spironolactone · INN
spironolactone (spironolactone) ხელმისაწვდომია საქართველოში 6 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ვეროშპირონი
OTCვეროშპირონი · · tablets
ვეროშპირონი 25მგ #20ტ
OTCვეროშპირონი 25მგ #20ტ · 25 mg · tablets
ვეროშპირონი 50მგ #30კაფს
OTCვეროშპირონი 50მგ #30კაფს · 50 mg · capsules
სპილაქტონი174340ნონპრესი234550ინდაპამიდი
OTCსპილაქტონი174340ნონპრესი234550ინდაპამიდი · · tablets
სპიროლაქტი 50მგ/20მგ #10ტ
OTCსპიროლაქტი 50მგ/20მგ #10ტ · 50 mg · tablets
სპირონოლაქტონი 25მგ
RxVeroshpiron · 25 მგ · tablets
სპირონოლაქტონი არის კალიუმშემანარჩუნებელი დიურეტიკი და ალდოსტერონის რეცეპტორების ანტაგონისტი. იგი გამოიყენება გულის უკმარისობის, ღვიძლის ციროზით გამოწვეული ასციტის, პირველადი ჰიპერალდოსტერონიზმის და რეზისტენტული არტერიული ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ. მედიკამენტი ბლოკავს მინერალოკორტიკოიდულ რეცეპტორებს თირკმელის დისტალურ მილაკებში, რაც ხელს უშლის ნატრიუმის რეაბსორბციას და კალიუმის ექსკრეციას. სპირონოლაქტონი ასევე ფართოდ გამოიყენება აკნეს და ჰირსუტიზმის სამკურნალოდ ქალებში მისი ანტიანდროგენული თვისებების წყალობით. მნიშვნელოვანია კალიუმის დონის რეგულარული მონიტორინგი ჰიპერკალიემიის რისკის გამო. პრეპარატი მიღებულია პერორალურად, 25-400 მგ დოზით დღეში, ჩვენების მიხედვით.
სპირონოლაქტონი (Spironolactone, INN) არის სინთეზური სტეროიდული ნაერთი, რომელიც მიეკუთვნება კალიუმშემანარჩუნებელ დიურეტიკთა კლასს და წარმოადგენს ალდოსტერონის კომპეტიტურ ანტაგონისტს. პრეპარატი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1957 წელს G.D. Searle & Company-ის ლაბორატორიაში, ხოლო კლინიკურ პრაქტიკაში 1959 წლიდან გამოიყენება (WHO Model List).
ფარმაკოლოგიური თვალსაზრისით, სპირონოლაქტონი მიეკუთვნება მინერალოკორტიკოიდული რეცეპტორების ანტაგონისტთა (MRA) ჯგუფს. იგი სტრუქტურულად მსგავსია პროგესტერონისა და ალდოსტერონის, რაც განაპირობებს მის უნარს კომპეტიტურად შეუერთდეს მინერალოკორტიკოიდულ რეცეპტორებს. გარდა ამისა, პრეპარატს გააჩნია ანტიანდროგენული და სუსტი პროგესტაგენული აქტივობა.
სპირონოლაქტონი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითადი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List of Essential Medicines) და წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად დანიშნულ კალიუმშემანარჩუნებელ დიურეტიკს მსოფლიოში. RALES კვლევამ (1999) დაადასტურა სპირონოლაქტონის მნიშვნელოვანი როლი მძიმე გულის უკმარისობის მკურნალობაში, რამაც გამოიწვია მისი ფართო გამოყენება კარდიოლოგიურ პრაქტიკაში.
პრეპარატი ხელმისაწვდომია ტაბლეტებისა და კაფსულების სახით, 25 მგ, 50 მგ და 100 მგ დოზირებით. საქართველოში რეგისტრირებულია როგორც მონოპრეპარატის, ასევე კომბინირებული პრეპარატების სახით.
სპირონოლაქტონის მოქმედების მექანიზმი დაფუძნებულია ალდოსტერონის რეცეპტორების კომპეტიტურ ბლოკადაზე. ალდოსტერონი წარმოადგენს თირკმელზედა ჯირკვლის ქერქოვანი ფენის მინერალოკორტიკოიდულ ჰორმონს, რომელიც მოქმედებს თირკმელის დისტალური მილაკებისა და შემკრები მილაკების ეპითელურ უჯრედებზე.
მინერალოკორტიკოიდული რეცეპტორების ბლოკადა: სპირონოლაქტონი შედის უჯრედში და კომპეტიტურად უკავშირდება ციტოპლაზმურ მინერალოკორტიკოიდულ რეცეპტორს (MR), ხელს უშლის ალდოსტერონ-რეცეპტორული კომპლექსის წარმოქმნას და ბირთვში ტრანსლოკაციას. შედეგად, ინჰიბირდება ალდოსტერონით ინდუცირებული გენების ტრანსკრიფცია, მათ შორის ეპითელური ნატრიუმის არხის (ENaC) და Na⁺/K⁺-ATPაზას სინთეზი (BNF 87).
დიურეტიკული ეფექტი: ENaC-ის ექსპრესიის დაქვეითება იწვევს ნატრიუმის რეაბსორბციის შემცირებას დისტალურ ნეფრონში, რაც თავის მხრივ ზრდის ნატრიუმისა და წყლის ექსკრეციას. ამავდროულად, კალიუმის სეკრეცია მცირდება, რადგან ნატრიუმის შეწოვა აღარ ქმნის ელექტროქიმიურ გრადიენტს კალიუმის ლუმენალური გამოყოფისთვის.
კარდიოპროტექტორული ეფექტი: მიოკარდიუმში ალდოსტერონის რეცეპტორების ბლოკადა ამცირებს კარდიალურ ფიბროზს, კოლაგენის დეპოზიციას და გულის პათოლოგიურ რემოდელირებას. ეს მექანიზმი განაპირობებს სპირონოლაქტონის სასარგებლო ეფექტებს გულის უკმარისობის დროს, დამოუკიდებლად მისი დიურეტიკული მოქმედებისაგან (NICE NG106).
ანტიანდროგენული ეფექტი: სპირონოლაქტონი ასევე ბლოკავს ანდროგენულ რეცეპტორებს და აინჰიბირებს 17α-ჰიდროქსილაზას ფერმენტს, რაც ამცირებს ტესტოსტერონის სინთეზს. ეს თვისება განაპირობებს მის გამოყენებას აკნეს, ჰირსუტიზმის და ანდროგენული ალოპეციის სამკურნალოდ ქალებში.
მოქმედების დაწყება: დიურეტიკული ეფექტი ვითარდება თანდათან — კლინიკური ეფექტი სრულად ვლინდება 2-3 დღის შემდეგ, ხოლო მაქსიმალური ჰემოდინამიკური ეფექტი — 2-3 კვირაში.
სპირონოლაქტონი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ:
სპირონოლაქტონი ინიშნება შემცირებული განდევნის ფრაქციის მქონე გულის უკმარისობის (HFrEF) დროს, NYHA II-IV კლასის პაციენტებში, როგორც სტანდარტული თერაპიის (აგფ-ინჰიბიტორი/ARB + ბეტა-ბლოკატორი) დამატება. RALES კვლევის მიხედვით, სპირონოლაქტონის 25 მგ დღეში დამატებამ 30%-ით შეამცირა სიკვდილიანობა მძიმე გულის უკმარისობის მქონე პაციენტებში (NICE NG106). იხ. გულის უკმარისობა.
რეზისტენტული ჰიპერტენზიის (სისხლის წნევა არ კონტროლდება სამი პრეპარატის ოპტიმალური დოზებით) მკურნალობაში სპირონოლაქტონი რეკომენდებულია როგორც მე-4 რიგის ანტიჰიპერტენზიული საშუალება (NICE NG136). იხ. არტერიული ჰიპერტენზია.
სპირონოლაქტონი წარმოადგენს პირველი რიგის დიურეტიკს ასციტის მკურნალობაში, ხშირად ფუროსემიდთან კომბინაციაში (თანაფარდობა 100:40 მგ). მეორადი ჰიპერალდოსტერონიზმი ციროზის დროს განაპირობებს სპირონოლაქტონის განსაკუთრებულ ეფექტურობას ამ ჩვენებისთვის (BNF 87). იხ. ციროზი.
ქირურგიამდე პრეოპერაციული მომზადებისთვის ან ორმხრივი ჰიპერპლაზიის შემთხვევაში გრძელვადიანი მკურნალობისთვის.
შეშუპებების სამკურნალოდ, განსაკუთრებით თიაზიდებისა და მარყუჟოვანი დიურეტიკებისადმი რეზისტენტული შემთხვევებისთვის.
ციროზით გამოწვეული ასციტის გარდა, მძიმე ჰეპატოცელულური უკმარისობის დროს — სიფრთხილით, ენცეფალოპათიის რისკის გათვალისწინებით.
აბსორბცია: სპირონოლაქტონი კარგად აბსორბირდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან (ბიოშეღწევადობა ~73%). საკვებთან ერთად მიღება ზრდის ბიოშეღწევადობას. მაქსიმალური კონცენტრაცია პლაზმაში (Tmax) მიიღწევა 1-2 საათში.
განაწილება: სპირონოლაქტონი და მისი მეტაბოლიტები ინტენსიურად უკავშირდებიან პლაზმის ცილებს (>90%). განაწილების მოცულობა შედარებით მაღალია ლიპოფილური ბუნების გამო.
მეტაბოლიზმი: პრეპარატი ინტენსიურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში. ძირითადი აქტიური მეტაბოლიტებია:
თავად სპირონოლაქტონის ნახევარგამოყოფის პერიოდი მხოლოდ 1-2 საათია, მაგრამ აქტიური მეტაბოლიტების ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფა (13-24 საათი) უზრუნველყოფს ხანგრძლივ ფარმაკოლოგიურ ეფექტს.
ექსკრეცია: მეტაბოლიტები გამოიყოფა ძირითადად შარდით (~50%) და ნაღველით (~35%). თირკმლის უკმარისობის დროს მეტაბოლიტების კუმულაცია შესაძლებელია, რაც ზრდის ჰიპერკალიემიის რისკს (EMA SmPC).
მამაკაცებში: გინეკომასტია, ერექტილური დისფუნქცია, ლიბიდოს დაქვეითება. ეს ეფექტები დოზადამოკიდებულია და ხშირად წარმოადგენს მკურნალობის შეწყვეტის მიზეზს. ეპლერენონი (სელექციური MRA) არის ალტერნატივა ნაკლები ანტიანდროგენული ეფექტებით (BNF 87).
ქალებში: მენსტრუალური ციკლის არარეგულარობა, მასტოდინია, პოსტმენოპაუზურ ქალებში — ვაგინალური სისხლდენა.
მონიტორინგი: კალიუმი, ნატრიუმი, კრეატინინი — 1 კვირის, 1 თვისა და შემდეგ ყოველ 3-6 თვეში.
აგფ-ინჰიბიტორები / ARB-ები (ენალაპრილი, რამიპრილი, ვალსარტანი): ჰიპერკალიემიის რისკი მნიშვნელოვნად იზრდება. კომბინაცია დასაშვებია გულის უკმარისობის დროს მკაცრი მონიტორინგით, მაგრამ სამკომპონენტიანი კომბინაცია (აგფ-ინჰიბიტორი + ARB + სპირონოლაქტონი) უკუნაჩვენებია (NICE NG106).
კალიუმის პრეპარატები და კალიუმშემანარჩუნებელი დიურეტიკები: ამილორიდი, ტრიამტერენი — ჰიპერკალიემიის მაღალი რისკი. კომბინაცია თავიდან უნდა იქნას აცილებული.
არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებები (NSAID): იბუპროფენი, დიკლოფენაკი — ამცირებს სპირონოლაქტონის დიურეტიკულ ეფექტს და ზრდის ჰიპერკალიემიის რისკს.
ლითიუმი: სპირონოლაქტონმა შესაძლოა გაზარდოს ლითიუმის კონცენტრაცია პლაზმაში — ტოქსიურობის რისკი.
დიგოქსინი: სპირონოლაქტონი ამცირებს დიგოქსინის თირკმელისმიერ კლირენსს და შეიძლება გაზარდოს მისი კონცენტრაცია 25%-მდე. საჭიროა დიგოქსინის დონის მონიტორინგი (BNF 87).
ტრიმეთოპრიმი / კო-ტრიმოქსაზოლი: ჰიპერკალიემიის მნიშვნელოვნად მომატებული რისკი, განსაკუთრებით ხანდაზმულ პაციენტებში.
ჰეპარინი: ხანგრძლივი გამოყენებისას — ჰიპერკალიემიის დამატებითი რისკი.
ციკლოსპორინი, ტაკროლიმუსი: კალიუმის კუმულაციის გაზრდილი რისკი.
ორსულობა: სპირონოლაქტონი უკუნაჩვენებია ორსულობის პერიოდში. FDA კატეგორია — C (ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა ტერატოგენული ეფექტები). ანტიანდროგენული თვისებების გამო, არსებობს მამრობითი სქესის ნაყოფის ფემინიზაციის თეორიული რისკი. ქალებში, რომლებიც ფერტილურ ასაკში იღებენ სპირონოლაქტონს (მაგ., აკნეს ან ჰირსუტიზმის გამო), რეკომენდებულია ეფექტური კონტრაცეფცია (EMA SmPC).
ლაქტაცია: კანრენონი (აქტიური მეტაბოლიტი) გამოიყოფა დედის რძეში. BNF-ის რეკომენდაციით, ლაქტაციის პერიოდში გამოყენება არ არის რეკომენდებული. თუ მკურნალობა აუცილებელია, განიხილეთ ალტერნატიული პრეპარატი ან ძუძუთი კვების შეწყვეტა (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე სპირონოლაქტონი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახელით:
პრეპარატი ხელმისაწვდომია რეცეპტით, დიურეტიკული და კარდიოლოგიური ჩვენებებისთვის.
დიურეტიკული ეფექტი იწყება 24-48 საათში, მაგრამ მაქსიმალური კლინიკური ეფექტი (შეშუპების შემცირება, სისხლის წნევის დაქვეითება) ვლინდება 2-3 კვირის შემდეგ. აკნეს და ჰირსუტიზმის შემთხვევაში კლინიკური გაუმჯობესება მოსალოდნელია მხოლოდ 3-6 თვის შემდეგ.
სპირონოლაქტონი აკავებს კალიუმის ექსკრეციას თირკმელებიდან, რაც შეიძლება გამოიწვიოს ჰიპერკალიემია — პოტენციურად სიცოცხლისთვის საშიში მდგომარეობა, რომელიც იწვევს გულის არითმიებს. კალიუმი უნდა შეფასდეს მკურნალობის დაწყებიდან 1 კვირის, 4 კვირის შემდეგ და შემდგომ ყოველ 3-6 თვეში (NICE NG106).
დიახ, სპირონოლაქტონი ინიშნება მამაკაცებში გულის უკმარისობის, ჰიპერტენზიისა და ციროზის სამკურნალოდ. თუმცა, ანტიანდროგენული გვერდითი ეფექტების (გინეკომასტია, ლიბიდოს დაქვეითება) რისკი უფრო მაღალია. ალტერნატივად შეიძლება განიხილებოდეს ეპლერენონი, რომელსაც ნაკლები ანტიანდროგენული აქტივობა გააჩნია.
სპირონოლაქტონი რეკომენდებულია საკვებთან ერთად მისაღებად, რაც ზრდის აბსორბციას. მიღების დროს თავიდან უნდა იქნას აცილებული კალიუმით მდიდარი საკვების ჭარბი მოხმარება (ბანანი, ფორთოხალი, ხმელი ხილი, პომიდორი) და კალიუმშემცველი მარილის შემცვლელები.
ორივე მინერალოკორტიკოიდული რეცეპტორების ანტაგონისტია, მაგრამ ეპლერენონი უფრო სელექციურია — მას ნაკლები ანტიანდროგენული და პროგესტაგენული აქტივობა აქვს, შესაბამისად, გინეკომასტიისა და მენსტრუალური დარღვევების რისკი მინიმალურია. ეპლერენონის ღირებულება მეტია და ჩვენებები უფრო ვიწროა (ძირითადად გულის უკმარისობა და პოსტინფარქტული პერიოდი) (BNF 87).
მკურნალობა უნდა შეწყდეს ან დოზა შემცირდეს, თუ: კალიუმის დონე >5,5 მმოლ/ლ, კრეატინინის მნიშვნელოვანი მატება (>30% საწყისიდან), მძიმე გინეკომასტია ან სხვა აუტანელი გვერდითი ეფექტები, eGFR-ის მნიშვნელოვანი გაუარესება. ნებისმიერ შემთხვევაში, პრეპარატის შეწყვეტა უნდა მოხდეს მკურნალი ექიმის ზედამხედველობით.