Siofor XR · INN
სიოფორი XR (Siofor XR) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
Siofor XR (სიოფორ XR) წარმოადგენს მეტფორმინის ჰიდროქლორიდის გახანგრძლივებული მოქმედების ფორმულაციას (extended-release), რომელიც გამოიყენება შაქრიანი დიაბეტის ტიპი 2 სამკურნალოდ. მეტფორმინი მიეკუთვნება ბიგუანიდების ჯგუფს და არის პირველი რიგის პერორალური ჰიპოგლიკემიური საშუალება. XR ფორმულაცია უზრუნველყოფს აქტიური ნივთიერების თანდათანობით გამოთავისუფლებას, რაც ამცირებს კუჭ-ნაწლავის გვერდით ეფექტებს და საშუალებას იძლევა დღეში ერთხელ მიღებისა. პრეპარატი ამცირებს ღვიძლში გლუკოზის პროდუქციას, აუმჯობესებს ინსულინისადმი მგრძნობელობას და ამცირებს გლუკოზის ნაწლავურ აბსორბციას. Siofor XR ხელმისაწვდომია 500 მგ და 1000 მგ დოზებით და ფართოდ გამოიყენება როგორც მონოთერაპიის, ისე კომბინირებული თერაპიის ფარგლებში (BNF 87, WHO Model List).
---
Siofor XR არის გერმანული ფარმაცევტული კომპანია Berlin-Chemie/Menarini-ს მიერ წარმოებული მეტფორმინის ჰიდროქლორიდის გახანგრძლივებული გამოთავისუფლების (modified-release) ტაბლეტი. საერთაშორისო არაპატენტური სახელწოდება (INN) — მეტფორმინი (Metformin) — ბიგუანიდების კლასის ერთადერთი კლინიკურად გამოყენებული წარმომადგენელია.
მეტფორმინის ისტორია იწყება 1920-იანი წლებიდან, როცა გუანიდინის ნაწარმების ჰიპოგლიკემიური თვისებები აღმოაჩინეს. თავად მეტფორმინი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1922 წელს, თუმცა კლინიკური გამოყენება 1957 წლიდან დაიწყო ფრანგი ენდოკრინოლოგის ჟან სტერნის ნაშრომების საფუძველზე. აშშ-ში FDA-მ პრეპარატი მხოლოდ 1995 წელს დაამტკიცა. გახანგრძლივებული მოქმედების ფორმულაციები (XR/MR) შემუშავდა 2000-იანი წლების დასაწყისში პაციენტების კომპლაიანსის გაუმჯობესების და გასტროინტესტინალური ტოლერანტობის ამაღლების მიზნით.
მეტფორმინი შეტანილია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ტიპი 2 შაქრიანი დიაბეტის სტანდარტული მკურნალობის ქვაკუთხედს ყველა საერთაშორისო გაიდლაინის მიხედვით (NICE NG28, ADA Standards of Care 2026).
---
მეტფორმინის მოქმედების მექანიზმი მრავალფეროვანი და მულტიმოდალურია, რაც განასხვავებს მას სხვა ანტიდიაბეტური პრეპარატებისგან.
მეტფორმინის ძირითადი სამიზნე არის ჰეპატოციტები (ღვიძლის უჯრედები). პრეპარატი ანელებს ღვიძლში გლუკონეოგენეზს (გლუკოზის ახალი სინთეზი არანახშირწყლოვანი წინამორბედებისგან) და გლიკოგენოლიზს (გლიკოგენის დაშლას). ეს მიიღწევა მიტოქონდრიული სუნთქვის ჯაჭვის კომპლექს I-ის (NADH-უბიკინონ-ოქსიდორედუქტაზა) ნაწილობრივი ინჰიბიციით, რაც იწვევს AMP/ATP თანაფარდობის ზრდას. AMP-ის მომატებული კონცენტრაცია აქტივირებს AMP-აქტივირებულ პროტეინ კინაზას (AMPK) — ენერგეტიკული ჰომეოსტაზის ცენტრალურ რეგულატორ ფერმენტს (EMA SmPC).
მეტფორმინი აუმჯობესებს პერიფერიულ ქსოვილებში, განსაკუთრებით ჩონჩხის კუნთებში, ინსულინისადმი მგრძნობელობას. AMPK-ის აქტივაცია ხელს უწყობს GLUT4 გლუკოზის ტრანსპორტერის ტრანსლოკაციას უჯრედის ზედაპირზე, რაც აჩქარებს გლუკოზის უჯრედში შეღწევას. ამავდროულად, პრეპარატი ამცირებს ინსულინის რეზისტენტობას ცხიმოვან ქსოვილში.
მეტფორმინი ამცირებს გლუკოზის ინტესტინალურ აბსორბციას და, სავარაუდოდ, ახდენს გავლენას ნაწლავის მიკრობიომზე. ბოლოდროინდელი კვლევებით, პრეპარატი ასტიმულირებს GLP-1 (გლუკაგონის მსგავსი პეპტიდი-1) სეკრეციას ენტეროენდოკრინული L-უჯრედებიდან, რაც ხელს უწყობს ინსულინის სეკრეციის გაძლიერებას გლუკოზადამოკიდებული მექანიზმით.
მეტფორმინი არ ასტიმულირებს ინსულინის სეკრეციას უშუალოდ ბეტა-უჯრედებიდან, ამიტომ მონოთერაპიის დროს ჰიპოგლიკემიის რისკი მინიმალურია. ეს არსებითად განასხვავებს მას სულფონილშარდოვანას წარმოებულებისგან (BNF 87).
Siofor XR-ში გამოყენებულია ჰიდროფილური მატრიცის ტექნოლოგია, რომელიც უზრუნველყოფს მეტფორმინის თანდათანობით გამოთავისუფლებას კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში 8-10 საათის განმავლობაში, რაც ამცირებს პიკურ კონცენტრაციას და გასტროინტესტინალურ გვერდით ეფექტებს.
---
მეტფორმინი (მათ შორის Siofor XR) ნაჩვენებია ტიპი 2 შაქრიანი დიაბეტის (შაქრიანი დიაბეტი ტიპი 2) სამკურნალოდ, როგორც დიეტისა და ფიზიკური აქტივობის დამატებითი საშუალება, როდესაც ცხოვრების წესის მოდიფიკაცია ვერ უზრუნველყოფს გლიკემიის ადეკვატურ კონტროლს (NICE NG28).
მონოთერაპია: მეტფორმინი არის პირველი რიგის პრეპარატი ტიპი 2 დიაბეტის სამკურნალოდ ყველა საერთაშორისო გაიდლაინის მიხედვით (ADA, EASD, NICE). პრეპარატი განსაკუთრებით ეფექტურია ჭარბი წონის მქონე პაციენტებში, ვინაიდან ხელს უწყობს წონის შენარჩუნებას ან მცირე შემცირებას.
კომბინირებული თერაპია: როცა მონოთერაპია არასაკმარისია, მეტფორმინი კომბინირდება:
UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study) კვლევამ დაადასტურა, რომ მეტფორმინი ჭარბი წონის მქონე ტიპი 2 დიაბეტის პაციენტებში ამცირებს დიაბეტთან დაკავშირებულ სიკვდილიანობას 42%-ით, მიოკარდიუმის ინფარქტს 39%-ით და ნებისმიერი მიზეზით სიკვდილიანობას 36%-ით (BNF 87).
---
Siofor XR (გახანგრძლივებული მოქმედების ფორმა):
მნიშვნელოვანი: Siofor XR ტაბლეტი არ უნდა დაიღეჭოს ან გაიყოს; საჭიროა მთლიანი გადაყლაპვა (EMA SmPC).
დოზირება ხდება თირკმელების ფუნქციის მიხედვით. რეკომენდებულია რეგულარული რენალური ფუნქციის შეფასება (ყოველ 3-6 თვეში). საწყისი დოზა იგივეა — 500 მგ/დღეში, ტიტრაცია ნელი (EMA SmPC).
Siofor XR კონკრეტულად მოზარდებისთვის ნაკლებადაა შესწავლილი. მეტფორმინის დაუყოვნებელი მოქმედების ფორმა ნებადართულია 10 წლის ასაკიდან (BNF for Children). გახანგრძლივებული ფორმის გამოყენება 18 წლამდე ასაკში ზოგიერთ ქვეყანაში არ არის რეკომენდებული.
| eGFR (მლ/წთ/1.73მ²) | რეკომენდაცია | |---|---| | ≥60 | სრული დოზა, შეზღუდვის გარეშე | | 45-59 | მაქსიმუმ 1000 მგ/დღეში; რისკის/სარგებლის შეფასება | | 30-44 | მაქსიმუმ 500 მგ/დღეში; ახლის დაწყება არ არის რეკომენდებული | | <30 | უკუნაჩვენებია — მეტფორმინის შეწყვეტა |
(NICE NG28, BNF 87, KDIGO 2024)
ღვიძლის მძიმე უკმარისობის დროს მეტფორმინი უკუნაჩვენებია ლაქტატაციდოზის მომატებული რისკის გამო. ღვიძლის მსუბუქი-ზომიერი დარღვევისას — ინდივიდუალური შეფასება (EMA SmPC).
---
Siofor XR (გახანგრძლივებული ფორმა) აბსორბცია ხდება მთელი კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის მანძილზე თანდათანობით. ბიოშეღწევადობა შეადგენს 50-60%-ს (მსგავსია დაუყოვნებელი ფორმისა, თუმცა Cmax დაბალია). საკვები აუმჯობესებს აბსორბციას და ამცირებს გასტროინტესტინალურ ეფექტებს. პიკური კონცენტრაცია (Tmax): 4-8 საათი (დაუყოვნებელი ფორმისთვის — 2-3 საათი) (EMA SmPC).
მეტფორმინის მოცულობითი განაწილება (Vd) შეადგენს 654 ± 358 ლიტრს. პრეპარატი მინიმალურად (პრაქტიკულად არ) უკავშირდება პლაზმის ცილებს (<1%). კონცენტრირდება ნერწყვის ჯირკვლებში, ნაწლავის კედელში და თირკმელებში. მეტფორმინი კვეთს პლაცენტარულ ბარიერს.
მეტფორმინი არ მეტაბოლიზდება ორგანიზმში — ელიმინირდება უცვლელი სახით. ციტოქრომ P450 სისტემა არ მონაწილეობს მეტფორმინის მეტაბოლიზმში, რაც ამცირებს წამლთაშორის ურთიერთქმედების პოტენციალს.
ელიმინაცია ხდება თირკმელებით, გლომერულური ფილტრაციისა და ტუბულარული სეკრეციის მექანიზმით. ნახევარდაშლის პერიოდი (t½): 6.2 საათი (პლაზმაში), 17.6 საათი (სისხლის ერითროციტებში). თირკმლის ფუნქციის დარღვევისას ნახევარდაშლის პერიოდი მნიშვნელოვნად იზრდება (BNF 87).
---
ლაქტატაციდოზი არის მეტფორმინის ყველაზე სერიოზული გვერდითი ეფექტი (სიხშირე: ~3-10 შემთხვევა/100,000 პაციენტ-წელიწადში). სიმპტომები მოიცავს:
რისკ-ფაქტორები: თირკმლის უკმარისობა, ჰიპოქსია, სეფსისი, ღვიძლის უკმარისობა, ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება, დეჰიდრატაცია (EMA SmPC, BNF 87).
მეტფორმინი, სხვა ანტიდიაბეტური პრეპარატებისგან განსხვავებით, არ იწვევს წონის მომატებას და ხშირად ხელს უწყობს წონის მცირე კლებას (1-3 კგ), რაც დამატებითი უპირატესობაა ჭარბი წონის მქონე პაციენტებისთვის.
---
---
ალკოჰოლი: ალკოჰოლის ერთდროულმა მოხმარებამ შეიძლება გაზარდოს ლაქტატაციდოზის რისკი, განსაკუთრებით შიმშილის, მალნუტრიციის ან ღვიძლის უკმარისობის ფონზე. პაციენტებს ერჩევათ თავი შეიკავონ ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარებისგან (BNF 87).
იოდშემცველი კონტრასტული ნივთიერებები: ინტრავასკულარული კონტრასტის გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს მწვავე თირკმლის დაზიანება, რაც მეტფორმინის კუმულაციას და ლაქტატაციდოზს იწვევს. მეტფორმინი უნდა შეწყდეს პროცედურის დღეს და განახლდეს 48 საათის შემდეგ (EMA SmPC).
კატიონური პრეპარატები: ციმეტიდინი, ამილორიდი, დიგოქსინი, მორფინი, ვანკომიცინი კონკურენციას უწევენ მეტფორმინს რენალური ტუბულარული სეკრეციის დონეზე, რამაც შეიძლება გაზარდოს მეტფორმინის პლაზმური კონცენტრაცია.
გლუკოკორტიკოიდები: სისტემური კორტიკოსტეროიდები ზრდის სისხლში გლუკოზის დონეს და შეიძლება დასჭირდეს მეტფორმინის დოზის კორექცია.
დიურეტიკები: მარყუჟის დიურეტიკები (ფუროსემიდი) შეიძლება ხელს უწყობდეს დეჰიდრატაციას და ლაქტატაციდოზის რისკის ზრდას.
ACE ინჰიბიტორები და ARB: შეიძლება გამოიწვიოს თირკმელების ფუნქციის გაუარესება, რაც მოითხოვს მეტფორმინის დოზის გადახედვას.
სხვა ჰიპოგლიკემიური საშუალებები: სულფონილშარდოვანას წარმოებულებთან ან ინსულინთან კომბინაციის დროს ჰიპოგლიკემიის რისკი იზრდება (თუმცა ეს მეტფორმინის თანდაყოლილი თვისება არ არის).
რანოლაზინი, დოლუტეგრავირი: ამცირებენ მეტფორმინის რენალურ კლირენსს; საჭიროა მეტფორმინის დოზის მონიტორინგი (BNF 87).
---
მეტფორმინი კვეთს პლაცენტარულ ბარიერს. FDA კატეგორია: B (ადრინდელი კლასიფიკაციით).
კლინიკურმა კვლევებმა (MiG Trial) აჩვენა, რომ მეტფორმინი გესტაციური დიაბეტის დროს არ ზრდის თანდაყოლილი მალფორმაციების სიხშირეს. NICE NG3 რეკომენდაციით, მეტფორმინი შეიძლება გამოყენებულ იქნას გესტაციური დიაბეტის მკურნალობისთვის, როგორც ინსულინის ალტერნატივა ან დამატება. ტიპი 2 დიაბეტის მქონე ორსულებში ინსულინი რჩება სტანდარტულ არჩევანად, თუმცა ზოგიერთ შემთხვევაში მეტფორმინის გაგრძელება შესაძლებელია (EMA SmPC).
Siofor XR (გახანგრძლივებული ფორმა): ორსულობის პერიოდში XR ფორმულაციის სპეციფიკური მონაცემები შეზღუდულია; რეკომენდებულია დაუყოვნებელი ფორმის გამოყენება.
მეტფორმინი გამოიყოფა დედის რძეში დაბალი კონცენტრაციით (რძე/პლაზმის თანაფარდობა ~0.35). ჩვილისთვის მოსალოდნელი დოზა წონის მიხედვით <1%-ია, რაც კლინიკურად უმნიშვნელოა. ძუძუთი კვების პერიოდში მეტფორმინის გამოყენება მისაღებადაა მიჩნეული (BNF 87, LactMed).
---
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე მეტფორმინი მრავალი ბრენდის სახით არის წარმოდგენილი:
სხვა მეტფორმინის ბრენდები, რომლებიც საქართველოში ხელმისაწვდომია: Glucophage, Glucophage XR, Metfogamma, Dianormet და სხვა. პრეპარატის შერჩევისას მნიშვნელოვანია ყურადღების მიქცევა, ფორმულაცია გახანგრძლივებულია (XR/MR/SR) თუ დაუყოვნებელი (IR), ვინაიდან მათი დოზირების რეჟიმი განსხვავებულია (WHO Model List).
---
Siofor XR არის გახანგრძლივებული მოქმედების (extended-release) ფორმულაცია, რომელიც ათავისუფლებს მეტფორმინს თანდათანობით 8-10 საათის განმავლობაში. ჩვეულებრივი Siofor (IR) სწრაფად იშლება კუჭში. XR ფორმის უპირატესობებია: (1) დღეში ერთხელ მიღება, (2) ნაკლები კუჭ-ნაწლავის გვერდითი ეფექტები (გულისრევა, დიარეა), (3) უკეთესი პაციენტის კომპლაიანსი. ეფექტურობა გლიკემიის კონტროლის თვალსაზრისით ორივე ფორმისთვის მსგავსია (EMA SmPC).
არა. Siofor XR ტაბლეტი შექმნილია სპეციალური მატრიცის ტექნოლოგიით, რომელიც უზრუნველყოფს აქტიური ნივთიერების კონტროლირებულ გამოთავისუფლებას. ტაბლეტის გატეხვა ან დაღეჭვა დაარღვევს ამ მექანიზმს და გამოიწვევს მეტფორმინის სწრაფ გამოთავისუფლებას, რაც ხელს შეუწყობს პიკური კონცენტრაციის ზრდას და კუჭ-ნაწლავის გვერდითი ეფექტების გაძლიერებას. ტაბლეტი მთლიანად უნდა გადაიყლაპოს საკვებთან ერთად.
მეტფორმინი მონოთერაპიის სახით პრაქტიკულად არ იწვევს ჰიპოგლიკემიას, ვინაიდან არ ასტიმულირებს ინსულინის სეკრეციას ბეტა-უჯრედებიდან. თუმცა, როდესაც მეტფორმინი კომბინირდება სულფონილშარდოვანას წარმოებულებთან (მაგ., გლიმეპირიდი) ან ინსულინთან, ჰიპოგლიკემიის რისკი არსებობს. ასეთ შემთხვევებში პაციენტმა უნდა იცოდეს ჰიპოგლიკემიის სიმპტომები: ოფლიანობა, ტრემორი, თავბრუსხვევა, გულისცემა (BNF 87).
Siofor XR რეკომენდებულია საღამოს, ვახშმის დროს მიიღოთ, მთლიანი ტაბლეტის სახით. საკვებთან ერთად მიღება აუმჯობესებს აბსორბციას და ამცირებს კუჭ-ნაწლავის ეფექტებს. თუ ორჯერ მიღების რეჟიმია დანიშნული, ტაბლეტები მიიღება საუზმისა და ვახშმის დროს.
რეკომენდებულია:
მეტფორმინი არ არის რეგისტრირებული წონის შემამცირებელ პრეპარატად. თუმცა, კლინიკურ პრაქტიკაში ცნობილია, რომ ხელს უწყობს წონის მცირე კლებას (1-3 კგ) ან წონის სტაბილიზაციას, განსხვავებით სხვა ანტიდიაბეტური პრეპარატებისგან. წონის მართვისთვის საუკეთესო მიდგომა რჩება დიეტა, ფიზიკური აქტივობა და, საჭიროების შემთხვევაში, სპეციფიკური ანტიობეზიტარული მედიკამენტები.