Verospiron · INN
Verospiron (Verospiron) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ვეროსპირონი (სპირონოლაქტონი) არის კალიუმშემანარჩუნებელი დიურეტიკი, რომელიც მოქმედებს როგორც ალდოსტერონის ანტაგონისტი. პრეპარატი გამოიყენება გულის ქრონიკული უკმარისობის, ღვიძლის ციროზით გამოწვეული ასციტის, პირველადი ჰიპერალდოსტერონიზმის, რეზისტენტული არტერიული ჰიპერტენზიისა და ჰიპოკალიემიის სამკურნალოდ. სპირონოლაქტონი კონკურენტულად ბლოკავს მინერალოკორტიკოიდულ რეცეპტორებს თირკმლის დისტალურ მილაკებში, რაც ამცირებს ნატრიუმისა და წყლის რეაბსორბციას, ხოლო კალიუმის ექსკრეციას ამცირებს. ტიპიური დოზა მოზრდილებში 25-დან 400 მგ-მდეა დღეში, ჩვენების მიხედვით. ძირითადი გვერდითი ეფექტებია ჰიპერკალიემია, გინეკომასტია, მენსტრუალური ციკლის დარღვევა და თავბრუსხვევა. პრეპარატი უკუნაჩვენებია მძიმე თირკმლის უკმარისობის, ჰიპერკალიემიისა და ადისონის დაავადების დროს (BNF 87).
სპირონოლაქტონი (INN: Spironolactone) არის სინთეზური სტეროიდული ნაერთი, რომელიც მიეკუთვნება კალიუმშემანარჩუნებელი დიურეტიკების ჯგუფს — უფრო კონკრეტულად, ალდოსტერონის ანტაგონისტებს (მინერალოკორტიკოიდული რეცეპტორის ბლოკატორებს). ვეროსპირონი წარმოადგენს სპირონოლაქტონის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ბრენდულ სახელწოდებას, რომელსაც აწარმოებს ჰუნგარული ფარმაცევტული კომპანია „გედეონ რიხტერი" (Gedeon Richter).
სპირონოლაქტონი პირველად სინთეზირებული იქნა 1957 წელს და კლინიკურ პრაქტიკაში 1959 წლიდან გამოიყენება. იგი შეტანილია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში, რაც მის კლინიკურ მნიშვნელობაზე მიუთითებს (WHO Model List).
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციის მიხედვით სპირონოლაქტონი მიეკუთვნება:
ქიმიურად სპირონოლაქტონი არის 17α-პრეგნ-4-ენ-21-კარბოთიოის მჟავის 7α-აცეტილთიო-3-ოქსო-γ-ლაქტონი. მისი სტეროიდული სტრუქტურა განსაზღვრავს მის უნარს, ურთიერთქმედებაში შევიდეს არა მხოლოდ მინერალოკორტიკოიდულ, არამედ ანდროგენულ და პროგესტერონულ რეცეპტორებთანაც, რაც განაპირობებს მის ანტიანდროგენულ თვისებებსა და ზოგიერთ გვერდით ეფექტს.
თავდაპირველად სპირონოლაქტონი შეიქმნა, როგორც დიურეტიკი, მაგრამ დროთა განმავლობაში მისი გამოყენების სპექტრი მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. RALES კვლევამ (1999) დაადასტურა სპირონოლაქტონის ეფექტურობა მძიმე გულის უკმარისობის დროს სიკვდილიანობის შემცირებაში, რამაც კარდიოლოგიაში პრეპარატის გამოყენება საგრძნობლად გაზარდა (BNF 87).
სპირონოლაქტონის მოქმედების მექანიზმი ეფუძნება ალდოსტერონის კონკურენტულ ანტაგონიზმს მინერალოკორტიკოიდულ რეცეპტორზე (MR), რომელიც ლოკალიზებულია თირკმლის დისტალური კრიალა მილაკებისა და შემკრები სადინრების ეპითელური უჯრედების ციტოპლაზმაში.
ნორმაში ალდოსტერონი — თირკმელზედა ჯირკვლის ქერქოვანი ფენის მინერალოკორტიკოიდი — უკავშირდება ინტრაცელულარულ მინერალოკორტიკოიდულ რეცეპტორს. ჰორმონ-რეცეპტორული კომპლექსი ტრანსლოცირდება ბირთვში, სადაც იგი აქტივირებს სპეციფიკური გენების ტრანსკრიფციას. ამის შედეგად:
სპირონოლაქტონი, როგორც კონკურენტული ანტაგონისტი, უკავშირდება მინერალოკორტიკოიდულ რეცეპტორს და ხელს უშლის ალდოსტერონის შეკავშირებას. შედეგად:
გულის უკმარისობის დროს ალდოსტერონი ხელს უწყობს მიოკარდიუმისა და სისხლძარღვთა კედლის ფიბროზს, ანთებითი პროცესების გაძლიერებასა და ენდოთელიუმის დისფუნქციას. სპირონოლაქტონის მიერ ამ ეფექტების ბლოკირება უზრუნველყოფს:
სტეროიდული სტრუქტურის გამო სპირონოლაქტონი ავლენს ანტიანდროგენულ აქტივობას ორი მექანიზმით: კონკურენტულად ბლოკავს ანდროგენულ რეცეპტორებს პერიფერიულ ქსოვილებში და აინჰიბირებს 17α-ჰიდროქსილაზას ფერმენტს, რაც ამცირებს ტესტოსტერონის სინთეზს. ეს თვისება განსაზღვრავს მის გამოყენებას ჰირსუტიზმისა და აკნეს სამკურნალოდ (BNF 87).
სპირონოლაქტონი გამოიყენება მრავალი პათოლოგიური მდგომარეობის სამკურნალოდ:
სპირონოლაქტონი (25-50 მგ/დღეში) ჩვენებულია მძიმე გულის უკმარისობის (NYHA III-IV კლასი) დროს, სტანდარტულ თერაპიასთან (აგფ-ინჰიბიტორი, β-ბლოკატორი, დიურეტიკი) კომბინაციაში. RALES კვლევამ აჩვენა სიკვდილიანობის 30%-იანი შემცირება (NICE NG106). იხ. გულის უკმარისობა.
ასციტის მკურნალობაში სპირონოლაქტონი პირველი რიგის დიურეტიკია. იგი ეფექტურად ამცირებს ასციტურ სითხეს, რადგან ციროზის დროს ალდოსტერონის დონე მკვეთრად მომატებულია მეორადი ჰიპერალდოსტერონიზმის გამო. ჩვეულებრივ გამოიყენება ფუროსემიდთან კომბინაციაში, 100:40 თანაფარდობით (BNF 87). იხ. ღვიძლის ციროზი.
სპირონოლაქტონი (25-50 მგ/დღეში) რეკომენდებულია როგორც მეოთხე რიგის ანტიჰიპერტენზიული საშუალება რეზისტენტული ჰიპერტენზიის დროს (NICE NG136). PATHWAY-2 კვლევამ დაადასტურა მისი უპირატესობა სხვა დამატებით პრეპარატებთან შედარებით. იხ. არტერიული ჰიპერტენზია.
სპირონოლაქტონი გამოიყენება როგორც დიაგნოსტიკური ტესტის ნაწილი, ასევე კონსერვატიული მკურნალობისთვის ქირურგიისათვის შეუფერებელ პაციენტებში, 100-400 მგ/დღეში (EMA SmPC).
როდესაც კალიუმის დანაკარგი გამოწვეულია სხვა დიურეტიკებით (თიაზიდური ან მარყუჟოვანი), სპირონოლაქტონი გამოიყენება კალიუმშემანარჩუნებელი ეფექტის მისაღწევად.
ქალებში ანტიანდროგენული თვისებების გამო გამოიყენება:
ეს ჩვენებები ოფიციალურად რეგისტრირებული არ არის ყველა ქვეყანაში, მაგრამ ფართოდ გამოიყენება კლინიკურ პრაქტიკაში (BNF 87).
გულის ქრონიკული უკმარისობა:
ასციტი ღვიძლის ციროზის ფონზე:
რეზისტენტული ჰიპერტენზია:
პირველადი ჰიპერალდოსტერონიზმი:
აკნე/ჰირსუტიზმი (off-label):
ღვიძლის ციროზის დროს პრეპარატი ფართოდ გამოიყენება, მაგრამ ენცეფალოპათიის რისკის შეფასებაა საჭირო. მეტაბოლიზმი ღვიძლში მიმდინარეობს, ამიტომ მძიმე ჰეპატოცელულარული უკმარისობის დროს სიფრთხილეა საჭირო.
პრეპარატი მიიღება საკვებთან ერთად ბიოშეღწევადობის გაუმჯობესების მიზნით. სასურველია დილით ან შუადღისას მიღება, საღამოს მიღება შეიძლება ნოქტურიას გამოიწვიოს.
აბსორბცია: სპირონოლაქტონი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან (ბიოშეღწევადობა >90%). საკვებთან ერთად მიღება მნიშვნელოვნად ზრდის შეწოვას (ბიოშეღწევადობა ~100%-მდე). პლაზმაში პიკური კონცენტრაცია (Tmax) მიიღწევა 1-2 საათში (EMA SmPC).
განაწილება: სპირონოლაქტონი და მისი აქტიური მეტაბოლიტი კანრენონი ინტენსიურად უკავშირდებიან პლაზმის ცილებს (>90%). განაწილების მოცულობა შედარებით დიდია ლიპოფილურობის გამო. პრეპარატი გადის პლაცენტარულ ბარიერს და გამოიყოფა დედის რძეში.
მეტაბოლიზმი: ღვიძლში მიმდინარეობს ინტენსიური მეტაბოლიზმი — სპირონოლაქტონი სწრაფად გარდაიქმნება რამდენიმე აქტიურ მეტაბოლიტად:
ყველა მეტაბოლიტი ავლენს მინერალოკორტიკოიდული რეცეპტორის ანტაგონისტურ აქტივობას.
ელიმინაცია: ნახევარდაშლის პერიოდი (T½):
გამოიყოფა ძირითადად შარდით (მეტაბოლიტების სახით) და ნაწილობრივ ნაღველით. დიურეზული ეფექტი იწყება 24-48 საათის შემდეგ და მაქსიმალურ ეფექტს 2-3 დღეში აღწევს (BNF 87).
სპირონოლაქტონი უკუნაჩვენებია ორსულობის დროს. FDA კატეგორია — C (ცხოველებზე კვლევებში ტერატოგენური ეფექტები გამოვლენილია).
სპირონოლაქტონის ანტიანდროგენული მოქმედება თეორიულად შეიძლება გამოიწვიოს მამრობითი ნაყოფის ფემინიზაცია — გარე გენიტალიების განვითარების დარღვევა. ცხოველურ მოდელებში ჰიპოსპადია და სქესობრივი დიფერენციაციის დარღვევა დადასტურებულია.
რეპროდუქციული ასაკის ქალებში სპირონოლაქტონის მიღებისას საჭიროა ეფექტური კონტრაცეფციის გამოყენება. ორსულობის დადგომის შემთხვევაში პრეპარატი დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს (EMA SmPC).
სპირონოლაქტონის აქტიური მეტაბოლიტი — კანრენონი — გამოიყოფა დედის რძეში. თუმცა რძეში კონცენტრაცია დაბალია (დედის პლაზმური კონცენტრაციის დაახლოებით 0.2%). ძუძუთი კვებისას არ არის რეკომენდებული ან უნდა გადაწყდეს ძუძუთი კვების შეწყვეტის საკითხი სპეციალისტთან კონსულტაციის საფუძველზე (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე სპირონოლაქტონი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდული სახელწოდებებით:
სპირონოლაქტონი ასევე შეიძლება ხელმისაწვდომი იყოს სხვა გენერიკული სახელწოდებებით სხვადასხვა მომწოდებლისგან. კონკრეტული პრეპარატის არჩევისას მნიშვნელოვანია გავითვალისწინოთ აქტიური ნივთიერების დოზა, გამოშვების ფორმა და მწარმოებლის სანდოობა.
სპირონოლაქტონის დიურეზული ეფექტი სრულად ვითარდება 2-3 დღეში, რადგან მოქმედების მექანიზმი მოიცავს გენის ტრანსკრიფციის ცვლილებას. ეს განასხვავებს მას ფუროსემიდისგან, რომელიც ბევრად სწრაფად მოქმედებს. ჰიპერტენზიის დროს სრული ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი შეიძლება 2-4 კვირას მოითხოვოს. გულის უკმარისობის დროს კლინიკური სარგებელი რამდენიმე კვირა-თვეში ვლინდება (BNF 87).
დიახ, გულის უკმარისობის დროს ეს კომბინაცია რეკომენდებულია და სიკვდილიანობას ამცირებს. თუმცა ჰიპერკალიემიის რისკი მნიშვნელოვნად მაღალია, ამიტომ აუცილებელია კალიუმის რეგულარული მონიტორინგი — პირველ კვირაში, პირველ თვეში და შემდგომ ყოველ 3 თვეში. კალიუმი არ უნდა აღემატებოდეს 5.5 მმოლ/ლ-ს (NICE NG106).
სპირონოლაქტონი სტეროიდული სტრუქტურის პრეპარატია და ბლოკავს ანდროგენულ რეცეპტორებს, ასევე ამცირებს ტესტოსტერონის სინთეზს. ამის შედეგად ესტროგენ/ანდროგენის თანაფარდობა იცვლება ესტროგენის სასარგებლოდ, რაც იწვევს სარძევე ჯირკვლის ქსოვილის ჰიპერპლაზიას. ეს ეფექტი დოზადამოკიდებულია — უფრო ხშირია 50 მგ-ზე მეტი დოზების მიღებისას. ალტერნატივად შეიძლება გამოყენებულ იქნას ეპლერენონი, რომელიც სელექციურია და ნაკლებად იწვევს ანტიანდროგენულ გვერდით ეფექტებს (EMA SmPC).
ჰიპერკალიემიის თავიდან ასაცილებლად რეკომენდებულია შეიზღუდოს კალიუმით მდიდარი საკვების ჭარბი მოხმარება: ბანანი, ფორთოხალი, პომიდორი, კარტოფილი, შავი შოკოლადი, ხმელი ხილი, ორეხი და კალიუმშემცველი მარილის შემცვლელები. ალკოჰოლის მოხმარება უნდა შეიზღუდოს, რადგან ორივე ნივთიერება მეტაბოლიზდება ღვიძლში და ჰიპოტენზიის რისკი იზრდება.
სპირონოლაქტონი ხშირად ინიშნება ხანგრძლივი ვადით — გულის უკმარისობის, ჰიპერტენზიისა და ჰიპერალდოსტერონიზმის დროს მკურნალობა უვადოა ექიმის მეთვალყურეობით. თირკმლის ფუნქციისა და ელექტროლიტების რეგულარული მონიტორინგი აუცილებელია. ასციტის დროს მკურნალობის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია კლინიკურ მდგომარეობაზე. თერაპიის თვითნებურად შეწყვეტა არ არის რეკომენდებული (BNF 87).
ეპლერენონი (ინსპრა) არის მეორე თაობის მინერალოკორტიკოიდული რეცეპტორის ანტაგონისტი, რომელიც უფრო სელექციურია MR-ის მიმართ. ეპლერენონს პრაქტიკულად არ აქვს ანტიანდროგენული და პროგესტაგენული მოქმედება, ამიტომ გინეკომასტიის, მენსტრუალური დარღვევებისა და ლიბიდოს დაქვეითების რისკი მნიშვნელოვნად ნაკლებია. თუმცა ეპლერენონი უფრო ძვირადღირებულია და სპირონოლაქტონთან შედარებით ნაკლებ ძლიერ დიურეზულ ეფექტს ავლენს (BNF 87).