riboxinum · INN
riboxinum (riboxinum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
რიბოქსინი (ინოზინი) წარმოადგენს პურინის ნუკლეოზიდს, რომელიც გამოიყენება მეტაბოლური და კარდიოპროტექტორული საშუალების სახით. პრეპარატი არის ადენოზინტრიფოსფატის (ATP) ბიოსინთეზის წინამორბედი და ხელს უწყობს მიოკარდიუმში ენერგეტიკული მეტაბოლიზმის გაუმჯობესებას. რიბოქსინი ფართოდ გამოიყენება პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში გულის იშემიური დაავადების, მიოკარდიუმის ინფარქტის შემდგომი რეაბილიტაციისა და ღვიძლის დაავადებების კომპლექსურ თერაპიაში. პრეპარატი აუმჯობესებს კორონარულ სისხლმიმოქცევას, ხელს უწყობს ჰიპოქსიის პირობებში უჯრედული მეტაბოლიზმის ნორმალიზებას და ამცირებს მიოკარდიუმის იშემიურ დაზიანებას. მიღება ხდება პერორალურად ან ინტრავენურად, დოზა ინდივიდუალურად განისაზღვრება. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ დასავლურ ფარმაკოლოგიაში რიბოქსინის მტკიცებულებათა ბაზა შეზღუდულია და პრეპარატი არ შედის WHO-ს ძირითად მედიკამენტთა ნუსხაში.
რიბოქსინი (Inosinum, ინოზინი) არის ენდოგენური პურინის ნუკლეოზიდი, რომელიც შედგება ჰიპოქსანთინისა და რიბოზის ნაშთისგან. ფარმაკოლოგიურად იგი მიეკუთვნება მეტაბოლური და ანაბოლური საშუალებების ჯგუფს, კარდიოპროტექტორულ პრეპარატებს. ATC კლასიფიკაციით რიბოქსინი კატეგორიზდება როგორც C01EB (სხვა კარდიოლოგიური პრეპარატები).
ინოზინი, როგორც ბიოლოგიურად აქტიური ნაერთი, ბუნებრივად გვხვდება ადამიანის ორგანიზმში და წარმოადგენს ნუკლეინის მჟავების მეტაბოლიზმის შუალედურ პროდუქტს. პრეპარატი სინთეზურად შეიქმნა მე-20 საუკუნის 60-70-იან წლებში საბჭოთა კავშირში, სადაც ინტენსიურად მიმდინარეობდა მეტაბოლური კარდიოპროტექტორული საშუალებების კვლევა. თავდაპირველად გამოიყენებოდა გულის იშემიური დაავადების კომპლექსურ თერაპიაში.
რიბოქსინი ხასიათდება ანაბოლური აქტივობით — ხელს უწყობს ცილების სინთეზს მიოკარდიუმში, აუმჯობესებს ენერგეტიკულ ბალანსს იშემიის პირობებში და ახდენს ციტოპროტექტორულ ეფექტს. პრეპარატი ასევე გამოიყენება ჰეპატოპროტექტორული თვისებების გამო ღვიძლის პათოლოგიების დროს.
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ რიბოქსინი ძირითადად გამოიყენება პოსტსაბჭოთა სივრცის ქვეყნებში (საქართველო, რუსეთი, უკრაინა, ბელორუსია). დასავლეთ ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის კლინიკურ პრაქტიკაში ინოზინი, როგორც დამოუკიდებელი სამკურნალო საშუალება, ფართოდ არ გამოიყენება, თუმცა მისი ფარმაკოლოგიური თვისებები კვლევის საგანს წარმოადგენს. EMA და FDA მიერ რიბოქსინი არ არის აღიარებული რეცეპტურულ პრეპარატად, რაც ნაწილობრივ განპირობებულია მაღალი ხარისხის რანდომიზებული კლინიკური კვლევების სიმცირით.
რიბოქსინის მოქმედების მექანიზმი მრავალმხრივია და მოიცავს რამდენიმე ბიოქიმიურ გზას:
ენერგეტიკული მეტაბოლიზმის გაუმჯობესება. რიბოქსინი, როგორც ინოზინის ეგზოგენური წყარო, აქტიურად ჩაერთვება პურინის ნუკლეოტიდების ბიოსინთეზში ე.წ. „სამაშველო გზით" (salvage pathway). ჰიპოქსანთინ-გუანინ ფოსფორიბოზილტრანსფერაზას (HGPRT) ფერმენტის საშუალებით ინოზინი გარდაიქმნება ინოზინმონოფოსფატად (IMP), რომელიც შემდგომ გადაიქცევა ადენოზინმონოფოსფატად (AMP) და საბოლოოდ — ადენოზინტრიფოსფატად (ATP). ჰიპოქსიისა და იშემიის პირობებში, როდესაც ATP-ს de novo სინთეზი შეზღუდულია, ეგზოგენური ინოზინი მნიშვნელოვნად ავსებს მაკროერგული ფოსფატების მარაგს კარდიომიოციტებში.
ადენოზინის რეცეპტორებზე ზემოქმედება. ინოზინი ინტრაცელულარული მეტაბოლიზმის შედეგად ნაწილობრივ გარდაიქმნება ადენოზინად, რომელიც მოქმედებს ადენოზინის A1, A2A, A2B და A3 რეცეპტორებზე. A1 რეცეპტორების აქტივაციით ხდება მიოკარდიუმის ჟანგბადმოთხოვნილების შემცირება, ხოლო A2A რეცეპტორების სტიმულაციით — კორონარული ვაზოდილატაცია.
ანტიოქსიდანტური ეფექტი. რიბოქსინი ამცირებს თავისუფალი რადიკალების წარმოქმნას, ინჰიბირებს ლიპიდების პეროქსიდაციას უჯრედულ მემბრანებში და ხელს უწყობს ანტიოქსიდანტური ფერმენტების (სუპეროქსიდდისმუტაზა, კატალაზა) აქტივობის შენარჩუნებას. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იშემია-რეპერფუზიული დაზიანების პროფილაქტიკისთვის.
ციტოპროტექტორული მოქმედება. პრეპარატი სტაბილიზებს უჯრედულ მემბრანებს, ხელს უწყობს Na⁺/K⁺-ATP-აზას აქტივობის შენარჩუნებას და აუმჯობესებს იონურ ტრანსპორტს კარდიომიოციტებში. ამით მცირდება ინტრაცელულარული კალციუმის გადატვირთვა, რომელიც იშემიის დროს უჯრედული დაზიანების ერთ-ერთი მთავარი მექანიზმია.
ჰეპატოპროტექტორული ეფექტი. ღვიძლის უჯრედებში რიბოქსინი ასტიმულირებს ცილების სინთეზს, აუმჯობესებს ჰეპატოციტებში ენერგეტიკულ მეტაბოლიზმს და ხელს უწყობს რეგენერაციულ პროცესებს. ეს თვისება განაპირობებს მის გამოყენებას ტოქსიკური და მეტაბოლური ჰეპატიტების დროს.
რიბოქსინი გამოიყენება შემდეგ მდგომარეობებში:
გასათვალისწინებელია, რომ რიბოქსინის ეფექტურობის მტკიცებულებათა ბაზა შეზღუდულია — დიდი მულტიცენტრული რანდომიზებული კლინიკური კვლევები პრაქტიკულად არ ჩატარებულა, ხოლო არსებული კვლევების უმეტესობა ჩატარებულია პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში.
მოზრდილები:
ბავშვები:
ინოზინი ძირითადად თირკმლის გზით გამოიყოფა, ამიტომ მძიმე თირკმლის უკმარისობის დროს (GFR < 30 მლ/წთ) საჭიროა დოზის კორექცია ან პრეპარატის გამოყენების შეწყვეტა. ჰიპერურიკემიის რისკი იზრდება თირკმლის ფუნქციის დაქვეითების პირობებში, რადგან ინოზინის მეტაბოლიზმის საბოლოო პროდუქტია შარდმჟავა.
მსუბუქი და ზომიერი ჰეპატოპათიების დროს დოზის კორექცია, როგორც წესი, არ არის საჭირო. მძიმე ღვიძლის უკმარისობის დროს პრეპარატი ინიშნება სიფრთხილით.
აბსორბცია: პერორალური მიღებისას რიბოქსინი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა საშუალოა. მაქსიმალური კონცენტრაცია პლაზმაში (Tmax) მიიღწევა მიღებიდან 30-60 წუთში.
განაწილება: ინოზინი კარგად ნაწილდება სხვადასხვა ქსოვილებში, განსაკუთრებით — მიოკარდიუმში, ღვიძლში, თირკმელებში და ჩონჩხის კუნთებში. პრეპარატი გადალახავს უჯრედულ მემბრანებს ნუკლეოზიდური ტრანსპორტერების მეშვეობით (ENT1, ENT2). ცილებთან შეკავშირება — უმნიშვნელოა.
მეტაბოლიზმი: ინოზინი მეტაბოლიზდება რამდენიმე გზით:
ექსკრეცია: შარდმჟავა, როგორც საბოლოო მეტაბოლიტი, გამოიყოფა თირკმლის გზით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (T½) შეადგენს დაახლოებით 3-5 საათს. პრეპარატის მცირე ნაწილი გამოიყოფა უცვლელი სახით შარდით.
სპეციალური პოპულაციები: ხანდაზმულ პაციენტებში, ასევე თირკმლის ფუნქციის დაქვეითების მქონე პირებში ექსკრეციის ტემპი შენელებულია, რაც შარდმჟავას კუმულაციის რისკს ქმნის.
რიბოქსინი, ჩვეულებრივ, კარგად აიტანება. გვერდითი ეფექტები, როგორც წესი, მსუბუქია და გარდამავალი ხასიათისაა.
ინტრავენური შეყვანისას აუცილებელია ნელი ტემპის დაცვა, რადგან სწრაფმა ინფუზიამ შეიძლება გამოიწვიოს არტერიული ჰიპოტენზია და სხვა ჰემოდინამიკური დარღვევები. ხანგრძლივი მიღებისას რეკომენდებულია შარდმჟავას დონის პერიოდული მონიტორინგი. პრეპარატის მოულოდნელი შეწყვეტა, როგორც წესი, არ იწვევს მოხსნის სინდრომს.
ბავშვებში გამოყენების ეფექტურობა და უსაფრთხოება სრულფასოვანი კლინიკური კვლევებით არ არის დადასტურებული. გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ ექიმის მკაცრი მეთვალყურეობით.
კარდიული გლიკოზიდები (დიგოქსინი): რიბოქსინმა შეიძლება გაზარდოს კარდიულ გლიკოზიდებთან დაკავშირებული არითმიების რისკი, თუმცა ამავდროულად ზოგიერთ კლინიკურ სიტუაციაში პრეპარატი გამოიყენება გლიკოზიდური ინტოქსიკაციის კომპლექსურ თერაპიაში. საჭიროა ფრთხილი ტიტრაცია და ელექტროკარდიოგრაფიული მონიტორინგი.
ალოპურინოლი და ქსანთინოქსიდაზას ინჰიბიტორები: ალოპურინოლი ბლოკავს ქსანთინოქსიდაზას, რაც ხელს უშლის ინოზინის მეტაბოლიტების (ჰიპოქსანთინი, ქსანთინი) შარდმჟავამდე გარდაქმნას. ეს არ აუქმებს რიბოქსინის ფარმაკოლოგიურ ეფექტს, მაგრამ ცვლის მის მეტაბოლურ პროფილს.
იმუნოსუპრესანტები (აზათიოპრინი, 6-მერკაპტოპურინი): ვინაიდან ეს პრეპარატებიც პურინის მეტაბოლიზმში მონაწილეობენ, თეორიულად შესაძლებელია კონკურენტული ურთიერთქმედება. ამასთან, ინოზინი შეიძლება ნაწილობრივ ანტაგონიზირებდეს აზათიოპრინის მოქმედებას.
ბეტა-ადრენობლოკატორები: რიბოქსინის კომბინაცია ბეტა-ბლოკატორებთან (მეტოპროლოლი, ბისოპროლოლი) ფართოდ გამოიყენება კარდიოლოგიურ პრაქტიკაში და, როგორც წესი, კარგად აიტანება. ამ კომბინაციით ადიტიური კარდიოპროტექტორული ეფექტი შეიმჩნევა.
ანტიკოაგულანტები: კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება არ არის აღწერილი.
ვიტამინ B6 (პირიდოქსინი): ზოგიერთი კომბინირებული პრეპარატი შეიცავს რიბოქსინისა და პირიდოქსინის ნარევს. ეს კომბინაცია უსაფრთხოა და ითვლება სინერგისტულად.
ალკოჰოლი: ეთანოლი ამცირებს რიბოქსინის ეფექტურობას და ზრდის ღვიძლზე ტოქსიკური ზემოქმედების რისკს.
რიბოქსინის უსაფრთხოება ორსულობის დროს ადეკვატური კლინიკური კვლევებით არ არის შესწავლილი. FDA კატეგორია მინიჭებული არ აქვს, რადგან პრეპარატი FDA მიერ არ არის აპრობირებული. თეორიულად, ვინაიდან ინოზინი ენდოგენური ნუკლეოზიდია, მისი ტერატოგენული პოტენციალი დაბალია, თუმცა ამ მოსაზრების გასამყარებლად საკმარისი კლინიკური მონაცემები არ არსებობს.
ზოგიერთი პოსტსაბჭოური სამედიცინო ლიტერატურა რიბოქსინის გამოყენებას ორსულობის მესამე ტრიმესტრში ფეტოპლაცენტარული უკმარისობის კომპლექსურ თერაპიაში რეკომენდებას უწევს, თუმცა ეს რეკომენდაცია არ ემყარება მაღალი ხარისხის მტკიცებულებებს.
რეკომენდაცია: გამოყენება ორსულობის დროს შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სავარაუდო სარგებელი აჭარბებს პოტენციურ რისკს. გადაწყვეტილება ინდივიდუალურად მიიღება ექიმის მიერ.
მონაცემები ინოზინის დედის რძეში გადასვლის შესახებ შეზღუდულია. ვინაიდან ინოზინი ენდოგენური ნუკლეოზიდია და ბუნებრივად გვხვდება საკვებში, სერიოზული რისკი ჩვილისთვის ნაკლებსავარაუდოა, თუმცა ოფიციალური რეკომენდაციების არარსებობის გამო სიფრთხილეა საჭირო.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე რიბოქსინი ხელმისაწვდომია ძირითადად გენერიკული ბრენდების სახით, რომლებიც წარმოებულია პოსტსაბჭოთა ქვეყნების ფარმაცევტული კომპანიების მიერ. პრეპარატი ხელმისაწვდომია როგორც ტაბლეტური ფორმით (200 მგ), ასევე საინექციო ხსნარის სახით (2% — 10 მლ ამპულაში).
ბაზარზე არსებული ბრენდები მოიცავს რიბოქსინს სხვადასხვა მწარმოებლისგან: „რიბოქსინი" (ბორისოვის სამედიცინო პრეპარატების ქარხანა, ბელორუსია), „რიბოქსინი-დარნიცა" (უკრაინა) და სხვა. კონკრეტული ბრენდების ხელმისაწვდომობა შეიძლება იცვლებოდეს. აქტუალური ინფორმაციისთვის რეკომენდებულია აფთიაქში მიმართვა ან ფარმაცევტული ონლაინ-პლატფორმების შემოწმება.
რიბოქსინი გამოიყენება კარდიოპროტექტორულ და მეტაბოლურ საშუალებად. მისი ძირითადი ჩვენებებია გულის იშემიური დაავადება, მიოკარდიუმის ინფარქტის შემდგომი რეაბილიტაცია, მიოკარდიტი, კარდიომიოპათიები, ღვიძლის ტოქსიკური დაზიანებები და ჰეპატიტი. პრეპარატი აუმჯობესებს მიოკარდიუმსა და ღვიძლში ენერგეტიკულ მეტაბოლიზმს ATP-ს სინთეზის გაზრდის გზით.
მკურნალობის კურსის ხანგრძლივობა, როგორც წესი, შეადგენს 4-12 კვირას, ჩვენებისა და კლინიკური პასუხის მიხედვით. კურსი იწყება დაბალი დოზებით (200 მგ 3-ჯერ დღეში), რომელიც 2-3 დღის შემდეგ, ამტანობის შემთხვევაში, თანდათანობით იზრდება. კურსის ხანგრძლივობა და განმეორება მკურნალი ექიმის მიერ ინდივიდუალურად განისაზღვრება.
არა, პოდაგრის აქტიური ფაზის დროს რიბოქსინის მიღება უკუნაჩვენებია. რიბოქსინი (ინოზინი) არის პურინის ნუკლეოზიდი, რომლის მეტაბოლიზმის საბოლოო პროდუქტია შარდმჟავა. პრეპარატის მიღება ზრდის შარდმჟავას დონეს სისხლში (ჰიპერურიკემია), რაც შეიძლება გამოიწვიოს პოდაგრის შეტევის პროვოცირება ან გამწვავება. ჰიპერურიკემიის მქონე პაციენტებში რიბოქსინი სიფრთხილით ინიშნება, შარდმჟავას დონის სავალდებულო მონიტორინგით.
რიბოქსინის ეფექტურობის მტკიცებულებათა ბაზა შეზღუდულია. პრეპარატი ფართოდ გამოიყენება პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში, თუმცა დიდი მულტიცენტრული რანდომიზებული კლინიკური კვლევები (RCT), რომლებიც შეესაბამებოდა თანამედროვე მტკიცებულებებზე დაფუძნებული მედიცინის სტანდარტებს, პრაქტიკულად არ ჩატარებულა. EMA და FDA მიერ პრეპარატი არ არის აპრობირებული, ხოლო WHO-ს ძირითად მედიკამენტთა ნუსხაში არ შედის (WHO Model List). ამ ფაქტორების გათვალისწინებით, რიბოქსინი განიხილება როგორც დამხმარე თერაპიული საშუალება.
ალკოჰოლის მოხმარება რიბოქსინის კურსის მიმდინარეობისას რეკომენდებული არ არის. ეთანოლი ამცირებს პრეპარატის თერაპიულ ეფექტურობას, ზრდის ღვიძლზე ტოქსიკური ზემოქმედების რისკს და აუარესებს მეტაბოლურ პროცესებს, რომელთა გაუმჯობესებისკენ მიმართულია მკურნალობა. თუ რიბოქსინი ინიშნება ღვიძლის დაავადების გამო, ალკოჰოლის სრული მოხსნა აუცილებელია.
რიბოქსინი (ინოზინი) არის ATP-ს ბიოსინთეზის წინამორბედი — ის მეტაბოლიზდება IMP-მდე, შემდეგ AMP-მდე და საბოლოოდ ATP-მდე. ეგზოგენური ATP, რომელიც ინტრავენურად შეჰყავთ, სწრაფად იშლება სისხლში და ნაკლებ ეფექტურად აღწევს უჯრედებს. ამიტომ რიბოქსინი, როგორც წინამორბედი ნუკლეოზიდი, თეორიულად უფრო ეფექტური საშუალებაა ინტრაცელულარული ATP-ს მარაგის შესავსებად, ვიდრე ეგზოგენური ATP-ს პირდაპირი შეყვანა.