valsartanum · INN
valsartanum (valsartanum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 7 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ვანსეარი 4მგ 28 პაკეტი
OTCვანსეარი 4მგ 28 პაკეტი · 4 mg · tablets
ვანსეარი 4მგ 84 საღეჭი ტაბლეტი
OTCვანსეარი 4მგ 84 საღეჭი ტაბლეტი · 4 mg · tablets
ვანსეარი 4მგ გრანულა #28 პაკ
OTCვანსეარი 4მგ გრანულა #28 პაკ · 4 mg · ა
ვანსეარი 5 მგ 84 საღეჭი ტაბლეტი
OTCვანსეარი 5 მგ 84 საღეჭი ტაბლეტი · 5 mg · tablets
ვანსეარი 5მგ #28ტ.საღ
OTCვანსეარი 5მგ #28ტ.საღ · 5 mg · tablets
ვანსეარი 5მგ #84ტ.საღ
OTCვანსეარი 5მგ #84ტ.საღ · 5 mg · tablets
ვანსეარი დუო 5მგ/10მგ #30ტ
OTCვანსეარი დუო 5მგ/10მგ #30ტ · 5 mg · tablets
ვალსარტანი (Valsartanum) არის ანგიოტენზინ II რეცეპტორის ბლოკატორი (ARB), რომელიც სელექტიურად ბლოკავს AT₁ რეცეპტორებს და იწვევს ვაზოდილატაციას, არტერიული წნევის დაქვეითებას და გულის დატვირთვის შემცირებას. პრეპარატი გამოიყენება არტერიული ჰიპერტენზიის, გულის უკმარისობის და მიოკარდიუმის ინფარქტის შემდგომი მკურნალობისთვის. ვალსარტანი მიიღება პერორალურად, დოზირება ინდივიდუალურია და დამოკიდებულია ჩვენებაზე — ჰიპერტენზიისთვის ჩვეულებრივი დოზაა 80–160 მგ დღეში ერთხელ. პრეპარატი ხასიათდება კარგი ამტანობით; ყველაზე ხშირი გვერდითი ეფექტებია თავბრუსხვევა, ჰიპოტენზია და ჰიპერკალიემია. ვალსარტანი უკუნაჩვენებია ორსულობის დროს (FDA კატეგორია D). საქართველოში ხელმისაწვდომია როგორც მონოპრეპარატის, ისე კომბინირებული ფორმებით — ამლოდიპინთან და ჰიდროქლორთიაზიდთან ერთად (BNF 87, EMA SmPC).
ვალსარტანი წარმოადგენს არაპეპტიდური სტრუქტურის, პერორალურად აქტიურ ანგიოტენზინ II რეცეპტორის ანტაგონისტს (ARB — Angiotensin II Receptor Blocker), რომელიც მიეკუთვნება სარტანების ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს. ქიმიურად ვალსარტანი არის ტეტრაზოლის წარმოებული, რომელიც სპეციფიკურად უკავშირდება ანგიოტენზინ II-ის AT₁ ქვეტიპის რეცეპტორებს.
პრეპარატი შეიქმნა შვეიცარიული ფარმაცევტული კომპანია Novartis-ის მიერ და პირველად დარეგისტრირდა 1996 წელს ევროპაში, ხოლო 1997 წელს — აშშ-ში სავაჭრო სახელწოდებით Diovan®. ვალსარტანი იყო ერთ-ერთი პირველი ARB კლასის წარმომადგენელი ლოსარტანის შემდეგ და სწრაფად დაიკავა მნიშვნელოვანი ადგილი ანტიჰიპერტენზიული თერაპიის არსენალში. 2012 წლიდან ხელმისაწვდომი გახდა გენერიკული ფორმები (WHO Model List).
ვალსარტანი შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი წამლების ნუსხაში და ფართოდ გამოიყენება კარდიოვასკულური დაავადებების მკურნალობაში. ATC კლასიფიკაციით მიეკუთვნება C09CA03 ჯგუფს (ანგიოტენზინ II რეცეპტორის ანტაგონისტები, მონოპრეპარატები).
ACE ინჰიბიტორებისგან განსხვავებით, ვალსარტანი არ ახდენს ბრადიკინინის დეგრადაციის ინჰიბირებას, რაც ხსნის ACE ინჰიბიტორებისთვის დამახასიათებელი მშრალი ხველის ნაკლებ სიხშირეს. ეს უპირატესობა განაპირობებს ARB კლასის ფართო გამოყენებას იმ პაციენტებში, რომლებიც ვერ იტანენ ACE ინჰიბიტორებს (BNF 87, NICE NG136).
ვალსარტანის მოქმედების მექანიზმი დაფუძნებულია რენინ-ანგიოტენზინ-ალდოსტერონის სისტემის (RAAS) სელექტიურ ბლოკადაზე AT₁ რეცეპტორის დონეზე.
ფიზიოლოგიურ პირობებში, რენინი გარდაქმნის ანგიოტენზინოგენს ანგიოტენზინ I-ად, რომელიც შემდგომ ანგიოტენზინგარდამქმნელი ფერმენტის (ACE) მეშვეობით გარდაიქმნება ანგიოტენზინ II-ად — ძლიერ ვაზოკონსტრიქტორად. ანგიოტენზინ II ახორციელებს თავის ეფექტებს ორი ტიპის რეცეპტორის მეშვეობით: AT₁ და AT₂.
ვალსარტანი სელექტიურად და კონკურენტულად უკავშირდება AT₁ რეცეპტორებს, რომლებიც ლოკალიზებულია სისხლძარღვთა გლუვ კუნთოვან უჯრედებში, თირკმელების თირკმლისზედა ჯირკვლის ქერქში, გულის მიოციტებში და სხვა ქსოვილებში. AT₁ რეცეპტორის ბლოკადა იწვევს:
ვალსარტანი ბლოკავს ანგიოტენზინ II-ის ეფექტებს მიუხედავად მისი წარმოშობის გზისა — როგორც ACE-ით, ისე ქიმაზით ან სხვა ალტერნატიული ფერმენტებით გენერირებული ანგიოტენზინ II-ს. ეს უზრუნველყოფს RAAS-ის უფრო სრულ ბლოკადას ACE ინჰიბიტორებთან შედარებით (EMA SmPC).
ვალსარტანი არ უკავშირდება AT₂ რეცეპტორებს. AT₁ რეცეპტორის ბლოკადის შედეგად მომატებული ანგიოტენზინ II-ის დონე სტიმულირებს AT₂ რეცეპტორებს, რაც შესაძლოა ხელს უწყობდეს დამატებით ვაზოდილატაციას, ანტიპროლიფერაციულ და ანტიფიბროტიკულ ეფექტებს. ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი ვითარდება 2 საათის განმავლობაში მიღების შემდეგ, მაქსიმალური ეფექტი მიიღწევა 4–6 საათში, ხოლო მოქმედების ხანგრძლივობა 24 საათს აღემატება (BNF 87, EMA SmPC).
ვალსარტანი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების მკურნალობისთვის:
ვალსარტანი წარმოადგენს პირველი რიგის ანტიჰიპერტენზიულ საშუალებას ესენციური ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ. NICE NG136 გაიდლაინის თანახმად, ARB კლასის პრეპარატები რეკომენდებულია როგორც ACE ინჰიბიტორების ალტერნატივა, განსაკუთრებით ხველის გამო ACE ინჰიბიტორების აუტანლობის შემთხვევაში. ვალსარტანი ეფექტურია როგორც მონოთერაპიად, ისე კომბინაციაში ამლოდიპინთან, ჰიდროქლორთიაზიდთან ან სხვა ანტიჰიპერტენზიულ საშუალებებთან.
ვალსარტანი ნაჩვენებია NYHA II–IV კლასის გულის უკმარისობის მკურნალობისთვის, როდესაც ACE ინჰიბიტორები აუტანელია. Val-HeFT კვლევამ აჩვენა, რომ ვალსარტანი ამცირებს ჰოსპიტალიზაციის სიხშირეს გულის უკმარისობის გამო (EMA SmPC). ასევე ვალსარტანი შედის საკრალიტრილ/ვალსარტანის (Entresto®) კომბინაციაში, რომელიც PARADIGM-HF კვლევის შედეგების მიხედვით უფრო ეფექტურია ენალაპრილთან შედარებით HFrEF-ის მკურნალობაში.
ვალსარტანი ნაჩვენებია კლინიკურად სტაბილურ პაციენტებში მიოკარდიუმის ინფარქტის შემდეგ, რომლებსაც აღენიშნებათ მარცხენა პარკუჭის სისტოლური დისფუნქცია ან გულის უკმარისობის ნიშნები. VALIANT კვლევამ აჩვენა, რომ ვალსარტანი არ ჩამოუვარდება კაპტოპრილს სიკვდილიანობისა და მორბიდულობის შემცირების თვალსაზრისით (EMA SmPC).
ვალსარტანი დამტკიცებულია 6 წელზე უფროსი ასაკის ბავშვებში არტერიული ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ, რაც მას ერთ-ერთ იშვიათ ARB-ად აქცევს პედიატრიული ჩვენებით (BNF 87).
მიუხედავად იმისა, რომ ლოსარტანს და ირბესარტანს აქვთ უფრო ძლიერი მტკიცებულებითი ბაზა დიაბეტური ნეფროპათიის მკურნალობაში, ვალსარტანი ასევე გამოიყენება რენოპროტექციის მიზნით, განსაკუთრებით ალბუმინურიის შემცირებისთვის (NICE NG136).
ვალსარტანი შეიძლება მიღებულ იქნას საკვებთან ერთად ან მის გარეშე, სასურველია დღის ერთსა და იმავე დროს.
ვალსარტანი სწრაფად აბსორბირდება პერორალური მიღების შემდეგ. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 2–4 საათში. აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა დაახლოებით 23%-ს შეადგენს (10–35%). საკვები ამცირებს AUC-ს დაახლოებით 40%-ით და Cmax-ს — 50%-ით, თუმცა 8 საათის შემდეგ პლაზმური კონცენტრაციები მსგავსია როგორც უზმოდ, ისე საკვებთან ერთად მიღებისას (EMA SmPC).
განაწილების მოცულობა მდგრადი მდგომარეობის პირობებში შეადგენს დაახლოებით 17 ლიტრს. ვალსარტანი მაღალი ხარისხით უკავშირდება პლაზმის ცილებს — 94–97%, უპირატესად ალბუმინს. პრეპარატი ფაქტობრივად არ გადალახავს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს.
ვალსარტანი მნიშვნელოვნად არ მეტაბოლიზდება — მიღებული დოზის მხოლოდ 20% აღმოჩნდება მეტაბოლიტების სახით. ძირითადი მეტაბოლიტია ვალერილ-4-ჰიდროქსივალსარტანი, რომელიც ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. ვალსარტანი არ ინჰიბირებს და არ ინდუცირებს ციტოქრომ P450 ფერმენტებს, რაც განაპირობებს წამლისმიერი ურთიერთქმედებების დაბალ პოტენციალს.
ვალსარტანი ძირითადად გამოიყოფა განავალთან ერთად (83%) და ნაწილობრივ შარდით (13%), უმთავრესად უცვლელი ნივთიერების სახით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს დაახლოებით 6 საათს. კლირენსი — დაახლოებით 2 ლ/სთ. მიუხედავად შედარებით ხანმოკლე t½-ისა, ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი 24 საათს გრძელდება, რაც AT₁ რეცეპტორთან მჭიდრო კავშირით აიხსნება (BNF 87, EMA SmPC).
კალიუმის შემანარჩუნებელი დიურეტიკები და კალიუმის დანამატები: ამილორიდი, სპირონოლაქტონი, ეპლერენონი, ტრიამტერენი — ჰიპერკალიემიის რისკი მნიშვნელოვნად იზრდება. კალიუმის რეგულარული მონიტორინგი სავალდებულოა.
ACE ინჰიბიტორები: ორმაგი RAAS ბლოკადა (ვალსარტანი + ACE ინჰიბიტორი) ზრდის ჰიპოტენზიის, ჰიპერკალიემიის და თირკმლის ფუნქციის გაუარესების რისკს. ONTARGET კვლევამ აჩვენა, რომ კომბინაციას არ აქვს დამატებითი სარგებელი, მაგრამ ზრდის გვერდით ეფექტებს.
ალისკირენი: ALTITUDE კვლევის შედეგების საფუძველზე, კომბინაცია უკუნაჩვენებია დიაბეტით ან თირკმლის უკმარისობით დაავადებულ პაციენტებში.
არასტეროიდული ანთებისსაწინააღმდეგო პრეპარატები (NSAID): იბუპროფენი, დიკლოფენაკი, ნაპროქსენი — ამცირებენ ვალსარტანის ანტიჰიპერტენზიულ ეფექტს და ზრდიან თირკმლის უკმარისობის რისკს.
ლითიუმი: ვალსარტანმა შეიძლება გაზარდოს ლითიუმის პლაზმური კონცენტრაცია და ტოქსიურობის რისკი. ლითიუმის დონის მონიტორინგი რეკომენდებულია.
დიურეტიკები (მარყუჟოვანი, თიაზიდური): ჰიპოტენზიის რისკის მომატება, განსაკუთრებით თერაპიის დასაწყისში. დიურეტიკის დოზის შემცირება ან დროებითი შეწყვეტა მიზანშეწონილია ვალსარტანის დაწყებამდე.
ციკლოსპორინი, ტაკროლიმუსი: ჰიპერკალიემიის რისკის მომატება (EMA SmPC, BNF 87).
ვალსარტანი უკუნაჩვენებია ორსულობის დროს. FDA კლასიფიკაციით მიეკუთვნება D კატეგორიას (ორსულობის II და III ტრიმესტრში).
ორსულობის I ტრიმესტრში გამოყენება არ არის რეკომენდებული, თუმცა ტერატოგენულობის მტკიცებულებები ნაკლებად ცხადია. II და III ტრიმესტრში RAAS ბლოკატორებმა შეიძლება გამოიწვიოს:
ქალებში, რომლებიც გეგმავენ ორსულობას, ვალსარტანი უნდა შეიცვალოს ალტერნატიული ანტიჰიპერტენზიული თერაპიით (მაგ., მეთილდოპა, ლაბეტალოლი, ნიფედიპინი) (NICE NG133).
ვალსარტანის გადასვლა დედის რძეში ცხოველებში დადასტურებულია, თუმცა ადამიანებში მონაცემები შეზღუდულია. ძუძუთი კვების პერიოდში ვალსარტანის გამოყენება არ არის რეკომენდებული; მიზანშეწონილია ალტერნატიული პრეპარატის არჩევა უკეთესი უსაფრთხოების პროფილით (BNF 87, EMA SmPC).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ვალსარტანი ხელმისაწვდომია როგორც მონოპრეპარატის, ისე კომბინირებული ფორმის სახით:
კომბინირებული პრეპარატები განსაკუთრებით მოხერხებულია პაციენტთა კომპლაიანსის გასაუმჯობესებლად, როდესაც მონოთერაპია არასაკმარისია წნევის ადეკვატური კონტროლისთვის (BNF 87).
ვალსარტანი შეიძლება მიღებულ იქნას დღის ნებისმიერ დროს — დილით ან საღამოს. მნიშვნელოვანია, რომ მიღება მოხდეს ყოველდღიურად ერთსა და იმავე დროს. ზოგიერთი კვლევის (MAPEC, Hygia) თანახმად, საღამოს მიღება შეიძლება უკეთესი კარდიოვასკულური პროტექცია უზრუნველყოს, თუმცა ეს საკითხი სადავოა და TIME კვლევამ (2022) ვერ დაადასტურა მნიშვნელოვანი განსხვავება. მიმართეთ ექიმს ინდივიდუალური რეკომენდაციისთვის.
ალკოჰოლი აძლიერებს ვალსარტანის ჰიპოტენზიურ ეფექტს, რაც შეიძლება გამოიწვიოს თავბრუსხვევა, სისუსტე ან გულისწასვლა. ალკოჰოლის ზომიერი მოხმარება ჩვეულებრივ დასაშვებია, მაგრამ ჭარბი მიღება თავიდან უნდა იქნას აცილებული, განსაკუთრებით თერაპიის დასაწყისში ან დოზის მომატებისას.
ორივე მიეკუთვნება ARB კლასს და აქვთ მსგავსი მოქმედების მექანიზმი. ძირითადი განსხვავებები: ვალსარტანი არ საჭიროებს მეტაბოლურ აქტივაციას (ლოსარტანი პროწამალია), ვალსარტანს აქვს უფრო ხანგრძლივი რეცეპტორული კავშირი, ხოლო ლოსარტანს — უნიკალური ურიკოზურული ეფექტი (შარდმჟავას შემამცირებელი). კლინიკური ეფექტურობით ორივე პრეპარატი მსგავსია, და არჩევანი ხშირად ინდივიდუალურია (BNF 87).
ვალსარტანის ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი იწყება მიღებიდან 2 საათში, მაქსიმალური ეფექტი მიიღწევა 4–6 საათში. თუმცა წნევის სრული და სტაბილური კონტროლისთვის, როგორც წესი, საჭიროა 2–4 კვირიანი რეგულარული მიღება. არ შეწყვიტოთ პრეპარატის მიღება, თუ პირველ დღეებში მნიშვნელოვანი ცვლილება ვერ შეამჩნიეთ.
ვალსარტანი არ იწვევს „რეკოშეტის ეფექტს" ისე მწვავედ, როგორც ბეტა-ბლოკერები ან ცენტრალური მოქმედების საშუალებები, თუმცა მოულოდნელი შეწყვეტა არ არის რეკომენდებული, რადგან ამან შეიძლება გამოიწვიოს არტერიული წნევის მკვეთრი მომატება. პრეპარატის შეწყვეტა ან შეცვლა უნდა მოხდეს მხოლოდ ექიმთან კონსულტაციის შემდეგ, თანდათანობითი დოზის შემცირებით.
პირიქით — ვალსარტანი, ისევე როგორც სხვა RAAS ბლოკატორები, რენოპროტექციული მოქმედებით ხასიათდება: ამცირებს გლომერულურ ჰიპერფილტრაციას, პროტეინურიას და ანელებს დიაბეტური ნეფროპათიის პროგრესირებას. თუმცა თერაპიის დაწყების პირველ კვირებში კრეატინინის მცირე მომატება (30%-მდე) ფიზიოლოგიურია და არ მოითხოვს პრეპარატის შეწყვეტას. მნიშვნელოვანია თირკმლის ფუნქციის მონიტორინგი, განსაკუთრებით თირკმლის არტერიის სტენოზის ან დეჰიდრატაციის დროს (NICE NG136, EMA SmPC).