Troxerutin · INN
ტროქსერუტინი (Troxerutin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ტროქსერუტინი (Troxerutin) არის ბიოფლავონოიდული ვენოტონიკური პრეპარატი, რომელიც მიეკუთვნება კაპილარსტაბილიზატორთა და ვენოპროტექტორთა ჯგუფს. იგი წარმოადგენს რუტინის (ვიტამინი P) ნახევრადსინთეზურ წარმოებულს — ტრიჰიდროქსიეთილრუტოზიდს. პრეპარატი ამცირებს კაპილარულ გამტარობას, აძლიერებს სისხლძარღვთა კედლის ტონუსს, ამცირებს შეშუპებას და ანთებას. ფართოდ გამოიყენება ქრონიკული ვენური უკმარისობის, ვარიკოზული დაავადების, ჰემოროიდის და ტრავმული შეშუპებების სამკურნალოდ. ხელმისაწვდომია როგორც პერორალური (კაფსულები), ისე ადგილობრივი (გელი) ფორმებით. პრეპარატი ზოგადად კარგად აიტანება, მთავარი გვერდითი ეფექტებია გასტროინტესტინალური დისკომფორტი და იშვიათი ალერგიული რეაქციები (BNF 87, WHO Model List).
ტროქსერუტინი (INN: Troxerutin) არის ფლავონოიდური ვენოტონიკური საშუალება, რომელიც ქიმიურად წარმოადგენს რუტოზიდის (რუტინის) ტრიჰიდროქსიეთილირებულ წარმოებულს. მისი ემპირიული ფორმულაა C₃₃H₄₂O₁₉, ხოლო მოლეკულური მასა შეადგენს 742.68 გ/მოლ. პრეპარატი მიეკუთვნება ATC კლასიფიკაციის C05CA04 ჯგუფს — „ბიოფლავონოიდები" (EMA SmPC).
ტროქსერუტინი სინთეზირებულ იქნა მე-20 საუკუნის 60-იან წლებში, როგორც ბუნებრივი ფლავონოიდის — რუტინის — მოდიფიცირებული ფორმა, გაუმჯობესებული წყალხსნადობითა და ბიოშეღწევადობით. მისი კლინიკური გამოყენება ფართოდ გავრცელდა ევროპაში, განსაკუთრებით საფრანგეთში, გერმანიასა და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში ქრონიკული ვენური დაავადებების სამკურნალოდ.
ტროქსერუტინი მიეკუთვნება ვენოტონიკურ და კაპილარსტაბილიზატორულ პრეპარატთა ჯგუფს. მოქმედების სპექტრით მსგავსია სხვა ბიოფლავონოიდებისა, როგორიცაა დიოსმინი, ჰესპერიდინი და ჰიდროქსიეთილრუტოზიდები. ფარმაკოლოგიური თავისებურება მდგომარეობს მის მულტიფუნქციურ ვენოპროტექტორულ მოქმედებაში: ვენური ტონუსის გაძლიერება, კაპილარული გამტარობის შემცირება, ანთების საწინააღმდეგო ეფექტი და ანტიოქსიდანტური მოქმედება. პრეპარატი გამოიყენება როგორც სისტემური (პერორალური), ასევე ადგილობრივი (ტოპიკალური) ფორმით, რაც მოქნილობას უზრუნველყოფს თერაპიულ მიდგომაში (BNF 87).
ტროქსერუტინის ფარმაკოლოგიური მოქმედება მრავალმხრივია და მოიცავს რამდენიმე ძირითად პათოფიზიოლოგიურ მექანიზმს:
ტროქსერუტინი ზრდის ვენური კედლის ტონუსს ნორადრენალინის ვენოტონიკური მოქმედების პოტენცირების გზით. იგი აინჰიბირებს კატექოლ-ო-მეთილტრანსფერაზას (COMT) და ფოსფოდიესთერაზას (PDE), რაც იწვევს ნორეპინეფრინის კონცენტრაციის მატებას სინაფსურ ნაპრალში და ციკლური ადენოზინმონოფოსფატის (cAMP) ინტრაცელულარული დონის ზრდას. ამ მექანიზმებით მიიღწევა ვენური კედლის გლუვი კუნთოვანი უჯრედების შეკუმშვა და ვენური ტონუსის ამაღლება (EMA SmPC).
პრეპარატი ამცირებს კაპილარული ენდოთელიუმის გამტარობას ენდოთელური უჯრედების ინტერცელულარული შეერთებების (tight junctions) სტაბილიზაციის გზით. ტროქსერუტინი აინჰიბირებს ჰიალურონიდაზას — ფერმენტს, რომელიც ხელს უწყობს ჰიალურონის მჟავის დეპოლიმერიზაციას სისხლძარღვთა კედლის ბაზალურ მემბრანაში. ამის შედეგად მყარდება ბაზალური მემბრანის სტრუქტურული ინტეგრალობა და მცირდება პლაზმის პროტეინებისა და სითხის ექსტრავაზაცია (ტრანსსუდაცია) (BNF 87).
ტროქსერუტინი ახდენს პროანთებითი მედიატორების ინჰიბირებას. კონკრეტულად:
ტროქსერუტინი წარმოადგენს ეფექტურ თავისუფალი რადიკალების მჭერელს (free radical scavenger). იგი ანეიტრალებს რეაქტიული ჟანგბადის ფორმებს (ROS) და ამცირებს ლიპიდების პეროქსიდაციას ენდოთელურ უჯრედებში. ეს მექანიზმი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ქრონიკული ვენური უკმარისობის დროს, სადაც ოქსიდაციური სტრესი მთავარ პათოგენეტიკურ ფაქტორს წარმოადგენს (EMA SmPC).
პრეპარატი აუმჯობესებს ერითროციტების დეფორმაბელობას და ამცირებს სისხლის სიბლანტეს, რაც ხელს უწყობს მიკროცირკულაციის გაუმჯობესებას ქრონიკული ვენური სტაზის პირობებში.
ტროქსერუტინი ინიშნება შემდეგი მდგომარეობებისა და დაავადებების დროს:
პრეპარატის მთავარი ჩვენებაა ქრონიკული ვენური უკმარისობა, მათ შორის მისი კლინიკური გამოვლინებები: ფეხებში სიმძიმის შეგრძნება, ტკივილი, შეშუპება, ღამის კრუნჩხვები და პარესთეზიები. ტროქსერუტინი ეფექტურია CEAP კლასიფიკაციის C0s-C4 სტადიებზე, როგორც მონოთერაპიის, ასევე კომპლექსური მკურნალობის შემადგენლობაში (NICE NG136).
ვარიკოზული ვენების მკურნალობისას ტროქსერუტინი გამოიყენება სიმპტომური თერაპიის კომპონენტად — ამცირებს შეშუპებას, ტკივილს და სიმძიმის შეგრძნებას ქვედა კიდურებში. იგი ეფექტურია როგორც კონსერვატიული მკურნალობის, ასევე ქირურგიული ჩარევის შემდგომი რეაბილიტაციის ეტაპზე.
ჰემოროიდის მწვავე ეპიზოდების დროს ტროქსერუტინი (პერორალური ფორმა) ხელს უწყობს შეშუპების შემცირებას, ტკივილის შემსუბუქებას და ჰემოროიდალური ვენების ტონუსის აღდგენას. შეიძლება გამოყენებულ იქნას დიოსმინთან ან ჰესპერიდინთან კომბინაციაში.
ადგილობრივი ფორმა (გელი 2%) ფართოდ გამოიყენება რბილი ქსოვილების ტრავმების — დაზიანებების, სახსრების გართულებების, სპორტული ტრავმების — დროს შეშუპებისა და ჰემატომების შესამცირებლად.
ტროქსერუტინი ინიშნება შაქრიანი დიაბეტის მიკროვასკულარული გართულებების, განსაკუთრებით დიაბეტური რეტინოპათიის ადრეულ სტადიებზე, კაპილარული გამტარობის შემცირებისა და მიკროცირკულაციის გაუმჯობესების მიზნით (EMA SmPC).
ღრმა ვენური თრომბოზის შემდგომ განვითარებული პოსტთრომბოზული სინდრომის სიმპტომების შემსუბუქებისათვის ტროქსერუტინი შეიძლება გამოყენებულ იქნას კომპრესიული თერაპიის დამატებად.
ვენური ქირურგიის ან სხვა ოპერაციული ჩარევის შემდგომი შეშუპების პროფილაქტიკასა და მკურნალობაში.
ქრონიკული ვენური უკმარისობა და ვარიკოზული დაავადება:
ჰემოროიდის მწვავე ეპიზოდი:
დიაბეტური რეტინოპათია:
ტროქსერუტინის უსაფრთხოება და ეფექტურობა 18 წლამდე ასაკის პაციენტებში სათანადოდ არ არის შესწავლილი. პედიატრიულ პრაქტიკაში რუტინულად არ გამოიყენება (EMA SmPC).
მსუბუქი და ზომიერი თირკმლის უკმარისობის დროს დოზის კორექტირება ჩვეულებრივ არ არის საჭირო. მძიმე თირკმლის უკმარისობისას (GFR <30 მლ/წთ) გამოყენება სიფრთხილით, ექიმის მეთვალყურეობით.
მსუბუქი ღვიძლის უკმარისობისას დოზის კორექტირება არ არის საჭირო. მძიმე ჰეპატოცელულარული უკმარისობის დროს გამოყენება რეკომენდებული არ არის სათანადო კლინიკური მონაცემების არარსებობის გამო (EMA SmPC).
სპეციალური დოზის კორექტირება ჩვეულებრივ არ არის საჭირო, თუმცა რეკომენდებულია ინდივიდუალური მიდგომა თანმხლები პათოლოგიების გათვალისწინებით.
ტროქსერუტინი პერორალური მიღების შემდეგ აბსორბირდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა მერყეობს 10-15%-ის ფარგლებში, რაც ბიოფლავონოიდებისთვის ტიპიურია. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 2-8 საათის შემდეგ (Tmax). საკვები არსებითად არ ცვლის აბსორბციის ხარისხს, თუმცა რეკომენდებულია კვებასთან ერთად მიღება გასტროინტესტინალური ტოლერანტობის გასაუმჯობესებლად.
პრეპარატი განაწილდება ქსოვილებში, განსაკუთრებით კონცენტრირდება ვენური კედლის ენდოთელიუმში და პერივასკულარულ ქსოვილებში. პლაზმის ცილებთან შეკავშირების ხარისხი საშუალოა. განაწილების მოცულობა (Vd) შედარებით დიდია, რაც ქსოვილოვან ტროპულობაზე მიუთითებს (EMA SmPC).
ტროქსერუტინი მეტაბოლიზდება ნაწლავის მიკროფლორისა და ღვიძლის ფერმენტების მეშვეობით. მთავარი მეტაბოლიტებია გლუკურონიდური და სულფატური კონიუგატები. ღვიძლში მეტაბოლიზმი ხორციელდება ძირითადად II ფაზის რეაქციებით (კონიუგაცია), ხოლო CYP450 სისტემის მნიშვნელოვანი მონაწილეობა არ ფიქსირდება.
ნახევარგამოყოფის პერიოდი (T½) შეადგენს დაახლოებით 6-8 საათს. ტროქსერუტინი და მისი მეტაბოლიტები გამოიყოფა ძირითადად თირკმელებით (შარდით) — დაახლოებით 20-25%, ხოლო დანარჩენი ნაწილი — ნაღვლით ფეკალურ-ორალური ციკლით. ენტეროჰეპატიკური რეცირკულაცია შეინიშნება, რაც მოქმედების ხანგრძლივობას უწყობს ხელს (BNF 87).
ტროქსერუტინი ზოგადად კარგად აიტანება. გვერდითი ეფექტების სპექტრი და სიხშირე:
პერორალური ფორმის გამოყენებისას მნიშვნელოვნად ხშირი გვერდითი ეფექტები იშვიათად ფიქსირდება. ადგილობრივი ფორმის გამოყენებისას ზოგჯერ აღინიშნება კანის მსუბუქი გაღიზიანება აპლიკაციის ადგილზე.
მნიშვნელოვანი შენიშვნა: გვერდითი ეფექტების განვითარებისას რეკომენდებულია მიმართოთ ექიმს. პრეპარატი უნდა შეწყდეს ალერგიული რეაქციის ნიშნების გამოვლენისას (EMA SmPC, BNF 87).
ტროქსერუტინი ხასიათდება შედარებით დაბალი წამლის ურთიერთქმედების პოტენციალით, რაც განპირობებულია CYP450 ფერმენტულ სისტემაზე მინიმალური გავლენით. მიუხედავად ამისა, რამდენიმე კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება გასათვალისწინებელია:
ტროქსერუტინმა შესაძლოა გააძლიეროს ვარფარინის, ჰეპარინისა და სხვა ანტიკოაგულანტების ეფექტი, რადგან ფლავონოიდები თეორიულად მოქმედებენ თრომბოციტთა აგრეგაციაზე. თანდროული გამოყენებისას რეკომენდებულია INR-ის მონიტორინგი (BNF 87).
ტროქსერუტინსა და არაას-ების (დიკლოფენაკი, იბუპროფენი) ერთდროული გამოყენება ჩვეულებრივ უსაფრთხოა, თუმცა გასტროინტესტინალური გვერდითი ეფექტების რისკი თეორიულად შეიძლება გაიზარდოს.
ანტიბიოტიკებთან კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება დადასტურებული არ არის.
ტროქსერუტინი არ ახდენს არტერიული წნევის მნიშვნელოვან ცვლილებას, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში შესაძლოა ენჰანსირდეს კალციუმის არხების ბლოკატორების ვენოდილატატორული ეფექტი.
ესტროგენის შემცველ ორალურ კონტრაცეპტივებთან ურთიერთქმედება კლინიკურად მნიშვნელოვანი არ არის, თუმცა ესტროგენები თავისთავად ზრდის ვენური თრომბოემბოლიის რისკს (EMA SmPC).
გინკგო ბილობას, ნიორისა და სხვა ანტიაგრეგანტული მოქმედების მქონე საშუალებებთან ერთდროული გამოყენებისას თეორიულად შესაძლებელია სისხლდენის რისკის მატება.
ტროქსერუტინის გამოყენება ორსულობის I ტრიმესტრში არ არის რეკომენდებული უსაფრთხოების მონაცემების არასაკმარისობის გამო. ცხოველებზე ჩატარებული კვლევები არ აჩვენებს პირდაპირ ტერატოგენულ ეფექტს, თუმცა ადამიანთა ადეკვატური და კარგად კონტროლირებული კვლევები ადრეულ ორსულობაში არ ჩატარებულა.
ორსულობის II და III ტრიმესტრებში ტროქსერუტინის პერორალური გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როდესაც მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს. ადგილობრივი ფორმა (გელი) შეიძლება გამოყენებულ იქნას სიფრთხილით.
FDA კატეგორია ფორმალურად არ არის მინიჭებული, თუმცა ევროპული რეგულატორული უწყებების მიხედვით, პრეპარატი ხვდება „სიფრთხილით გამოყენება" კატეგორიაში (EMA SmPC).
მონაცემები ტროქსერუტინის დედის რძეში გადასვლის შესახებ შეზღუდულია. ცნობილია, რომ ფლავონოიდები მცირე რაოდენობით გადადიან რძეში. ძუძუთი კვების პერიოდში პერორალური ფორმის გამოყენება რეკომენდებული არ არის, თუ ექიმი სხვაგვარად არ გადაწყვეტს. ადგილობრივი ფორმა (გელი) შეიძლება გამოყენებულ იქნას სიფრთხილით, ძუძუს მიდამოზე აპლიკაციის გარეშე (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ტროქსერუტინი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდული სახელწოდებით:
პრეპარატი აფთიაქებში ხელმისაწვდომია ურეცეპტოდ (OTC). დეტალური ინფორმაციისთვის ბრენდებისა და ფასების შესახებ ეწვიეთ შესაბამის მედიკამენტების გვერდებს pharma-wiki.ge-ზე.
ტროქსერუტინის გელი (2%) გამოიყენება ქვედა კიდურების შეშუპების, ვარიკოზულ ვენებთან დაკავშირებული სიმპტომების (სიმძიმე, ტკივილი), ჰემატომებისა და ტრავმული შეშუპებების ადგილობრივი მკურნალობისთვის. გელი წაისვება თხელი ფენით დაზიანებულ უბანზე დღეში 2-3-ჯერ, ნაზი მასაჟის მოძრაობებით ქვედადან ზემოთ. არ უნდა წაისვას ღია ჭრილობებზე.
პერორალური ფორმა (კაფსულები) ჩვეულებრივ ინიშნება 2-4 კვირის კურსით, საჭიროების შემთხვევაში 3-4 თვემდე. ქრონიკული ვენური უკმარისობის დროს შესაძლებელია ხანგრძლივი, პერიოდული კურსებით გამოყენება ექიმის მეთვალყურეობით. ადგილობრივი ფორმის (გელი) რეკომენდებული გამოყენების ხანგრძლივობაა 2-4 კვირა.
ორსულობის I ტრიმესტრში ტროქსერუტინის პერორალური ფორმის გამოყენება არ არის რეკომენდებული. II და III ტრიმესტრებში გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით, როცა მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს. ადგილობრივი ფორმა (გელი) შეიძლება გამოყენებულ იქნას სიფრთხილით ორსულობის მთელი პერიოდის განმავლობაში. ნებისმიერ შემთხვევაში, აუცილებელია ექიმთან კონსულტაცია (EMA SmPC).
ორივე პრეპარატი მიეკუთვნება ვენოტონიკურ ბიოფლავონოიდებს, მაგრამ განსხვავდება ქიმიური სტრუქტურითა და ზოგიერთი ფარმაკოლოგიური თავისებურებით. ტროქსერუტინი განსაკუთრებით ეფექტურია კაპილარული გამტარობის შემცირებაში, ხოლო დიოსმინს (განსაკუთრებით მიკრონიზებულ ფორმას) უფრო გამოხატული ვენოტონიკური ეფექტი აქვს. ხშირად ისინი შეიძლება კომბინაციაში გამოიყენებოდეს. არჩევანი დამოკიდებულია კონკრეტულ კლინიკურ სიტუაციასა და ექიმის რეკომენდაციაზე.
ტროქსერუტინის გელის მთავარი უკუჩვენებაა ჰიპერმგრძნობელობა მისი აქტიური ან დამხმარე ნივთიერებების მიმართ. გელი არ უნდა წაისვას ღია ჭრილობებზე, ეროზიულ ზედაპირებზე, ლორწოვან გარსებზე ან ინფიცირებულ კანზე. თვალის ან ლორწოვანი გარსების კონტაქტის შემთხვევაში აუცილებელია დაუყოვნებლივ ჩაბანვა ხვრელი წყლით.
ტროქსერუტინის ანტიკოაგულანტებთან (ვარფარინი, ჰეპარინი) ერთდროული გამოყენება ზოგადად დასაშვებია, თუმცა რეკომენდებულია ექიმის მეთვალყურეობა და, ვარფარინის შემთხვევაში, INR-ის პერიოდული მონიტორინგი, რადგან ფლავონოიდებს თეორიულად შეუძლიათ ანტიკოაგულანტური ეფექტის გაძლიერება (BNF 87).