rosuvastatinum · INN
rosuvastatinum (rosuvastatinum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 6 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
კრესტორი
OTCკრესტორი · · tablets
კრესტორი 10მგ #28ტ(ინგ)
OTCკრესტორი 10მგ #28ტ(ინგ) · 10 mg · tablets
კრესტორი 20მგ #28ტ(თურქ)
OTCკრესტორი 20მგ #28ტ(თურქ) · 20 mg · tablets
კრესტორი 20მგ #28ტ(ინგ)
OTCკრესტორი 20მგ #28ტ(ინგ) · 20 mg · tablets
კრესტორი 5მგ #28ტ(ინგ)
OTCკრესტორი 5მგ #28ტ(ინგ) · 5 mg · tablets
კრესტორი 5მგ 28 ტაბლეტი
OTCკრესტორი 5მგ 28 ტაბლეტი · 5 mg · tablets
როზუვასტატინი (Rosuvastatinum) არის სტატინების ჯგუფის ჰიპოლიპიდემიური პრეპარატი, რომელიც ინჰიბირებს HMG-CoA რედუქტაზას — ქოლესტერინის ბიოსინთეზის საკვანძო ფერმენტს. იგი გამოიყენება ჰიპერქოლესტერინემიის, შერეული დისლიპიდემიის და ათეროსკლეროზული გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების პრევენციისთვის. როზუვასტატინი სტატინების ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი წარმომადგენელია — 10 მგ დოზით იგი LDL-ქოლესტერინს საშუალოდ 46%-ით ამცირებს. პრეპარატი ინიშნება 5–40 მგ დოზებით, დღეში ერთხელ, საკვებისგან დამოუკიდებლად. მნიშვნელოვანი გვერდითი ეფექტებიდან აღსანიშნავია მიალგია, ღვიძლის ტრანსამინაზების მომატება და იშვიათად — რაბდომიოლიზი. პრეპარატი უკუნაჩვენებია ორსულობისა და ლაქტაციის პერიოდში, აქტიური ღვიძლის დაავადებებისას და მძიმე თირკმლის უკმარისობისას (BNF 87).
როზუვასტატინი წარმოადგენს სინთეზურ, ჰიდროფილურ სტატინს — HMG-CoA რედუქტაზას კონკურენტულ ინჰიბიტორს. იგი მიეკუთვნება ლიპიდების დონის მარეგულირებელ პრეპარატთა ჯგუფს (ATC კოდი: C10AA07). პრეპარატი შეიმუშავა კომპანია Shionogi-მ, ხოლო 2003 წელს AstraZeneca-მ კომერციულად გამოუშვა სავაჭრო სახელწოდებით Crestor®. FDA-ს მიერ დამტკიცდა 2003 წლის აგვისტოში (EMA SmPC).
სტატინები ლიპიდშემამცირებელი თერაპიის ოქროს სტანდარტად ითვლება. როზუვასტატინი, ატორვასტატინთან ერთად, მიეკუთვნება მაღალი ინტენსივობის სტატინების კატეგორიას, რომლებიც LDL-ქოლესტერინს ≥50%-ით ამცირებენ მაქსიმალურ დოზებზე (NICE NG136). განსხვავებით ლოვასტატინისა და სიმვასტატინისგან, რომლებიც სოკოვანი წარმოშობისაა, როზუვასტატინი სრულად სინთეზური მოლეკულაა.
ქიმიურად როზუვასტატინი არის პირიმიდინის წარმოებული, რომელსაც აქვს მეთანსულფონამიდის ჯგუფი — ეს სტრუქტურული თავისებურება განაპირობებს მის ჰიდროფილურობას და ჰეპატოსელექტიურობას. ჰიდროფილური ბუნების წყალობით, როზუვასტატინი სელექტიურად გროვდება ღვიძლში და ნაკლებად აღწევს ექსტრაჰეპატურ ქსოვილებში, რაც თეორიულად ამცირებს მიოპათიის რისკს (BNF 87).
როზუვასტატინი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ესენციური მედიკამენტების ნუსხაში, რაც მის ფუნდამენტურ მნიშვნელობას ადასტურებს გლობალურ ჯანდაცვაში (WHO Model List).
როზუვასტატინის მოქმედების მექანიზმი ეფუძნება 3-ჰიდროქსი-3-მეთილგლუტარილ-კოენზიმ A (HMG-CoA) რედუქტაზას კონკურენტულ, შექცევად ინჰიბიციას. ეს ფერმენტი კატალიზებს HMG-CoA-ს მევალონატად გარდაქმნას — რაც წარმოადგენს ქოლესტერინის ბიოსინთეზის სიჩქარის შემზღუდველ ეტაპს (rate-limiting step) ღვიძლში.
როზუვასტატინი სტრუქტურულად მიმსგავსება HMG-CoA-ს და უკავშირდება ფერმენტის აქტიურ ცენტრს უფრო მაღალი აფინობით, ვიდრე ბუნებრივი სუბსტრატი. ეს ბლოკავს მევალონატის წარმოქმნას და, შესაბამისად, ქოლესტერინის de novo სინთეზს ჰეპატოციტებში. როზუვასტატინის ინჰიბიტორული კონსტანტა (Ki) მნიშვნელოვნად დაბალია სხვა სტატინებთან შედარებით, რაც მის მაღალ ეფექტურობას განაპირობებს (EMA SmPC).
ინტრაცელულარული ქოლესტერინის კონცენტრაციის შემცირება აქტივირებს SREBP-2 (sterol regulatory element-binding protein 2) ტრანსკრიპციულ ფაქტორს. SREBP-2 ზრდის LDL რეცეპტორების გენის ექსპრესიას ჰეპატოციტების ზედაპირზე. შედეგად, ღვიძლი სისხლიდან უფრო ინტენსიურად ატაცებს LDL ნაწილაკებს, რაც პლაზმური LDL-ქოლესტერინის კონცენტრაციას მნიშვნელოვნად ამცირებს.
ლიპიდშემამცირებელი მოქმედების გარდა, როზუვასტატინს აქვს ე.წ. პლეიოტროპული ეფექტები:
JUPITER კვლევამ (2008) აჩვენა, რომ როზუვასტატინი 20 მგ ამცირებს კარდიოვასკულარულ მოვლენებს მომატებული CRP-ის მქონე პაციენტებში ნორმალური LDL დონის მიუხედავად, რაც პლეიოტროპულ ეფექტთა კლინიკურ მნიშვნელობას ადასტურებს.
როზუვასტატინი ნაჩვენებია შემდეგი მდგომარეობებისას (EMA SmPC; NICE NG136; BNF 87):
პრეპარატი პირველი არჩევანის მკურნალობაა პირველადი ჰიპერქოლესტერინემიის (ტიპი IIa, მათ შორის ჰეტეროზიგოტური ოჯახური ჰიპერქოლესტერინემიის) და შერეული დისლიპიდემიის (ტიპი IIb) დროს, როგორც დიეტის და სხვა არაფარმაკოლოგიური ინტერვენციების დამატება. იხ. /conditions/hiperkholesterinemeia.
როზუვასტატინი გამოიყენება ჰომოზიგოტური ოჯახური ჰიპერქოლესტერინემიის მკურნალობაში, როგორც წესი, სხვა ლიპიდშემამცირებელ თერაპიასთან (მაგ., ეზეტიმიბი, PCSK9 ინჰიბიტორები) კომბინაციაში ან მაშინ, როდესაც ასეთი თერაპია მიუწვდომელია.
მეორადი პრევენცია: პაციენტებში, რომლებსაც აქვთ დადგენილი ათეროსკლეროზული გულ-სისხლძარღვთა დაავადება — მიოკარდიუმის ინფარქტი, არასტაბილური სტენოკარდია, კორონარული რევასკულარიზაციის ისტორია, ინსულტი ან პერიფერიული არტერიული დაავადება.
პირველადი პრევენცია: მაღალი კარდიოვასკულარული რისკის მქონე პაციენტებში (QRISK3 ≥10%), მაშინაც კი, როცა LDL-ქოლესტერინის საბაზისო დონე არ არის მნიშვნელოვნად მომატებული (NICE NG136). JUPITER კვლევის მონაცემებით, როზუვასტატინი 20 მგ ამცირებს ძირითად კარდიოვასკულარულ მოვლენებს 44%-ით მაღალი რისკის პირველადი პრევენციის პოპულაციაში.
როზუვასტატინი ზომიერად (10–20%) ამცირებს ტრიგლიცერიდების დონეს და შეიძლება გამოიყენოს ჰიპერტრიგლიცერიდემიის კომპლექსურ მკურნალობაში.
კორონარული ათეროსკლეროზის პროგრესირების შენელება პაციენტებში, სადაც ეს ნაჩვენებია კლინიკურად. METEOR და ASTEROID კვლევებმა აჩვენა, რომ როზუვასტატინმა 40 მგ გამოიწვია ათეროსკლეროზული ფოლაქების რეგრესია.
საწყისი დოზა: 5–10 მგ პერორალურად, დღეში ერთხელ. დოზის არჩევანი დამოკიდებულია საწყის LDL-ქოლესტერინის დონეზე, თერაპიულ მიზანსა და ინდივიდუალურ რისკ-ფაქტორებზე (BNF 87).
ჩვეულებრივი სამკურნალო დოზა: 5–20 მგ/დღე. დოზის ტიტრაცია ხდება 4-კვირიანი ინტერვალებით, ლიპიდური პროფილის შეფასების საფუძველზე.
მაქსიმალური დოზა: 40 მგ/დღე. 40 მგ დოზა რეზერვირებულია მძიმე ჰიპერქოლესტერინემიისთვის, მაღალი კარდიოვასკულარული რისკით, როცა 20 მგ არასაკმარისია. ეს დოზა მოითხოვს განსაკუთრებულ მონიტორინგს მიოპათიის მომატებული რისკის გამო (EMA SmPC).
მიღების წესი: ტაბლეტი მიიღება მთლიანად, დღის ნებისმიერ მონაკვეთში, საკვებისგან დამოუკიდებლად.
ჰეტეროზიგოტური ოჯახური ჰიპერქოლესტერინემიისას:
40 მგ დოზა არ არის შესწავლილი პედიატრიულ პოპულაციაში და არ გამოიყენება (EMA SmPC).
| eGFR (მლ/წთ/1.73მ²) | რეკომენდაცია | |---|---| | ≥60 | დოზის კორექცია არ არის საჭირო | | 30–59 | საწყისი დოზა 5 მგ; მაქსიმუმ 20 მგ | | <30 | უკუნაჩვენებია (40 მგ); 5 მგ ფრთხილად, მაქსიმუმ 20 მგ |
აქტიური ღვიძლის დაავადებისას ან ტრანსამინაზების მუდმივი, აუხსნელი მომატებისას (>3× ზედა ნორმა) როზუვასტატინი უკუნაჩვენებია. Child-Pugh ≤7 ქულისას დოზის კორექცია არ არის საჭირო; ≥8 ქულისას — არ არის რეკომენდებული (EMA SmPC).
ფარმაკოკინეტიკური განსხვავებების გამო (მომატებული ექსპოზიცია), საწყისი დოზა 5 მგ, მაქსიმუმ 20 მგ (BNF 87).
აბსორბცია: როზუვასტატინის პერორალური ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 20%. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 3–5 საათში. საკვები არ ცვლის ბიოშეღწევადობას კლინიკურად მნიშვნელოვანი ხარისხით (EMA SmPC).
განაწილება: განაწილების მოცულობა შეადგენს დაახლოებით 134 ლიტრს. პრეპარატი ინტენსიურად უკავშირდება პლაზმის ცილებს (~90%, ძირითადად ალბუმინს). როზუვასტატინი სელექტიურად ხვდება ღვიძლში OATP1B1 და OATP1B3 ტრანსპორტერების მეშვეობით — ეს მექანიზმი განაპირობებს მის ჰეპატოსელექტიურობას.
მეტაბოლიზმი: როზუვასტატინი მინიმალურად მეტაბოლიზდება — დოზის დაახლოებით 10% განიცდის ბიოტრანსფორმაციას. ძირითადი მეტაბოლიტია N-დესმეთილ-როზუვასტატინი, რომლის აქტივობა დედა ნაერთის 50%-ს შეადგენს. მეტაბოლიზმი ძირითადად CYP2C9 იზოფერმენტის მეშვეობით ხდება; CYP3A4 ფერმენტში მონაწილეობა მინიმალურია, რაც მას სხვა სტატინებთან (სიმვასტატინი, ატორვასტატინი) შედარებით ნაკლებ მოწყვლადს ხდის CYP3A4-შუამავლობით ურთიერთქმედებების მიმართ (BNF 87).
ელიმინაცია: ნახევარდაშლის პერიოდი (t½) შეადგენს დაახლოებით 19 საათს (13–20 სთ დიაპაზონში). ელიმინაციის ძირითადი გზა ფეკალურია — დოზის ~90% გამოიყოფა განავლით (მათ შორის აუთვისებელი ნაწილი), ხოლო ~5% — შარდით. გრძელი ნახევარდაშლის პერიოდი უზრუნველყოფს სტაბილურ ეფექტს დღეში ერთჯერადი მიღებისას (EMA SmPC).
ღვიძლის ფუნქციის ტესტები რეკომენდებულია თერაპიის დაწყებამდე და კლინიკური ჩვენებისას. CK-ს რუტინული განსაზღვრა რეკომენდებული არ არის, თუ პაციენტს არ აქვს მიოპათიის სიმპტომები.
ციკლოსპორინი: კომბინაცია უკუნაჩვენებია. ციკლოსპორინი OATP1B1 ტრანსპორტერის ინჰიბიციით 7-ჯერ ზრდის როზუვასტატინის ექსპოზიციას (AUC), რაც მიოპათიისა და რაბდომიოლიზის რისკს მკვეთრად ამატებს (EMA SmPC).
გემფიბროზილი: კომბინაცია არ არის რეკომენდებული. გემფიბროზილი ზრდის როზუვასტატინის ექსპოზიციას ~2-ჯერ და დამოუკიდებლადაც მიოტოქსიკურია.
სხვა ფიბრატები (ფენოფიბრატი): კომბინაცია შესაძლებელია სიფრთხილით; მიოპათიის რისკი მომატებულია, მაგრამ ნაკლებად, ვიდრე გემფიბროზილთან.
პროტეაზას ინჰიბიტორები (ატაზანავირი/რიტონავირი, ლოპინავირი/რიტონავირი): მნიშვნელოვნად ზრდიან როზუვასტატინის კონცენტრაციას OATP1B1/BCRP ინჰიბიციით. როზუვასტატინის დოზა არ უნდა აღემატებოდეს 10 მგ-ს.
ვარფარინი: როზუვასტატინი შეიძლება გააძლიეროს ვარფარინის ანტიკოაგულანტური ეფექტი (INR-ის მომატება). კომბინაციის დაწყებისას ან დოზის ცვლილებისას საჭიროა INR-ის მჭიდრო მონიტორინგი.
ანტაციდები (ალუმინისა და მაგნიუმის ჰიდროქსიდი): ერთდროული მიღებისას როზუვასტატინის აბსორბცია მცირდება ~50%-ით. ანტაციდები უნდა მიიღოთ როზუვასტატინიდან 2 საათით გვიან.
ეზეტიმიბი: ფარმაკოკინეტიკური ურთიერთქმედება მინიმალურია; კომბინაცია უსაფრთხო და ეფექტურია LDL-ქოლესტერინის დამატებითი შემცირებისთვის (BNF 87).
ერითრომიცინი: ზომიერად ამცირებს როზუვასტატინის ექსპოზიციას (AUC ~20%-ით) — კლინიკურად უმნიშვნელოა.
განსხვავებით სიმვასტატინისა და ატორვასტატინისგან, როზუვასტატინი მინიმალურად მეტაბოლიზდება CYP3A4-ით, რის გამოც CYP3A4 ინჰიბიტორებთან (დილტიაზემი, ვერაპამილი, გრეიპფრუტის წვენი, აზოლური ანტიმიკოტიკები) ურთიერთქმედების რისკი მნიშვნელოვნად დაბალია.
როზუვასტატინი აბსოლუტურად უკუნაჩვენებია ორსულობის მთელი პერიოდის განმავლობაში. FDA კატეგორია: X. ქოლესტერინი და მევალონატის გზის სხვა პროდუქტები ესენციურია ნაყოფის ნორმალური განვითარებისთვის. ცხოველურ კვლევებში სტატინები იწვევდნენ ჩონჩხის მალფორმაციებს. ადამიანებში ეპიდემიოლოგიური მონაცემები შეზღუდულია, მაგრამ თეორიული რისკი საკმარისად მაღალია აბსოლუტური უკუჩვენებისთვის (EMA SmPC).
რეპროდუქციული ასაკის ქალებმა სტატინის მიღებისას აუცილებლად უნდა გამოიყენონ საიმედო კონტრაცეფციის მეთოდები. ორსულობის დაგეგმვისას პრეპარატი უნდა შეწყდეს მინიმუმ 1 თვით ადრე.
როზუვასტატინი გამოიყოფა რძეში (ცხოველურ კვლევებში დადასტურებულია). ძუძუთი კვების პერიოდში პრეპარატის გამოყენება უკუნაჩვენებია (BNF 87). ლაქტაციის პერიოდში ჰიპერქოლესტერინემიის მართვა შესაძლებელია არაფარმაკოლოგიური მეთოდებით ან, საჭიროების შემთხვევაში, ნაღვლის მჟავას სეკვესტრანტებით (ქოლესტირამინი), რომლებიც სისტემურად არ აბსორბირდებიან.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე როზუვასტატინი ხელმისაწვდომია მრავალი სავაჭრო სახელწოდებით, მათ შორის ორიგინალური და ჯენერიკული პრეპარატები. ყველაზე გავრცელებული ბრენდებია:
პრეპარატების ფასები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ორიგინალსა და ჯენერიკებს შორის. ჯენერიკული ფორმულაციები ბიოეკვივალენტურია ორიგინალთან და თანაბარ ეფექტურობას უზრუნველყოფენ. დეტალური ინფორმაციისთვის ცალკეული პრეპარატის შესახებ იხილეთ შესაბამისი გვერდები: /medications/rosuvastatini.
განსხვავებით მოკლე ნახევარდაშლის სტატინებისგან (სიმვასტატინი — საღამოს მიღება სავალდებულოა), როზუვასტატინის გრძელი ნახევარდაშლის პერიოდი (~19 საათი) საშუალებას იძლევა, რომ იგი დღის ნებისმიერ მონაკვეთში მიიღოთ — ეფექტურობა არ განსხვავდება. მთავარია თანმიმდევრულობა — ყოველდღე ერთსა და იმავე დროს (BNF 87).
დიახ. როზუვასტატინის აბსორბციაზე საკვები კლინიკურად მნიშვნელოვან გავლენას არ ახდენს, ამიტომ პრეპარატის მიღება შესაძლებელია როგორც ჭამამდე, ისე ჭამის შემდეგ (EMA SmPC).
LDL-ქოლესტერინის შემცირება იწყება მიღებიდან 1 კვირაში, მაქსიმალური ეფექტი კი მიიღწევა 2–4 კვირაში. ამიტომ ლიპიდური პროფილის კონტროლი და დოზის ტიტრაცია რეკომენდებულია თერაპიის დაწყებიდან არანაკლებ 4 კვირის შემდეგ (EMA SmPC).
უმეტეს შემთხვევაში — დიახ. სტატინთერაპია, როგორც წესი, ხანგრძლივი ან სამუდამოა, რადგან მისი შეწყვეტა იწვევს ქოლესტერინის ხელახალ მომატებას და კარდიოვასკულარული რისკის ზრდას. პრეპარატის შეწყვეტის გადაწყვეტილება მხოლოდ ექიმმა უნდა მიიღოს, ინდივიდუალური რისკ-სარგებლიანობის შეფასების საფუძველზე (NICE NG136).
ორივე მაღალი ინტენსივობის სტატინია. ძირითადი განსხვავებები: (1) როზუვასტატინი უფრო ძლიერია მგ-მგ შედარებით — 10 მგ როზუვასტატინი ≈ 20 მგ ატორვასტატინი LDL-ის შემცირების თვალსაზრისით; (2) როზუვასტატინი ჰიდროფილურია, ატორვასტატინი — ლიპოფილური; (3) როზუვასტატინი მინიმალურად მეტაბოლიზდება CYP3A4-ით, რაც ნაკლებ წამალთა ურთიერთქმედებას ნიშნავს; (4) ორივეს კარდიოვასკულარული სარგებელი კლინიკურ კვლევებში დადასტურებულია (BNF 87).
კუნთის ტკივილი (მიალგია) სტატინებზე გვხვდება 5–10% პაციენტში. როზუვასტატინის ჰიდროფილური ბუნება თეორიულად ნაკლებ მიოტოქსიკურობასთან ასოცირდება, თუმცა პრაქტიკაში განსხვავება მინიმალურია. კუნთის ტკივილის გაჩენისას აუცილებელია ექიმთან კონსულტაცია; CK-ს მნიშვნელოვანი მომატებისას (>10× ULN) პრეპარატი უნდა შეწყდეს. ალტერნატივად შესაძლებელია დოზის შემცირება ან სხვა სტატინზე გადასვლა (BNF 87).