Rosulip · INN
როზულიპი (Rosulip) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
როზულიპი (როზუვასტატინი) წარმოადგენს HMG-CoA რედუქტაზას ინჰიბიტორს — სტატინების ჯგუფის ჰიპოლიპიდემიურ პრეპარატს, რომელიც გამოიყენება სისხლში ქოლესტერინისა და ლიპიდების მომატებული დონის შესამცირებლად. იგი ეფექტურად ამცირებს LDL-ქოლესტერინს („ცუდი" ქოლესტერინი), ტრიგლიცერიდებს და ზრდის HDL-ქოლესტერინს („კარგი" ქოლესტერინი). როზუვასტატინი ინიშნება ჰიპერქოლესტერინემიის, შერეული დისლიპიდემიის, ჰომოზიგოტური ოჯახური ჰიპერქოლესტერინემიის და ატეროსკლეროზული კარდიოვასკულური დაავადებების პირველადი პრევენციისათვის. პრეპარატი მიიღება პერორალურად, დღეში ერთხელ, სტანდარტული დოზით 5–40 მგ. ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ სტატინად, რაც LDL-ის შემცირების თვალსაზრისით გამოირჩევა სხვა სტატინებისგან (BNF 87).
როზუვასტატინი (INN: Rosuvastatin) წარმოადგენს სინთეზურ, ჰიდროფილურ სტატინს — 3-ჰიდროქსი-3-მეთილგლუტარილ-კოენზიმ A (HMG-CoA) რედუქტაზას კომპეტიტურ ინჰიბიტორს. იგი მიეკუთვნება ლიპიდების დონის შემამცირებელი პრეპარატების ჯგუფს (ATC კოდი: C10AA07) და ფართოდ გამოიყენება კარდიოვასკულური დაავადებების პროფილაქტიკასა და მკურნალობაში (WHO Model List).
როზუვასტატინი პირველად სინთეზირებულ იქნა იაპონური ფარმაცევტული კომპანია Shionogi-ს მიერ და შემდგომში ლიცენზია გადაეცა AstraZeneca-ს, რომელმაც იგი ბაზარზე გამოიტანა სავაჭრო სახელწოდებით Crestor® 2003 წელს. მას შემდეგ როზუვასტატინი გახდა ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ დანიშნული სტატინი მსოფლიოში, რაც განპირობებულია მისი მაღალი ეფექტურობით LDL-ქოლესტერინის შემცირების კუთხით.
სტატინების კლასიფიკაციაში როზუვასტატინი „მეოთხე თაობის" სტატინად მოიხსენიება და, ატორვასტატინთან ერთად, მიეკუთვნება მაღალი ინტენსივობის სტატინებს. კლინიკურმა კვლევებმა (JUPITER, METEOR) აჩვენა, რომ როზუვასტატინი LDL-ქოლესტერინს ამცირებს 50–63%-ით დოზის მიხედვით, რაც საშუალებას იძლევა უფრო დაბალი დოზებით მიღწეულ იქნას სამიზნე მაჩვენებლები (EMA SmPC).
როზულიპი (Rosulip) წარმოადგენს როზუვასტატინის ბრენდულ პრეპარატს, რომელიც წარმოებულია Cipla Limited-ის მიერ და ხელმისაწვდომია საქართველოში სხვადასხვა დოზირებით. პრეპარატი ჩართულია ესენციალური მედიკამენტების ნუსხაში და წარმოადგენს ერთ-ერთ ხელმისაწვდომ ვარიანტს ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
როზუვასტატინის მოქმედების ძირითადი მექანიზმი ეფუძნება ქოლესტერინის ბიოსინთეზის საკვანძო ფერმენტის — HMG-CoA რედუქტაზას კომპეტიტურ და შექცევად ინჰიბირებას. ეს ფერმენტი კატალიზირებს HMG-CoA-ს მევალონატად გარდაქმნას, რაც წარმოადგენს ქოლესტერინის de novo სინთეზის სიჩქარის განმსაზღვრელ (rate-limiting) საფეხურს მევალონატის მეტაბოლურ გზაში (BNF 87).
როზუვასტატინი სელექციურად მოქმედებს ღვიძლის ჰეპატოციტებზე, სადაც ქოლესტერინის სინთეზი ძირითადად მიმდინარეობს. ფერმენტის ინჰიბირების შედეგად:
როზუვასტატინის თერაპიის შედეგად (EMA SmPC):
ლიპიდების შემცირების გარდა, როზუვასტატინი ავლენს დამატებით კარდიოპროტექტორულ ეფექტებს, რომლებიც „პლეიოტროპულ ეფექტებად" მოიხსენიება:
სტრუქტურულად, როზუვასტატინის მოლეკულა შეიცავს მეთანსულფონამიდურ ჯგუფს, რაც განაპირობებს მის ჰიდროფილურობას და ღვიძლის მიმართ სელექციურობას, ამცირებს ექსტრაჰეპატურ ქსოვილებში შეღწევადობას და, თეორიულად, კუნთოვან გვერდით ეფექტებს (EMA SmPC).
როზუვასტატინი (როზულიპი) ინიშნება შემდეგი მდგომარეობებისა და დაავადებების დროს:
დიეტოთერაპიის დამატებად, როდესაც ცხოვრების წესის შეცვლა (დიეტა, ფიზიკური აქტივობა, წონის კორექცია) არასაკმარისია LDL-ქოლესტერინის სამიზნე დონის მისაღწევად. მოიცავს ჰეტეროზიგოტურ ოჯახურ ჰიპერქოლესტერინემიას (/conditions/hiperkholesterinemiya) (BNF 87).
როდესაც პაციენტს ერთდროულად აღენიშნება LDL-ქოლესტერინისა და ტრიგლიცერიდების მომატება. როზუვასტატინი ამ შემთხვევაში მნიშვნელოვნად აუმჯობესებს ლიპიდურ პროფილს (/conditions/dislipidemiya) (NICE CG181).
მონოთერაპიით ან სხვა ლიპიდების შემამცირებელ საშუალებებთან კომბინაციაში (მაგ., ეზეტიმიბი, PCSK9 ინჰიბიტორები), როდესაც სხვა მკურნალობის ვარიანტები არასაკმარისია (EMA SmPC).
კლინიკური კვლევა METEOR-მა აჩვენა, რომ 40 მგ როზუვასტატინი ანელებს კაროტიდული არტერიის ინტიმა-მედიის სისქის (cIMT) პროგრესირებას დაბალი-საშუალო კარდიოვასკულური რისკის მქონე პაციენტებში (/conditions/aterosklerozi).
JUPITER კვლევამ დაამტკიცა, რომ როზუვასტატინი 20 მგ ამცირებს მიოკარდიუმის ინფარქტის, ინსულტის და კარდიოვასკულური სიკვდილობის რისკს იმ პაციენტებში, რომლებსაც აქვთ მომატებული hs-CRP (≥2 მგ/ლ), თუნდაც LDL-ქოლესტერინის „ნორმალური" დონის პირობებში (/conditions/ishemiuri-gulis-daavadeba) (NICE NG136).
მიოკარდიუმის ინფარქტის, არასტაბილური სტენოკარდიის ან კორონარული რევასკულარიზაციის შემდეგ, მაღალი ინტენსივობის სტატინთერაპია (როზუვასტატინი 20–40 მგ) რეკომენდებულია შემდგომი კარდიოვასკულური მოვლენების რისკის შესამცირებლად (/conditions/miokardiumis-infarqti) (NICE NG136).
დამხმარე თერაპიის სახით, დიეტოთერაპიის ფონზე, ტრიგლიცერიდების მომატებული დონის შესამცირებლად (EMA SmPC).
როზუვასტატინის დოზა შეირჩევა ინდივიდუალურად, კარდიოვასკულური რისკისა და LDL-ქოლესტერინის სამიზნე დონის მიხედვით (BNF 87):
| ინტენსივობა | დღიური დოზა | LDL-ის მოსალოდნელი შემცირება | |---|---|---| | საშუალო ინტენსივობა | 5–10 მგ | 30–50% | | მაღალი ინტენსივობა | 20–40 მგ | ≥50% |
საწყისი დოზა — 5 მგ. ტიტრაცია ფრთხილად, რაბდომიოლიზის მომატებული რისკის გათვალისწინებით (EMA SmPC).
ჰეტეროზიგოტური ოჯახური ჰიპერქოლესტერინემიის დროს:
10 წლამდე ბავშვებში 40 მგ დოზა არ არის შესწავლილი და არ უნდა გამოიყენოს (BNF for Children).
ფარმაკოკინეტიკური განსხვავებების გამო, საწყისი დოზა — 5 მგ; 40 მგ დოზა უკუნაჩვენებია (EMA SmPC).
როზუვასტატინი პერორალური მიღების შემდეგ აბსორბირდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 20%-ს. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 3–5 საათში (Tmax). საკვები არ ცვლის AUC-ს მნიშვნელოვნად, თუმცა შეიძლება ოდნავ შეამციროს Cmax (EMA SmPC).
განაწილების მოცულობა (Vd) შეადგენს დაახლოებით 134 ლიტრს. როზუვასტატინი სელექციურად გროვდება ღვიძლში OATP1B1 და OATP1B3 ტრანსპორტერების მეშვეობით, რაც განაპირობებს მის ღვიძლთან მიმართ სპეციფიურობას. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება შეადგენს დაახლოებით 88%-ს, ძირითადად ალბუმინთან (BNF 87).
როზუვასტატინი მინიმალურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში. ციტოქრომ P450 სისტემიდან ძირითადი ფერმენტია CYP2C9, ხოლო CYP2C19, CYP3A4 და CYP2D6-ის მონაწილეობა უმნიშვნელოა. ეს განასხვავებს როზუვასტატინს სხვა სტატინებისგან (მაგ., ატორვასტატინი, სიმვასტატინი) და ამცირებს მედიკამენტთა ურთიერთქმედების რისკს. ძირითადი მეტაბოლიტია N-დესმეთილ-როზუვასტატინი, რომლის აქტივობა დედა ნაერთის 50%-ია (EMA SmPC).
პრეპარატის დაახლოებით 90% გამოიყოფა უცვლელი სახით განავლით (ნაღველით), ხოლო დაახლოებით 10% — შარდით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს დაახლოებით 19 საათს (13–20 საათი), რაც საკმარისია დღეში ერთჯერადი მიღებისთვის. მდგრადი კონცენტრაცია მიიღწევა 4–5 დღეში (EMA SmPC).
| პრეპარატი | ურთიერთქმედება | რეკომენდაცია | |---|---|---| | ციკლოსპორინი | როზუვასტატინის AUC იზრდება 7-ჯერ | უკუნაჩვენებია ერთდროული მიღება | | გემფიბროზილი | მიოპათიის/რაბდომიოლიზის რისკი მატულობს | კომბინაცია არ არის რეკომენდებული | | ვარფარინი | INR-ის მომატება | INR-ის მჭიდრო მონიტორინგი | | ატაზანავირი/რიტონავირი | როზუვასტატინის კონცენტრაცია იზრდება 3-ჯერ | მაქსიმალური დოზა 10 მგ | | სოფოსბუვირი/ლედიპასვირი | OATP-ის ინჰიბირება, სტატინის დონის მატება | დოზის შემცირება |
როზუვასტატინის მინიმალური CYP3A4-ზე დამოკიდებულება განაპირობებს ნაკლებ ურთიერთქმედებას CYP3A4 ინჰიბიტორებთან (მაგ., კლარითრომიცინი, იტრაკონაზოლი) სხვა სტატინებთან შედარებით, რაც მისი კლინიკური უპირატესობაა (EMA SmPC).
როზუვასტატინი უკუნაჩვენებია ორსულობის მთელი პერიოდის განმავლობაში. FDA კატეგორია — X (ცხოველებზე და ადამიანებზე ჩატარებული კვლევებით დადასტურებული ფეტალური რისკი, რომელიც აჭარბებს ნებისმიერ პოტენციურ სარგებელს).
ქოლესტერინი და მისი წარმოებულები აუცილებელია ნაყოფის ნორმალური განვითარებისთვის (უჯრედული მემბრანების, სტეროიდული ჰორმონების და ნაღველმჟავების სინთეზი). სტატინების ტერატოგენული პოტენციალი განპირობებულია ქოლესტერინის ბიოსინთეზის ინჰიბირებით.
რეპროდუქციული ასაკის ქალებმა თერაპიის პერიოდში უნდა გამოიყენონ ეფექტური კონტრაცეფცია. ორსულობის დადგომისას პრეპარატი დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს (EMA SmPC).
როზუვასტატინი გამოიყოფა ვირთხების რძეში. ადამიანის რძეში ექსკრეციის შესახებ მონაცემები შეზღუდულია. ძუძუთი კვების პერიოდში როზუვასტატინი უკუნაჩვენებია ძუძუმწოვარ ახალშობილზე პოტენციური უარყოფითი გავლენის გამო (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე როზუვასტატინი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდული სახელწოდებით:
პაციენტებმა უნდა გაითვალისწინონ, რომ ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი პრეპარატი შეიცავს ერთსა და იმავე აქტიურ ნივთიერებას — როზუვასტატინის კალციუმს, და ბიოექვივალენტურობის მტკიცებულების საფუძველზე თერაპიულად ჩანაცვლებადია (WHO Model List).
როზუვასტატინის ნახევარგამოყოფის ხანგრძლივი პერიოდი (~19 საათი) საშუალებას იძლევა პრეპარატი მიღებულ იქნას დღის ნებისმიერ მონაკვეთში — დილით ან საღამოს, საკვებისგან დამოუკიდებლად. განსხვავებით სიმვასტატინისგან, რომელიც საღამოს მიღებას მოითხოვს, როზუვასტატინის შემთხვევაში მიღების დრო არ მოქმედებს ეფექტურობაზე. მთავარია პრეპარატის ყოველდღიურად რეგულარული მიღება (EMA SmPC).
ალკოჰოლის ზომიერი მოხმარება (1–2 ერთეული დღეში) ზოგადად არ არის უკუნაჩვენებული, თუმცა ალკოჰოლის ჭარბი მოხმარება მნიშვნელოვნად ზრდის ჰეპატოტოქსიურობისა და მიოპათიის/რაბდომიოლიზის რისკს. ალკოჰოლის ბოროტად მოხმარების ისტორიის მქონე პაციენტებში სტატინის დანიშვნა სიფრთხილით უნდა მოხდეს, ღვიძლის ფუნქციის რეგულარული მონიტორინგით (BNF 87).
როზუვასტატინის თერაპიის ეფექტი ლიპიდურ პროფილზე ჩანს უკვე 1 კვირის შემდეგ, მაგრამ მაქსიმალური ეფექტი მიიღწევა 2–4 კვირის განმავლობაში. სწორედ ამიტომ, ლიპიდური პროფილის შეფასება და დოზის ტიტრაცია რეკომენდებულია არანაკლებ 4 კვირის ინტერვალით (NICE CG181).
კუნთოვანი ტკივილი (მიალგია) სტატინების ერთ-ერთი ხშირი გვერდითი ეფექტია. თუ ტკივილი ძლიერია, მნიშვნელოვნად აუარესებს ცხოვრების ხარისხს ან თან ახლავს კუნთოვანი სისუსტე, დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოთ ექიმს. ექიმი შეამოწმებს კრეატინკინაზას (CK) დონეს სისხლში. CK >10× ULN-ის ან რაბდომიოლიზის ნიშნების არსებობისას პრეპარატი დაუყოვნებლივ წყდება. მსუბუქი მიალგიის დროს შესაძლებელია დოზის შემცირება ან სხვა სტატინზე გადასვლა (BNF 87).
დიახ, კვლევებმა აჩვენეს, რომ სტატინთერაპია, განსაკუთრებით მაღალი ინტენსივობის დოზებით, ოდნავ ზრდის ტიპი 2 შაქრიანი დიაბეტის განვითარების რისკს (დაახლოებით 1 დამატებითი შემთხვევა ყოველ 500 პაციენტზე წელიწადში). თუმცა, კარდიოვასკულური მოვლენების პრევენციის სარგებელი მნიშვნელოვნად აჭარბებს დიაბეტის რისკს უმეტეს პაციენტებში. რისკის ქვეშ მყოფ პირებში (სიმსუქნე, პრედიაბეტი) რეკომენდებულია გლიკემიის რეგულარული მონიტორინგი (/conditions/shaqriani-diabeti) (NICE NG136).
განსხვავებით სიმვასტატინისა და ატორვასტატინისგან, რომლებიც CYP3A4-ით მეტაბოლიზდება, როზუვასტატინის მეტაბოლიზმში CYP3A4 მინიმალურად მონაწილეობს. შესაბამისად, გრეიფრუტის წვენი კლინიკურად მნიშვნელოვნად არ ცვლის როზუვასტატინის კონცენტრაციას პლაზმაში და მისი ზომიერი მიღება დაშვებულია (EMA SmPC).