედარებით, ცეფუროქსიმი ხასიათდება გაუმჯობესებული აქტივობით გრამუარყოფითი ბაქტერიების მიმართ, ხოლო მესამე თაობის ცეფალოსპორინებთან შედარებით — უკეთესი აქტივობით გრამდადებითი კოკების მიმართ, რაც მას „ბალანსირებულ" სპექტრს ანიჭებს (EMA SmPC).
---
ცეფუროქსიმ აქსეტილი, როგორც პროწამალი, თავისთავად არ არის ფარმაკოლოგიურად აქტიური. პერორალური მიღების შემდეგ ის ნაწლავის ლორწოვან გარსში და ღვიძლში ჰიდროლიზდება არასპეციფიკური ესტერაზების მოქმედებით და გარდაიქმნება აქტიურ მეტაბოლიტად — ცეფუროქსიმად.
ბაქტერიციდული მოქმედების მექანიზმი ემყარება ბაქტერიული უჯრედის კედლის სინთეზის ინჰიბირებას. კონკრეტულად:
ანტიმიკრობული სპექტრი (EMA SmPC, BNF 87):
ცეფუროქსიმის მნიშვნელოვანი თვისებაა ბეტა-ლაქტამაზების მიმართ შედარებითი მდგრადობა — მრავალი ბაქტერიული ბეტა-ლაქტამაზა, რომელიც ანადგურებს პენიცილინებსა და პირველი თაობის ცეფალოსპორინებს, ვერ ჰიდროლიზებს ცეფუროქსიმს, რაც მის კლინიკურ უპირატესობას განაპირობებს (EMA SmPC).
---
ცეფუროქსიმ აქსეტილი (Zinnat®) ნაჩვენებია შემდეგი ინფექციური დაავადებების სამკურნალოდ (BNF 87, EMA SmPC):
---
| ჩვენება | დოზა | მიღების სიხშირე | კურსის ხანგრძლივობა | |---------|------|-----------------|---------------------| | ზედა სასუნთქი გზების ინფექციები | 250 მგ | ორჯერ დღეში | 5–10 დღე | | ქვედა სასუნთქი გზების ინფექციები | 500 მგ | ორჯერ დღეში | 5–10 დღე | | საშარდე სისტემის ინფექციები (ცისტიტი) | 250 მგ | ორჯერ დღეში | 3–7 დღე | | პიელონეფრიტი | 250 მგ | ორჯერ დღეში | 10–14 დღე | | კანის ინფექციები | 250–500 მგ | ორჯერ დღეში | 7–10 დღე | | ლაიმის დაავადება | 500 მგ | ორჯერ დღეში | 14–21 დღე | | გაურთულებელი გონორეა | 1000 მგ | ერთჯერადად | ერთჯერადი |
(BNF 87, EMA SmPC)
ბავშვებისთვის ხელმისაწვდომია სუსპენზიის ფორმა (125 მგ/5 მლ ან 250 მგ/5 მლ).
ცეფუროქსიმი გამოიყოფა თირკმლებით, ამიტომ თირკმლის ფუნქციის მნიშვნელოვანი დარღვევისას დოზის კორექცია აუცილებელია:
დოზის კორექცია, როგორც წესი, საჭირო არ არის, თუმცა მძიმე ჰეპატოცელულარული უკმარისობისას რეკომენდებულია მონიტორინგი (EMA SmPC).
მნიშვნელოვანი: ტაბლეტები უნდა მიიღოთ საკვებთან ერთად, რაც მნიშვნელოვნად ზრდის ბიოშეღწევადობას (37%-დან 52%-მდე).
---
ცეფუროქსიმ აქსეტილი სწრაფად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან და ჰიდროლიზდება ნაწლავის ლორწოვანი გარსისა და სისხლის ესტერაზების მოქმედებით, გარდაიქმნება აქტიურ ცეფუროქსიმად. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 37–52%-ს და მნიშვნელოვნად იზრდება საკვებთან ერთად მიღებისას. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Tmax) მიიღწევა 2–3 საათში (EMA SmPC).
ცეფუროქსიმი არ მეტაბოლიზდება ღვიძლში — აქტიური ფორმა უცვლელად ცირკულირებს სისხლში. პროწამალიდან (აქსეტილის ეთერი) აქტიურ ფორმამდე კონვერსია ხდება ნაწლავის კედელსა და პორტალურ სისხლში.
---
მნიშვნელოვანი გაფრთხილება: ცეფუროქსიმის სუსპენზიის ფორმა შეიცავს ასპარტამს, რაც ფენილკეტონურიის მქონე პაციენტებისთვის მნიშვნელოვანია (EMA SmPC).
---
---
პრობენეციდი: პრობენეციდი ამცირებს ცეფუროქსიმის ტუბულარულ სეკრეციას, რაც იწვევს პლაზმაში კონცენტრაციის მომატებას (AUC ~50%-ით) და ნახევარგამოყოფის პერიოდის გახანგრძლივებას. ერთდროული გამოყენებისას შესაძლოა საჭირო გახდეს დოზის კორექცია (EMA SmPC).
ამინოგლიკოზიდები: ცეფალოსპორინებისა და ამინოგლიკოზიდების ერთდროულმა გამოყენებამ შეიძლება გაზარდოს ნეფროტოქსიკურობის რისკი. თირკმლის ფუნქციის მონიტორინგი აუცილებელია.
პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორები და H₂-ბლოკატორები: მჟავიანობის შემცირება შესაძლოა ამცირებდეს ცეფუროქსიმ აქსეტილის აბსორბციას და ბიოშეღწევადობას. რეკომენდებულია პრეპარატის მიღება საკვებთან ერთად ამ ეფექტის კომპენსაციისთვის.
ანტაციდები: კალციუმის ან მაგნიუმის შემცველი ანტაციდები ამცირებენ ცეფუროქსიმის აბსორბციას. რეკომენდებულია მიღება ანტაციდიდან მინიმუმ 1–2 საათის ინტერვალით.
პერორალური ანტიკოაგულანტები (ვარფარინი): ცეფალოსპორინებმა შეიძლება გაზარდონ ვარფარინის ანტიკოაგულანტური ეფექტი ნაწლავის ფლორაზე ზემოქმედებით (ვიტამინ K-ის სინთეზის შემცირება). INR-ის მონიტორინგი რეკომენდებულია (BNF 87).
პერორალური კონტრაცეპტივები: ნაწლავის ფლორის დარღვევით შესაძლებელია ესტროგენის ენტეროჰეპატიკური რეცირკულაციის შემცირება, თუმცა ეს ეფექტი კლინიკურად თითქმის უმნიშვნელოა.
ლაბორატორიული ურთიერთქმედებები:
---
ცეფუროქსიმ აქსეტილი მიეკუთვნება FDA კატეგორია B-ს (ცხოველურ კვლევებში ტერატოგენული ეფექტი არ გამოვლენილა; ადამიანებში ადეკვატური კონტროლირებული კვლევები არ ჩატარებულა, თუმცა კლინიკური გამოცდილება ფართოა). ცეფალოსპორინები ზოგადად განიხილება ორსულობის დროს გამოყენების შედარებით უსაფრთხო ანტიბიოტიკებად. პრეპარატი გადის პლაცენტარულ ბარიერს (EMA SmPC).
ორსულობის პერიოდში ცეფუროქსიმი ფართოდ გამოიყენება:
ცეფუროქსიმი მცირე რაოდენობით გამოიყოფა დედის რძეში. ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენება ზოგადად მისაღებია, თუმცა ჩვილს შეიძლება განუვითარდეს დიარეა, კანდიდოზი ან ალერგიული რეაქცია. BNF-ის რეკომენდაციით, ცეფალოსპორინები ძუძუთი კვებისას შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სათანადო სიფრთხილით (BNF 87).
---
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ცეფუროქსიმ აქსეტილი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდების სახით:
Zinnat® რჩება ყველაზე ცნობილ და ფართოდ გამოყენებულ ბრენდად საქართველოში, როგორც ამბულატორიულ, ასევე სტაციონარულ პრაქტიკაში. პრეპარატის ფასი და ხელმისაწვდომობა განსხვავდება აფთიაქების მიხედვით.
---
მკურნალობის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ინფექციის ტიპზე. ზედა სასუნთქი გზების ინფექციებისთვის ჩვეულებრივ საკმარისია 5–7 დღე, ოტიტისთვის — 10 დღე, ხოლო ლაიმის დაავადებისთვის — 14–21 დღე. მნიშვნელოვანია, რომ კურსი ბოლომდე დაასრულოთ, თუნდაც სიმპტომები ადრე გაქრეს, ანტიბიოტიკორეზისტენტობის თავიდან ასაცილებლად (BNF 87).
არ არის რეკომენდებული. ცეფუროქსიმ აქსეტილი აუცილებლად უნდა მიიღოთ საკვებთან ერთად, რადგან ეს მნიშვნელოვნად ზრდის პრეპარატის შეწოვას (ბიოშეღწევადობა 37%-დან 52%-მდე იზრდება). ცარიელ კუჭზე მიღებისას პრეპარატის ეფექტურობა შეიძლება მკვეთრად დაიკლოს (EMA SmPC).
ეს დამოკიდებულია ალერგიის ტიპზე. თუ ანამნეზში გქონდათ მსუბუქი ალერგიული რეაქცია (გამონაყარი), ცეფალოსპორინის გამოყენება შესაძლებელია ექიმის მეთვალყურეობით — ჯვარედინი ალერგიის რისკი მხოლოდ 1–2%-ია. თუმცა, თუ ოდესმე გქონიათ ანაფილაქსია ან მძიმე ალერგიული რეაქცია პენიცილინზე, ცეფალოსპორინების გამოყენება უკუნაჩვენებია (BNF 87).
ტაბლეტი და სუსპენზია შეიცავს ერთსა და იმავე აქტიურ ნივთიერებას — ცეფუროქსიმ აქსეტილს, თუმცა მათი ბიოშეღწევადობა არ არის იდენტური და ისინი არ არიან ურთიერთშემცვლელადი მილიგრამ-მილიგრამ. სუსპენზია უპირატესად ბავშვებისთვის არის განკუთვნილი და საშუალებას იძლევა დოზა ზუსტად მოერგოს სხეულის წონას. ტაბლეტი არ უნდა დაიმსხვრეს ან დაიფხვნეს მისი მწარე გემოს გამო (EMA SmPC).
ცეფუროქსიმი სისხლში მაქსიმალურ კონცენტრაციას აღწევს 2–3 საათში მიღების შემდეგ. კლინიკური გაუმჯობესება, როგორც წესი, იწყება 24–48 საათის განმავლობაში. თუ 48–72 საათის შემდეგ მდგომარეობა არ გაუმჯობესდა, აუცილებელია ექიმთან კონსულტაცია ანტიბიოტიკის ეფექტურობის შეფასებისა და შესაძლო ცვლილებისთვის.
მიუხედავად იმისა, რომ ცეფუროქსიმს (მეორე თაობის ცეფალოსპორინს) არ აქვს დისულფირამის მსგავსი რეაქცია (რაც ზოგიერთ სხვა ცეფალოსპორინს ახასიათებს), ანტიბიოტიკოთერაპიის პერიოდში ალკოჰოლის მოხმარება არ არის რეკომენდებული. ალკოჰოლი ასუსტებს იმუნურ სისტემას, ართულებს გამოჯანმრთელებას და შეიძლება გაზარდოს კუჭ-ნაწლავის გვერდითი ეფექტების რისკი.