Vitamin B Complex · INN
Vitamin B Complex (Vitamin B Complex) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ვიტამინ B კომპლექსი წარმოადგენს წყალში ხსნადი ვიტამინების ჯგუფს, რომელიც მოიცავს თიამინს (B1), რიბოფლავინს (B2), ნიაცინს (B3), პანტოთენის მჟავას (B5), პირიდოქსინს (B6), ბიოტინს (B7), ფოლის მჟავას (B9) და ციანოკობალამინს (B12). ეს ვიტამინები გადამწყვეტ როლს ასრულებენ უჯრედულ მეტაბოლიზმში, ენერგიის წარმოებაში, ნერვული სისტემის ფუნქციონირებასა და სისხლწარმოქმნაში. B კომპლექსი გამოიყენება ვიტამინ B-ს დეფიციტის პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის, ნეიროპათიების, ანემიის, დერმატიტის და სხვა მდგომარეობების დროს. პრეპარატი ხელმისაწვდომია პერორალური (ტაბლეტი, კაფსულა, სიროფი) და საინექციო ფორმებით. ზოგადად, კარგად ამტანენ, თუმცა მაღალი დოზებით მიღებისას შესაძლოა გვერდითი ეფექტების განვითარება. საქართველოში ხელმისაწვდომია რამდენიმე ბრენდი, მათ შორის B-კომპლექსი და ბენევრონ B.
ვიტამინ B კომპლექსი არის წყალში ხსნადი ვიტამინების ჯგუფი, რომელიც მოიცავს რვა ესენციალურ ვიტამინს. ეს ვიტამინები პირველად XX საუკუნის დასაწყისში აღმოაჩინეს — თავდაპირველად მეცნიერები ფიქრობდნენ, რომ ერთი ვიტამინი იყო, მაგრამ შემდგომი კვლევებით დადგინდა, რომ სინამდვილეში სხვადასხვა ქიმიურ ნაერთს წარმოადგენდა.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით, B კომპლექსი მიეკუთვნება ვიტამინებისა და მინერალების ჯგუფს (ATC კოდი: A11EA). WHO-ს ესენციალურ მედიკამენტთა მოდელურ ნუსხაში (WHO Model List) ცალკეული B ვიტამინები შეტანილია, როგორც აუცილებელი წამლები.
B ჯგუფის ვიტამინები მოიცავს:
ეს ვიტამინები ერთობლივად მონაწილეობენ უჯრედულ მეტაბოლიზმში და ხშირად კომბინირებულად ინიშნება, რადგან მათი დეფიციტი ხშირად თანმხლებია. B კომპლექსი კოენზიმების სახით მონაწილეობს ფერმენტული რეაქციების კატალიზში ნახშირწყლების, ცილების და ცხიმების მეტაბოლიზმში (BNF 87).
ვიტამინ B კომპლექსის მოქმედების მექანიზმი მრავალმხრივია, რადგან თითოეული ვიტამინი კოენზიმური ფუნქციით მონაწილეობს სპეციფიკურ ბიოქიმიურ გზებში:
თიამინი ფოსფორილირდება თიამინპიროფოსფატად (TPP), რომელიც წარმოადგენს კოენზიმს პირუვატდეჰიდროგენაზას კომპლექსისა და α-კეტოგლუტარატდეჰიდროგენაზას რეაქციებში. ამგვარად, B1 უზრუნველყოფს ნახშირწყლების ოქსიდაციურ დეკარბოქსილირებას და ენერგიის გამომუშავებას კრებსის ციკლში. ასევე მონაწილეობს პენტოზოფოსფატურ გზაში ტრანსკეტოლაზას კოფაქტორის სახით.
გარდაიქმნება ფლავინმონონუკლეოტიდად (FMN) და ფლავინადენინდინუკლეოტიდად (FAD) — ორ კოენზიმად, რომლებიც მონაწილეობენ ოქსიდაციურ-აღმდგენელ რეაქციებში, ელექტრონთა გადატანის ჯაჭვში და ცხიმოვანი მჟავების β-ოქსიდაციაში.
ნიკოტინამიდადენინდინუკლეოტიდის (NAD⁺) და მისი ფოსფორილირებული ფორმის (NADP⁺) პრეკურსორია. ეს კოენზიმები მონაწილეობენ 400-ზე მეტ ფერმენტულ რეაქციაში, მათ შორის გლიკოლიზში, ელექტრონთა გადატანის ჯაჭვში და დნმ-ის რეპარაციაში.
კოენზიმ A-ს (CoA) სინთეზის პრეკურსორია. CoA გადამწყვეტ როლს ასრულებს ცხიმოვანი მჟავების სინთეზსა და ოქსიდაციაში, აცეტილირების რეაქციებსა და კრებსის ციკლში.
ფოსფორილირდება პირიდოქსალ-5'-ფოსფატად (PLP), რომელიც კოენზიმია ამინომჟავების ტრანსამინირებისა და დეკარბოქსილირების რეაქციებში. PLP აუცილებელია ნეირომედიატორების (სეროტონინი, დოფამინი, GABA) სინთეზისთვის, ჰემის ბიოსინთეზისა და გლიკოგენის დეგრადაციისთვის.
კარბოქსილაზას ფერმენტების კოფაქტორი — მონაწილეობს გლუკონეოგენეზში (პირუვატკარბოქსილაზა), ცხიმოვანი მჟავების სინთეზში (აცეტილ-CoA-კარბოქსილაზა) და ამინომჟავების კატაბოლიზმში.
გარდაიქმნება ტეტრაჰიდროფოლატად (THF), რომელიც მონაწილეობს ერთნახშირბადიანი ჯგუფების გადატანაში, დნმ-ისა და რნმ-ის სინთეზში, ჰომოცისტეინის მეთიონინად კონვერტაციაში.
კოფაქტორია მეთიონინსინთაზასა (ჰომოცისტეინის რემეთილირება) და მეთილმალონილ-CoA-მუტაზას (ცხიმოვანი მჟავების მეტაბოლიზმი) რეაქციებში. B12 აუცილებელია ნერვული სისტემის მიელინის გარსის შენარჩუნებისთვის (EMA SmPC).
ვიტამინ B კომპლექსი გამოიყენება მრავალი კლინიკური მდგომარეობის პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის:
პირველადი ჩვენება არის B ჯგუფის ვიტამინების დეფიციტი ან მისი პროფილაქტიკა. დეფიციტი შეიძლება განვითარდეს არასრულფასოვანი კვების, მალაბსორბციის, ალკოჰოლიზმის, ორსულობის ან ქრონიკული დაავადებების ფონზე (BNF 87).
B ვიტამინები (განსაკუთრებით B1, B6, B12) ფართოდ გამოიყენება პერიფერიული ნეიროპათიის მკურნალობაში, მათ შორის დიაბეტური ნეიროპათიისა და ალკოჰოლური ნეიროპათიის დროს. B12-ის დეფიციტი იწვევს სუბაკუტურ კომბინირებულ დეგენერაციას.
მეგალობლასტური ანემიის მკურნალობა, რომელიც გამოწვეულია B12 ან ფოლის მჟავის დეფიციტით. პერნიციოზული ანემიის დროს B12 პარენტერალურად ინიშნება (NICE NG136).
თიამინის (B1) მძიმე დეფიციტით გამოწვეული მდგომარეობები. ვერნიკეს ენცეფალოპათია გადაუდებელი მდგომარეობაა, რომელიც საჭიროებს თიამინის ინტრავენურ შეყვანას.
ნიაცინის (B3) დეფიციტის გამოვლინება — დერმატიტი, დიარეა, დემენცია. მკურნალობა ნიკოტინამიდით ან ნიკოტინის მჟავით.
ფოლის მჟავა ინიშნება ნერვული მილის დეფექტების პროფილაქტიკისთვის. ჩასახვის წინა პერიოდიდან ორსულობის 12-ე კვირამდე ფოლის მჟავის სუპლემენტაცია რეკომენდებულია (NICE CG62).
რიბოფლავინის და ბიოტინის დეფიციტი ასოცირებულია სებორეულ დერმატიტთან, ანგულარულ სტომატიტთან და ალოპეციასთან.
B კომპლექსი გამოიყენება როგორც დამხმარე საშუალება ზოგიერთი მედიკამენტით (იზონიაზიდი, მეტფორმინი, ფენიტოინი) გამოწვეული B ვიტამინების დეფიციტის პროფილაქტიკისთვის (WHO Model List).
ვიტამინ B კომპლექსის დოზირება დამოკიდებულია კონკრეტულ ჩვენებაზე, პაციენტის ასაკსა და დეფიციტის სიმძიმეზე.
ყოველდღიური რეკომენდებული მიღება (RDA):
B კომპლექსის საინექციო ფორმა (მაგ., ბენევრონ B) ჩვეულებრივ შეიცავს B1 100 მგ, B6 100 მგ, B12 1 მგ — 3 მლ ამპულაში. შეჰყავთ ი/მ ღრმად, დღეში 1 ამპულა.
წყალში ხსნადი ვიტამინებია და ჭარბი რაოდენობა თირკმელებით გამოიყოფა. მძიმე თირკმლის უკმარისობისას (GFR <30 მლ/წთ) დოზის კორექცია ჩვეულებრივ არ არის საჭირო, მაგრამ ჰემოდიალიზის პაციენტებში B ვიტამინების სუპლემენტაცია რეკომენდებულია, რადგან დიალიზის დროს ხდება მათი დაკარგვა (EMA SmPC).
B ჯგუფის ვიტამინები აბსორბირდება თხელი ნაწლავის სხვადასხვა ნაწილში. თიამინი, რიბოფლავინი და B6 აქტიური ტრანსპორტით აბსორბირდება დუოდენუმსა და ჯეჯუნუმში. B12 აბსორბციისთვის აუცილებელია კუჭის შინაგანი ფაქტორი (ინტრინზიკ ფაქტორი) და აბსორბცია ხდება ილეუმის ტერმინალურ ნაწილში. ფოლის მჟავა აქტიურად აბსორბირდება პროქსიმალურ ჯეჯუნუმში. ბიოხელმისაწვდომობა განსხვავდება ვიტამინების მიხედვით — B1 და B2 შეზღუდული აბსორბციის უნარით ხასიათდება მაღალი დოზებისას.
B ვიტამინები ფართოდ ნაწილდება ორგანიზმში. B12-ის მთავარი დეპო ღვიძლია (2–5 მგ მარაგი, რომელიც 3–5 წელი ჰყოფნის). ფოლის მჟავის მარაგი ღვიძლში 10–12 მგ-ია (საკმარისია 4 თვისთვის). თიამინი ძირითადად გულში, ტვინსა და თირკმელებში გროვდება. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება მცირეა.
B ვიტამინები ღვიძლში მეტაბოლიზდება აქტიურ კოენზიმურ ფორმებად. B6 ფოსფორილირდება პირიდოქსალ-5'-ფოსფატად, B2 გარდაიქმნება FAD/FMN-ად, B1 — თიამინპიროფოსფატად.
ჭარბი რაოდენობა ძირითადად თირკმელებით გამოიყოფა შარდთან ერთად. B2-ის ექსკრეცია ანიჭებს შარდს ინტენსიურ ყვითელ ფერს. ნახევარგამოყოფის პერიოდი: B1 — დაახლოებით 2 სთ, B6 — 15–20 დღე, B12 — 6 დღე (პლაზმური), თუმცა ქსოვილოვანი ნახევარგამოყოფის პერიოდი გაცილებით ხანგრძლივია (EMA SmPC).
ვიტამინ B კომპლექსი ზოგადად კარგად ამტანენ თერაპიულ დოზებში. თუმცა, მაღალი დოზებით ხანგრძლივი მიღებისას ან საინექციო ფორმის გამოყენებისას შესაძლოა გვერდითი ეფექტების განვითარება.
ფოლის მჟავა მაღალი დოზებით შეიძლება მალავდეს B12 დეფიციტის ჰემატოლოგიურ ნიშნებს, ხოლო ნევროლოგიური დაზიანება პროგრესირებდეს — ამიტომ B12 დეფიციტის გამორიცხვა აუცილებელია ფოლის მჟავის დანიშვნამდე (NICE NG136).
ლევოდოპა და B6: პირიდოქსინი აჩქარებს ლევოდოპას პერიფერიულ დეკარბოქსილირებას, რითაც ამცირებს მის ეფექტურობას პარკინსონის დაავადებაში. ეს ურთიერთქმედება არ არის მნიშვნელოვანი კარბიდოპა/ლევოდოპას კომბინაციის გამოყენებისას (BNF 87).
ფენიტოინი და ფოლის მჟავა: ფოლის მჟავა შეიძლება შეამციროს ფენიტოინის პლაზმური კონცენტრაცია ფერმენტული ინდუქციის გამო, რაც კრუნჩხვის რისკს ზრდის. ამავდროულად, ფენიტოინი ამცირებს ფოლის მჟავის დონეს.
მეტოტრექსატი და ფოლის მჟავა: ფოლის მჟავა ნაწილობრივ ანტაგონისტია მეტოტრექსატისა; თუმცა, დაბალი დოზით ფოლის მჟავის სუპლემენტაცია რეკომენდებულია მეტოტრექსატის გვერდითი ეფექტების შესამცირებლად (NICE NG136).
იზონიაზიდი და B6: იზონიაზიდი ამცირებს B6-ის დონეს; პირიდოქსინის სუპლემენტაცია (10–50 მგ/დღეში) რეკომენდებულია ნეიროპათიის პროფილაქტიკისთვის.
ქლორამფენიკოლი და B12: ქლორამფენიკოლი შეიძლება დაბლოკოს B12-ის ჰემატოპოეტური ეფექტი.
მეტფორმინი და B12: მეტფორმინის ხანგრძლივი გამოყენება ამცირებს B12-ის აბსორბციას ილეუმში; რეკომენდებულია B12-ის დონის პერიოდული მონიტორინგი.
პროტონის ტუმბოს ინჰიბიტორები (PPI): ხანგრძლივი გამოყენება ამცირებს B12-ის აბსორბციას კუჭის მჟავიანობის შემცირების გამო.
ანტიკონვულსანტები (ფენობარბიტალი, კარბამაზეპინი): ამცირებენ ფოლის მჟავის დონეს; სუპლემენტაცია შეიძლება საჭირო გახდეს.
ტეტრაციკლინები: B2 (რიბოფლავინი) შეიძლება შეამციროს ტეტრაციკლინების აბსორბცია (EMA SmPC).
B ჯგუფის ვიტამინების უმეტესობა ორსულობის პერიოდში უსაფრთხოდ ითვლება თერაპიულ დოზებში. FDA კატეგორია — A (ფოლის მჟავა, ნიაცინი რეკომენდებულ დოზებში) ან C (მაღალი დოზებით).
ფოლის მჟავა არის ერთადერთი B ვიტამინი, რომლის სუპლემენტაცია აქტიურად რეკომენდებულია ორსულობის დაგეგმვიდან I ტრიმესტრის ბოლომდე — 400 მკგ/დღეში, ხოლო მაღალი რისკის ჯგუფში (წინა ორსულობაში ნერვული მილის დეფექტი, ეპილეფსია) — 5 მგ/დღეში (NICE CG62).
B6 (პირიდოქსინი) 10–25 მგ-ის დოზით გამოიყენება ორსულობის გულისრევისა და ღებინების სამკურნალოდ.
გაფრთხილება: B6 მაღალი დოზებით (>100 მგ/დღეში) ორსულობისას არ არის რეკომენდებული. ნიაცინი მაღალი დოზებით შეიძლება ტერატოგენური იყოს.
B ვიტამინები გადადის დედის რძეში. ლაქტაციის პერიოდში B ვიტამინების მოთხოვნილება იზრდება, ამიტომ სუპლემენტაცია ხშირად რეკომენდებულია. თერაპიულ დოზებში უსაფრთხოა. B6-ის მაღალი დოზებით (>600 მგ/დღეში) შეიძლება ლაქტაციის ინჰიბიცია (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ვიტამინ B კომპლექსი ხელმისაწვდომია რამდენიმე ფორმითა და ბრენდით:
ასევე ხელმისაწვდომია ცალკეული B ვიტამინები, მაგ., ანკერმან B12 (ციანოკობალამინი 1000 მკგ, 50 ტაბლეტი) და ბენე მეთილ B12 (მეთილკობალამინი 1000 მკგ, 30 კაფსულა), ბრიფოლი (ფოლის მჟავა 400 მკგ).
ვიტამინ B კომპლექსი სასურველია მიიღოთ დილით ან შუადღეს, საკვებთან ერთად. საკვებთან ერთად მიღება აუმჯობესებს აბსორბციას და ამცირებს კუჭ-ნაწლავის გაღიზიანების რისკს. საღამოს მიღება ზოგ პაციენტში შეიძლება გამოიწვიოს ძილის დარღვევა ენერგიის მეტაბოლიზმზე ზემოქმედების გამო.
წყალში ხსნადი ვიტამინები ჩვეულებრივ თირკმელებით გამოიყოფა, ამიტომ მწვავე ტოქსიურობის რისკი დაბალია. თუმცა, ხანგრძლივი გადაჭარბებული მიღება საშიშია: B6 >200 მგ/დღეში იწვევს ნეიროპათიას, ნიაცინის მაღალი დოზები — ღვიძლის დაზიანებას. ყოველთვის დაიცავით რეკომენდებული დოზირება (BNF 87).
მიღების ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ჩვენებაზე. დეფიციტის მკურნალობისას — სანამ სისხლის ანალიზებით დადასტურდება ნორმალიზაცია (ჩვეულებრივ 1–3 თვე). პროფილაქტიკისთვის (მაგ., ალკოჰოლის ბოროტად გამოყენებისას, მეტფორმინის მიმღებებში) — უწყვეტად, ექიმის რეკომენდაციით. ორსულობისას ფოლის მჟავა — ჩასახვის წინა პერიოდიდან 12 კვირამდე მინიმუმ.
დიახ, B კომპლექსი ზოგადად კარგად იტანება სხვა ვიტამინებთან ერთად. მულტივიტამინურ კომპლექსებში B ვიტამინები ხშირად სხვა ვიტამინებთან და მინერალებთან ერთადაა კომბინირებული. თუმცა, გაითვალისწინეთ, რომ კალციუმი და რკინა ერთდროულად მიღებისას შეიძლება ხელი შეუშალონ ზოგიერთი B ვიტამინის აბსორბციას. მიღებებს შორის 2 საათის ინტერვალი რეკომენდებულია.
ძირითადი სიმპტომები მოიცავს: მუდმივი დაღლილობა და სისუსტე, ტუჩების კუთხეების გახლეჩვა (ანგულარული სტომატიტი), ენის ანთება (გლოსიტი), კანის გამონაყარი და სებორეული დერმატიტი, ხელ-ფეხის დაბუჟება და ჩხვლეტა (ნეიროპათია), ანემია, გუნება-განწყობის დარღვევები და დეპრესია, თმის ცვენა. სიმპტომების არსებობისას აუცილებელია ექიმთან კონსულტაცია და სისხლის ანალიზის ჩატარება.
B12 საინექციო ფორმა აუცილებელია პერნიციოზული ანემიისას (შინაგანი ფაქტორის ნაკლებობა), მძიმე მალაბსორბციისას და ვერნიკე-კორსაკოვის სინდრომისას. კვებითი დეფიციტის მკურნალობისთვის, როცა აბსორბციის მექანიზმი ხელუხლებელია, პერორალური ფორმა (მაღალი დოზა — 1000–2000 მკგ/დღეში) შეიძლება ეფექტური იყოს, რადგან B12-ის მცირე ნაწილი პასიური დიფუზიითაც აბსორბირდება (NICE NG136).