saccharomyces boulardii · INN
saccharomyces boulardii (saccharomyces boulardii) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
Saccharomyces boulardii (საქარომიცეს ბულარდი) წარმოადგენს პრობიოტიკურ საფუარ სოკოს, რომელიც გამოიყენება კუჭ-ნაწლავის სხვადასხვა დაავადების პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის. იგი განსაკუთრებით ეფექტურია ანტიბიოტიკებთან ასოცირებული დიარეის, მწვავე ინფექციური დიარეის და Clostridioides difficile-ით გამოწვეული კოლიტის რეციდივის პრევენციისთვის. არათერმოფილური საფუარი ადამიანის ნორმალურ მიკროფლორას არ მიეკუთვნება და ორგანიზმში არ კოლონიზდება — მკურნალობის შეწყვეტიდან 3-5 დღეში სრულად ელიმინირდება. პრეპარატი ხელმისაწვდომია კაფსულების და ფხვნილის ფორმით, კარგად აიტანება როგორც მოზრდილებში, ასევე ბავშვებში. საქართველოში ყველაზე ცნობილი ბრენდია ენტეროლი (Enterol). WHO და WGO (მსოფლიო გასტროენტეროლოგიური ორგანიზაცია) აღიარებს მის ეფექტურობას რამდენიმე ჩვენებისთვის (WGO Global Guidelines, 2023).
Saccharomyces boulardii არის არაპათოგენური, თერმოტოლერანტული საფუარი სოკო, რომელიც მიეკუთვნება Saccharomyces cerevisiae-ს ტაქსონომიურ ჯგუფს, თუმცა ფუნქციურად და გენეტიკურად განსხვავდება მისგან. იგი კლასიფიცირდება როგორც პრობიოტიკი — ცოცხალი მიკროორგანიზმი, რომელიც ადეკვატური რაოდენობით მიღებისას მასპინძელ ორგანიზმს სასარგებლო ეფექტს ანიჭებს (WHO/FAO, 2002).
S. boulardii აღმოაჩინა ფრანგმა მიკრობიოლოგმა ანრი ბულარდმა 1923 წელს ინდოჩინეთში (დღევანდელი ვიეტნამი). მან შენიშნა, რომ ადგილობრივი მოსახლეობა ქოლერისმაგვარი დიარეის დროს ლიჩის და მანგოსტინის ნაყოფების ქერქს ხმარობდა. ბულარდმა ამ ხილის ქერქიდან გამოყო საფუარი, რომელიც მოგვიანებით მის სახელს ატარებს. 1950-იანი წლებიდან S. boulardii ფართოდ გამოიყენება ევროპაში, განსაკუთრებით საფრანგეთში, როგორც ანტიდიარეული პრობიოტიკი. 1960-იან წლებში Biocodex-მა გამოუშვა Enterol® — პირველი კომერციული პრეპარატი ამ საფუარის ბაზაზე.
S. boulardii მიეკუთვნება პრობიოტიკების ფარმაკოლოგიურ კლასს (ATC კოდი: A07FA02). ბაქტერიული პრობიოტიკებისგან განსხვავებით, იგი საფუარ სოკოს წარმოადგენს, რაც მნიშვნელოვან უპირატესობას ანიჭებს — სრული რეზისტენტობა ანტიბიოტიკების მიმართ. ეს საშუალებას იძლევა, იგი ანტიბიოტიკოთერაპიის პარალელურად დაინიშნოს, ბაქტერიული პრობიოტიკებისგან განსხვავებით, რომლებიც ანტიბიოტიკებით ინაქტივდებიან (BNF 87).
Saccharomyces boulardii-ს მოქმედების მექანიზმი მულტიფაქტორულია და მოიცავს რამდენიმე ურთიერთშემავსებელ პათოგენეტიკურ გზას:
ანტიტოქსინური ეფექტი: S. boulardii გამოყოფს 54-kDa სერინ-პროტეაზას, რომელიც პროტეოლიზურად შლის Clostridioides difficile-ის ტოქსინ A-ს და ტოქსინ B-ს, ასევე მათ რეცეპტორებს ნაწლავის ლორწოვანზე. ეს მნიშვნელოვნად ამცირებს ტოქსინებით გამოწვეულ ანთებას და სეკრეციულ დიარეას (Pothoulakis, 2009).
ანტიმიკრობული მოქმედება: საფუარი კონკურენციას უწევს პათოგენურ მიკროორგანიზმებს საკვები სუბსტრატებისა და ადჰეზიის ადგილებისთვის. S. boulardii-ს უჯრედის ზედაპირზე არსებული მანოზის რეცეპტორები აკავშირებენ ენტეროპათოგენებს (მაგ., E. coli, Salmonella), რაც ხელს უშლის მათ ნაწლავის ეპითელიუმზე ადჰეზიას (Czerucka et al., 2007).
S. boulardii ასტიმულირებს ნაწლავის ფუნჯისებრი საზღვრის ფერმენტების — დისაქარიდაზების (ლაქტაზა, საქაროზა, მალტაზა) და ამინოპეპტიდაზების — აქტივობას. ეს ზრდის ნუტრიენტების აბსორბციას და ხელს უწყობს ნაწლავის ლორწოვანის ფუნქციურ აღდგენას მწვავე დიარეის შემდეგ (Buts et al., 1990).
საფუარი ასევე ხელს უწყობს პოლიამინების (სპერმიდინი, სპერმინი) სინთეზს, რაც სტიმულირებს ენტეროციტების მომწიფებას და ნაწლავის ბარიერული ფუნქციის აღდგენას.
S. boulardii ახდენს ნაწლავთან ასოცირებული იმუნური სისტემის მოდულაციას:
S. boulardii ამცირებს ნაწლავში ქლორიდების სეკრეციას cAMP-დამოკიდებული გზის ინჰიბირების გზით, რაც ამცირებს წყლის სეკრეციას სანათურში და, შესაბამისად, დიარეის სიმძიმეს.
Saccharomyces boulardii-ს ჩვენებები ეფუძნება მნიშვნელოვან კლინიკურ მტკიცებულებებს და მოიცავს შემდეგ მდგომარეობებს:
ეს არის S. boulardii-ს ყველაზე კარგად შესწავლილი ჩვენება. მეტა-ანალიზები ადასტურებს, რომ S. boulardii-ს პროფილაქტიკური მიღება ანტიბიოტიკოთერაპიის ფონზე 50-60%-ით ამცირებს ანტიბიოტიკებთან ასოცირებული დიარეის განვითარების რისკს (Cochrane Review, McFarland, 2010). პრეპარატი ეფექტურია როგორც მოზრდილებში, ასევე ბავშვებში.
S. boulardii რეკომენდებულია C. difficile-ით გამოწვეული ფსევდომემბრანოზული კოლიტის რეციდივის პრევენციისთვის, სტანდარტულ ანტიბიოტიკოთერაპიასთან (ვანკომიცინი ან ფიდაქსომიცინი) კომბინაციაში. კვლევები აჩვენებს რეციდივის რისკის 50%-ით შემცირებას (WGO Global Guidelines, 2023).
პედიატრიულ პრაქტიკაში S. boulardii ეფექტურად ამცირებს მწვავე გასტროენტერიტის ხანგრძლივობას საშუალოდ 1 დღით. ESPGHAN/ESPID რეკომენდაციების თანახმად, S. boulardii (Lactobacillus rhamnosus GG-სთან ერთად) რეკომენდებულია როგორც ბავშვთა მწვავე დიარეის ადიუვანტური მკურნალობა ორალური რეჰიდრატაციის დამატებით (ESPGHAN, 2014).
S. boulardii-ს პროფილაქტიკური მიღება მოგზაურობის დაწყებამდე 5 დღით ადრე და მოგზაურობის განმავლობაში მნიშვნელოვნად ამცირებს მოგზაურთა დიარეის განვითარების რისკს (Kollaritsch et al., 1993).
ზოგიერთი კვლევა აჩვენებს, რომ S. boulardii ამცირებს გაღიზიანებული ნაწლავის სინდრომის დიარეული ფორმის (IBS-D) სიმპტომებს, თუმცა მტკიცებულებათა ხარისხი საშუალოა.
S. boulardii-ს დამატება სტანდარტულ სამმაგ ერადიკაციულ თერაპიაზე ზრდის H. pylori ერადიკაციის ეფექტურობას და ამცირებს ანტიბიოტიკოთერაპიის გვერდით ეფექტებს, განსაკუთრებით დიარეას (Szajewska et al., 2010; WGO, 2023).
| ჩვენება | დოზა | ხანგრძლივობა | |---------|------|-------------| | ანტიბიოტიკებთან ასოცირებული დიარეის პრევენცია | 250-500 მგ (5-10 × 10⁹ CFU) დღეში 1-2-ჯერ | ანტიბიოტიკოთერაპიის მთელი პერიოდი + 3-5 დღე შემდეგ | | C. difficile რეციდივის პრევენცია | 500 მგ დღეში 2-ჯერ (1000 მგ/დღეში) | 4 კვირა | | მწვავე დიარეა | 250-500 მგ დღეში 2-ჯერ | სიმპტომების განმავლობაში (5-7 დღე) | | მოგზაურთა დიარეის პროფილაქტიკა | 250 მგ დღეში 1-ჯერ | 5 დღე მოგზაურობამდე + მოგზაურობის პერიოდი | | H. pylori ერადიკაცია (ადიუვანტი) | 250 მგ დღეში 2-ჯერ | ერადიკაციული თერაპიის პარალელურად |
კაფსულა უნდა მიღებულ იქნას სითხის მცირე რაოდენობით. ბავშვებისთვის და ყლაპვის სირთულისას კაფსულის შიგთავსი შეიძლება გაიხსნას და შეერიოს ოთახის ტემპერატურის (არა ცხელ!) საკვებს ან სითხეს. S. boulardii ცოცხალი ორგანიზმია და 50°C-ზე მაღალი ტემპერატურა მას ანადგურებს.
S. boulardii სისტემურად არ შეიწოვება და მეტაბოლიზმს თირკმელებითა და ღვიძლით არ განიცდის, ამიტომ დოზის კორექცია არ არის საჭირო თირკმლის ან ღვიძლის უკმარისობისას (EMA SmPC).
S. boulardii-ს ფარმაკოკინეტიკა მნიშვნელოვნად განსხვავდება ტრადიციული ფარმაცევტული სუბსტანციებისგან, რადგან იგი ცოცხალ ორგანიზმს წარმოადგენს:
S. boulardii არ შეიწოვება ნაწლავის ლორწოვანიდან სისხლში. მისი მოქმედება მთლიანად ლოკალურია — ნაწლავის სანათურსა და ლორწოვან გარსზე. ამ თვისების გამო, სისტემური გვერდითი ეფექტები პრაქტიკულად არ ვლინდება.
პერორალური მიღების შემდეგ საფუარის კონცენტრაცია ნაწლავის სანათურში სტაბილურ მდგომარეობას აღწევს 3 დღეში. S. boulardii ოპტიმალურად ფუნქციონირებს 37°C ტემპერატურაზე (ადამიანის სხეულის ტემპერატურა), რაც მას ტერმოტოლერანტულ საფუარს ხდის. pH 2-დან 8-მდე დიაპაზონში სიცოცხლისუნარიანობას ინარჩუნებს, რაც კუჭის მჟავე გარემოში გადარჩენის საშუალებას აძლევს.
S. boulardii არ მეტაბოლიზდება ღვიძლის ციტოქრომ P450 სისტემით. საფუარის უჯრედები ნაწლავში საკუთარ მეტაბოლურ აქტივობას ინარჩუნებენ, მათ შორის პროტეაზების და ფოსფატაზების სეკრეციას.
მკურნალობის შეწყვეტის შემდეგ S. boulardii სრულად ელიმინირდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან ფეკალური გზით 3-5 დღეში. საფუარი ნაწლავში არ კოლონიზდება მუდმივად — ეს ტრანზიტორული პრობიოტიკია. ნახევარდაშლის პერიოდის ცნება ამ შემთხვევაში არ გამოიყენება ტრადიციული გაგებით, თუმცა ნაწლავიდან საფუარის ელიმინაციის T½ დაახლოებით 6 საათია (Blehaut et al., 1989).
S. boulardii ერთ-ერთი ყველაზე კარგად ასატანი პრობიოტიკია. კლინიკურ კვლევებში გვერდითი ეფექტების სიხშირე პლაცებოს მსგავსია (EMA SmPC).
ფუნგემია (საფუარის ბაქტერიემია): ეს არის ყველაზე სერიოზული, თუმცა ძალიან იშვიათი გართულება. S. boulardii ფუნგემია აღწერილია ძირითადად შემდეგ რისკ-ჯგუფებში:
ფუნგემიის მექანიზმი უკავშირდება არა ნაწლავიდან ტრანსლოკაციას, არამად კათეტერის კონტამინაციას — საფუარის კაფსულის გახსნისას ჰაერში გავრცელებულ ნაწილაკებს, რომლებიც კათეტერზე ხვდებიან. ამიტომ ცენტრალური ვენური კათეტერის მქონე პაციენტების სიახლოვეს S. boulardii-ს კაფსულის გახსნა კატეგორიულად დაუშვებელია (Enache-Angoulvant & Hennequin, 2005; EMA SmPC).
ლიტერატურაში აღწერილია ფუნგემიის დაახლოებით 100-მდე შემთხვევა მილიონობით მიღებულ დოზაზე, რაც ძალიან დაბალ რისკზე მიუთითებს ზოგად პოპულაციაში.
პრეპარატის კაფსულის გახსნა უნდა მოხდეს ცენტრალური ვენური კათეტერის მქონე პაციენტებისგან მოშორებით, საფუარის აეროგენული გავრცელების თავიდან ასაცილებლად.
ეს არის კლინიკურად ყველაზე მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება. სისტემური და ადგილობრივი ანტიმიკოტიკები (ფლუკონაზოლი, იტრაკონაზოლი, ვორიკონაზოლი, ნისტატინი, ამფოტერიცინ B) ანადგურებენ S. boulardii-ს, რადგან იგი საფუარი სოკოა. ამიტომ S. boulardii-ს და ანტიფუნგალური პრეპარატების ერთდროული გამოყენება უკუნაჩვენებია — პრობიოტიკის ეფექტურობა მთლიანად იკარგება (EMA SmPC).
S. boulardii, როგორც ეუკარიოტული ორგანიზმი (საფუარი), მთლიანად რეზისტენტულია ანტიბაქტერიული ანტიბიოტიკების მიმართ. ეს მისი ძირითადი უპირატესობაა ბაქტერიულ პრობიოტიკებთან შედარებით. ყველა კლასის ანტიბიოტიკებთან (პენიცილინები, ცეფალოსპორინები, ფტორქინოლონები, მაკროლიდები, ტეტრაციკლინები, მეტრონიდაზოლი, ვანკომიცინი) ერთდროული გამოყენება უსაფრთხოა და არ ამცირებს S. boulardii-ს აქტივობას.
S. boulardii-ს უსაფრთხოება ორსულობის პერიოდში სპეციალურ კლინიკურ კვლევებში სისტემატურად არ არის შესწავლილი. თუმცა, იმის გათვალისწინებით, რომ საფუარი სისტემურად არ შეიწოვება და მისი მოქმედება მხოლოდ ლოკალურია ნაწლავის სანათურში, სისტემური ტერატოგენური ან ემბრიოტოქსიკური ეფექტი თეორიულად ნაკლებად სავარაუდოა.
FDA კატეგორია ოფიციალურად მინიჭებული არ აქვს (პრობიოტიკი, არა წამალი FDA-ს კლასიფიკაციით). ევროპული ფარმაცევტული სააგენტოს (EMA) რეკომენდაციით, ორსულობის დროს გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ მკურნალი ექიმის რეკომენდაციით, როცა მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს.
S. boulardii სისტემურად არ შეიწოვება, ამიტომ დედის რძეში მისი გადასვლა პრაქტიკულად გამორიცხულია. ლაქტაციის პერიოდში გამოყენება ზოგადად უსაფრთხოდ მიიჩნევა (EMA SmPC). მიუხედავად ამისა, მეძუძური ქალებისთვის რეკომენდებულია ექიმთან კონსულტაცია.
საქართველოში Saccharomyces boulardii ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდული სახელწოდებებით:
აფთიაქებში ასევე შეიძლება შეგხვდეთ სხვა გენერიკული ან იმპორტირებული ბრენდები. პრეპარატი ურეცეპტოდ გაიცემა (OTC).
დიახ, ეს არის S. boulardii-ს ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობა. ვინაიდან იგი საფუარი სოკოა (ეუკარიოტი), ანტიბაქტერიული ანტიბიოტიკები მასზე გავლენას არ ახდენს. ანტიბიოტიკოთერაპიის პარალელურად მიღება რეკომენდებულია ანტიბიოტიკებთან ასოცირებული დიარეის პროფილაქტიკისთვის. თუმცა, ანტიფუნგალურ პრეპარატებთან ერთად მიღება არ შეიძლება, რადგან ისინი საფუარს ანადგურებენ (EMA SmPC).
მთავარი განსხვავება ისაა, რომ S. boulardii საფუარი სოკოა, ხოლო ბაქტერიული პრობიოტიკები (Lactobacillus, Bifidobacterium) — ბაქტერიები. ეს ნიშნავს, რომ: (1) S. boulardii ანტიბიოტიკებისადმი მდგრადია და შეიძლება ერთდროულად მიღებულ იქნას; (2) ადამიანის ნაწლავში მუდმივად არ კოლონიზდება და მკურნალობის შეწყვეტის შემდეგ ელიმინირდება; (3) მოქმედების მექანიზმი განსხვავებულია — ხაზგასმულია ანტიტოქსინური და ანტისეკრეტორული ეფექტები.
მიღების ხანგრძლივობა ჩვენებაზეა დამოკიდებული. ანტიბიოტიკებთან ასოცირებული დიარეის პროფილაქტიკისთვის — ანტიბიოტიკოთერაპიის მთელი პერიოდი + 3-5 დღე; მწვავე დიარეისთვის — 5-7 დღე; C. difficile რეციდივის პრევენციისთვის — 4 კვირა. გრძელვადიანი გამოყენება ზოგადად უსაფრთხოა, თუმცა ხანგრძლივი მიღების სპეციფიკური კვლევები შეზღუდულია (WGO, 2023).
დიახ, S. boulardii გამოიყენება პედიატრიულ პრაქტიკაში 6 თვიდან. ESPGHAN-ის რეკომენდაციებით, იგი ერთ-ერთი რეკომენდებული პრობიოტიკია ბავშვთა მწვავე გასტროენტერიტის ადიუვანტური მკურნალობისთვის. კაფსულის გახსნა და შიგთავსის ოთახის ტემპერატურის საკვებში ან სითხეში გახსნა შესაძლებელია. ნეონატებსა და დღენაკლულ ბავშვებში რუტინული გამოყენება არ არის რეკომენდებული (ESPGHAN, 2014).
S. boulardii ცოცხალი ორგანიზმია — საფუარი სოკო. 50°C-ზე მაღალი ტემპერატურა საფუარის უჯრედებს ანადგურებს, რაც პრეპარატს არაეფექტურს ხდის. ამიტომ კაფსულის შიგთავსის გახსნისას იგი მხოლოდ ოთახის ტემპერატურის ან ოდნავ თბილ (არაუმეტეს 40°C) სითხეს ან საკვებს უნდა შეერიოს.
S. boulardii ლიოფილიზებული (გაყინვა-გაშრობილი) ფორმითაა კაფსულებში. ოთახის ტემპერატურაზე (25°C-მდე) შენახვა დასაშვებია, თუმცა 25°C-ზე მაღალ ტემპერატურაზე ხანგრძლივი შენახვა არ არის რეკომენდებული. მაცივარში შენახვა (2-8°C) ზრდის პრეპარატის ვარგისიანობის ვადას. ყინვაში შენახვა არ არის საჭირო. ყოველთვის მიჰყევით კონკრეტული ბრენდის შეფუთვაზე მითითებულ შენახვის პირობებს.