Pulmokast · INN
პულმოკასტი (Pulmokast) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
მონტელუკასტი (ბრენდული სახელწოდება — პულმოკასტი) არის ლეიკოტრიენის რეცეპტორის ანტაგონისტი, რომელიც გამოიყენება ბრონქული ასთმის პროფილაქტიკური მკურნალობისა და ალერგიული რინიტის სიმპტომების შესამსუბუქებლად. პრეპარატი სელექციურად ბლოკავს ცისტეინილ-ლეიკოტრიენის CysLT₁ რეცეპტორებს, რითაც ამცირებს სასუნთქი გზების ანთებას, ბრონქოსპაზმსა და ლორწოვანის ჰიპერსეკრეციას. მონტელუკასტი ინიშნება მოზრდილებში და 6 თვის ასაკიდან ბავშვებში. იგი მიიღება პერორალურად, დღეში ერთხელ, საღამოს. პრეპარატი კარგად აიტანება პაციენტების უმეტესობის მიერ; ყველაზე ხშირი გვერდითი ეფექტებია თავის ტკივილი, მუცლის ტკივილი და ნეიროფსიქიატრიული სიმპტომები. FDA-მ 2020 წელს გამოაქვეყნა შავი ჩარჩო–გაფრთხილება ნეიროფსიქიატრიული მოვლენების რისკთან დაკავშირებით (FDA Safety Communication, 2020).
მონტელუკასტი (INN: Montelukast) წარმოადგენს სელექციურ ლეიკოტრიენის რეცეპტორის ანტაგონისტს (LTRA — Leukotriene Receptor Antagonist), რომელიც მიეკუთვნება ანთების საწინააღმდეგო და ბრონქოდილატაციური მოქმედების მქონე არასტეროიდულ პრეპარატებს. იგი პირველად სინთეზირდა Merck & Co. ლაბორატორიაში 1990-იან წლებში, ხოლო 1998 წელს FDA-მ დაამტკიცა „Singulair"-ის სახელწოდებით ბრონქული ასთმის მკურნალობისთვის (BNF 87).
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით მონტელუკასტი მიეკუთვნება R03DC (ლეიკოტრიენის რეცეპტორის ანტაგონისტები) ჯგუფს ATC კლასიფიკაციის მიხედვით. ჯგუფის სხვა წარმომადგენლებისგან (ზაფირლუკასტი, პრანლუკასტი) განსხვავებით, მონტელუკასტი ხასიათდება მაღალი სელექციურობით CysLT₁ რეცეპტორის მიმართ და უფრო ხელსაყრელი ფარმაკოკინეტიკური პროფილით, რაც შესაძლებელს ხდის დღეში ერთჯერად მიღებას.
პულმოკასტი არის მონტელუკასტის ნატრიუმის მარილის შემცველი პრეპარატი, რომელიც ხელმისაწვდომია საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე. პრეპარატი შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითადი წამლების ნუსხაში (WHO Model List of Essential Medicines), რაც ხაზს უსვამს მის მნიშვნელობას ასთმის მართვაში, განსაკუთრებით იმ პაციენტებში, რომლებსაც საინჰალაციო კორტიკოსტეროიდები ვერ უზრუნველყოფენ ადეკვატურ კონტროლს ან რომლებიც ვერ იყენებენ ინჰალატორებს.
მონტელუკასტი ასევე გამოიყენება ფიზიკური დატვირთვით ინდუცირებული ბრონქოსპაზმის პროფილაქტიკისთვის და სეზონური ალერგიული რინიტის სიმპტომატური მკურნალობისთვის (NICE NG80; GINA 2024).
მონტელუკასტის მოქმედების მექანიზმი ეფუძნება ცისტეინილ-ლეიკოტრიენის 1 ტიპის რეცეპტორის (CysLT₁) სელექციურ და კომპეტიტურ ანტაგონიზმს. ამ მექანიზმის გასაგებად აუცილებელია ლეიკოტრიენული კასკადის განხილვა.
არაქიდონის მჟავა, რომელიც გამოთავისუფლდება უჯრედის მემბრანის ფოსფოლიპიდებიდან ფოსფოლიპაზა A₂-ის ზემოქმედებით, გარდაიქმნება 5-ლიპოქსიგენაზას (5-LOX) ფერმენტის მეშვეობით ლეიკოტრიენ A₄-ად (LTA₄). შემდგომ LTA₄ გარდაიქმნება ცისტეინილ-ლეიკოტრიენებად — LTC₄, LTD₄ და LTE₄, რომლებიც ძლიერი პროანთებითი მედიატორებია.
ცისტეინილ-ლეიკოტრიენები (განსაკუთრებით LTD₄) მოქმედებენ CysLT₁ რეცეპტორებზე, რომლებიც ექსპრესირებულია სასუნთქი გზების გლუვ კუნთოვან უჯრედებზე, ეოზინოფილებზე, მაკროფაგებზე, მასტოციტებზე და ეპითელურ უჯრედებზე. CysLT₁ რეცეპტორი წარმოადგენს G-ცილასთან შეუღლებულ რეცეპტორს (GPCR), რომლის აქტივაციაც იწვევს:
მონტელუკასტი სპეციფიკურად უკავშირდება CysLT₁ რეცეპტორს და ბლოკავს LTD₄-ის სამიზნე ადგილს მაღალი აფინურობით (Kd ≈ 0.1 ნმ). ამით იგი ხელს უშლის ლეიკოტრიენ-მედიირებული ბრონქოკონსტრიქციის, ანთებისა და ლორწოს ჭარბი წარმოქმნის განვითარებას (EMA SmPC).
ციკლოოქსიგენაზას ინჰიბიტორებისგან (NSAID) განსხვავებით, მონტელუკასტი არ ბლოკავს პროსტაგლანდინების სინთეზს, ამიტომ არ იწვევს გასტრო-ინტესტინურ გვერდით ეფექტებს. ასევე, ლეიკოტრიენული გზის ბლოკადა განსაკუთრებით ეფექტურია ასპირინ-სენსიტიური ასთმის, ფიზიკური დატვირთვით ინდუცირებული ბრონქოსპაზმისა და ალერგიული კომპონენტის მქონე ასთმის დროს (GINA 2024).
მონტელუკასტი (პულმოკასტი) ინიშნება შემდეგი მდგომარეობების დროს:
პრეპარატი გამოიყენება ბრონქული ასთმის პროფილაქტიკური მკურნალობისთვის მოზრდილებსა და 6 თვის ასაკიდან ბავშვებში. GINA 2024 რეკომენდაციების მიხედვით, მონტელუკასტი შეიძლება გამოყენებულ იქნას:
თუმცა, NICE NG80 მითითებით, საინჰალაციო კორტიკოსტეროიდები რჩება პირველი რიგის თერაპიად, ხოლო LTRA-ები (მათ შორის მონტელუკასტი) მეორე რიგის ვარიანტია (NICE NG80).
მონტელუკასტი ეფექტურია სეზონური ალერგიული რინიტის სიმპტომების — ცხვირის გაჭედვის, ცემინების, რინორეის და ცხვირის ქავილის — შესამცირებლად. პრეპარატი განსაკუთრებით სასარგებლოა, როდესაც ალერგიული რინიტი თანაარსებობს ასთმასთან (BNF 87).
მონტელუკასტი ეფექტურია ფიზიკური დატვირთვით გამოწვეული ბრონქოკონსტრიქციის პრევენციისთვის 15 წელს ზემოთ ასაკის პაციენტებში. პრეპარატი მიიღება ვარჯიშამდე მინიმუმ 2 საათით ადრე (EMA SmPC).
მიუხედავად იმისა, რომ ეს ჩვენება ოფიციალურად არ არის დამტკიცებული ყველა ქვეყანაში, კლინიკური მტკიცებულებები აჩვენებს მონტელუკასტის ეფექტურობას ასპირინით გამოწვეული ბრონქოსპაზმის პრევენციაში, რადგან ასეთ პაციენტებში ლეიკოტრიენული გზა განსაკუთრებით აქტიურია.
ზოგიერთ კლინიკურ სცენარში მონტელუკასტი გამოიყენება ქრონიკული ურტიკარიის დამატებით თერაპიად ანტიჰისტამინურ პრეპარატებთან ერთად (off-label ჩვენება).
მონტელუკასტის დოზირება დამოკიდებულია ასაკზე, ჩვენებასა და წამლის ფორმაზე.
მონტელუკასტი სწრაფად აბსორბირდება პერორალური მიღების შემდეგ. 10 მგ შემოგარსული ტაბლეტის ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 64%-ს. პლაზმაში პიკური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 3-4 საათში ტაბლეტის მიღებიდან. საღეჭი ტაბლეტის შემთხვევაში Tmax არის 2-2.5 საათი. საკვები მნიშვნელოვნად არ ცვლის ბიოშეღწევადობას (EMA SmPC).
მონტელუკასტი ხასიათდება მაღალი ცილაშეკავშირებით — პლაზმის ცილებთან >99% უკავშირდება (ძირითადად ალბუმინს). განაწილების მოცულობა (Vd) შეადგენს საშუალოდ 8-11 ლიტრს. პრეპარატი ცუდად აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერში (BNF 87).
მონტელუკასტი ინტენსიურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 ფერმენტთა სისტემის მეშვეობით. ძირითადი იზოფერმენტებია CYP3A4, CYP2C8 და CYP2C9. წარმოქმნილი მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია.
პრეპარატი და მისი მეტაბოლიტები ძირითადად გამოიყოფა ნაღვლით ფეკალური გზით (86%). შარდით გამოყოფა უმნიშვნელოა (<0.2%). ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) მოზრდილებში შეადგენს საშუალოდ 2.7-5.5 საათს. ხანდაზმულ პაციენტებში ფარმაკოკინეტიკა მნიშვნელოვნად არ იცვლება (EMA SmPC).
მონტელუკასტი ზოგადად კარგად აიტანება, თუმცა, ნებისმიერ მედიკამენტთა შორის, შესაძლებელია გვერდითი ეფექტების განვითარება.
პაციენტებს და მშობლებს უნდა აეხსნათ ნეიროფსიქიატრიული სიმპტომების რისკი. ნებისმიერი ქცევითი ცვლილების შემთხვევაში (განწყობის ცვალებადობა, აგრესია, სუიციდური აზრები) პრეპარატი უნდა შეწყდეს და უნდა მიმართოს ექიმს (BNF 87; MHRA Drug Safety Update).
მონტელუკასტი ზოგადად ხასიათდება წამლის ურთიერთქმედების დაბალი პოტენციალით, თუმცა რამდენიმე კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება არსებობს:
მონტელუკასტი ყოფილი FDA კლასიფიკაციით მიეკუთვნებოდა B კატეგორიას — ცხოველურ კვლევებში ტერატოგენული ეფექტი არ აღმოჩენილა, ხოლო ადამიანებში ადეკვატური კონტროლირებული კვლევები არ ჩატარებულა.
თანამედროვე რეკომენდაციებით (EMA SmPC; BNF 87), მონტელუკასტი ორსულობის პერიოდში შეიძლება გამოყენებულ იქნას მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს. რამდენიმე ობსერვაციული კვლევის მიხედვით, ორსულობის პერიოდში მონტელუკასტის ექსპოზიცია არ ასოცირდებოდა თანდაყოლილი მანკების რისკის მომატებასთან, თუმცა მონაცემები შეზღუდულია.
ცხოველურ კვლევებში მონტელუკასტი გამოიყოფა დედის რძეში. ადამიანებში მონაცემები შეზღუდულია. BNF-ის მითითებით, პრეპარატი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ლაქტაციის პერიოდში, თუ კლინიკურად აუცილებელია, სიკეთე/რისკის შეფასების საფუძველზე (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე მონტელუკასტი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდული სახელწოდებით:
კონკრეტული ბრენდის ხელმისაწვდომობა შეიძლება იცვლებოდეს. დეტალური ინფორმაციისთვის იხილეთ მედიკამენტების ძიება pharma-wiki.ge-ზე.
მონტელუკასტი რეკომენდებულია საღამოს მიიღოთ, რადგან ასთმის სიმპტომები ხშირად ღამით და ადრიან დილით ძლიერდება. საღამოს მიღება უზრუნველყოფს პრეპარატის მაქსიმალურ კონცენტრაციას სწორედ იმ პერიოდში, როდესაც ბრონქოკონსტრიქციის რისკი ყველაზე მაღალია. ალერგიული რინიტის დროს პრეპარატის მიღება შეიძლება ნებისმიერ დროს (EMA SmPC).
დიახ, მონტელუკასტი დამტკიცებულია 6 თვის ასაკიდან ასთმის მკურნალობისთვის და 2 წლის ასაკიდან ალერგიული რინიტისთვის. დოზა ასაკის მიხედვით განსხვავდება: 6 თვე–5 წელი — 4 მგ, 6–14 წელი — 5 მგ, 15 წელს ზემოთ — 10 მგ (BNF 87).
არა. მონტელუკასტი არის პროფილაქტიკური პრეპარატი, რომელიც მოქმედებს ანთების საწინააღმდეგოდ და არ ახდენს სწრაფ ბრონქოდილატაციურ ეფექტს. მწვავე ასთმის შეტევის დროს აუცილებელია სწრაფმოქმედი ბრონქოდილატატორის (სალბუტამოლი) გამოყენება. პულმოკასტი არ იხმარება მწვავე შეტევის კუპირებისთვის (GINA 2024).
FDA-ს შავი ჩარჩო–გაფრთხილების მიხედვით, მონტელუკასტმა შეიძლება გამოიწვიოს: განწყობის ცვალებადობა, აჟიტაცია, აგრესიულობა, შფოთვა, დეპრესია, უძილობა, ღამის კოშმარები, ჰალუცინაციები და, იშვიათად, სუიციდური აზრები. თუ ნებისმიერ მსგავს სიმპტომს შეამჩნევთ (განსაკუთრებით ბავშვებში), დაუყოვნებლივ შეწყვიტეთ პრეპარატის მიღება და მიმართეთ ექიმს (FDA Safety Communication, 2020).
მონტელუკასტი განკუთვნილია ხანგრძლივი (თვეების ან წლების) მიღებისთვის, რადგან ასთმა ქრონიკული დაავადებაა. პრეპარატის ეფექტურობა დროში არ კლებულობს. თუმცა, რეგულარულად უნდა შეფასდეს მკურნალობის საჭიროება და სიკეთე/რისკის თანაფარდობა ექიმის მიერ, განსაკუთრებით ნეიროფსიქიატრიული გვერდითი ეფექტების გათვალისწინებით (NICE NG80).
დიახ, მონტელუკასტი უსაფრთხოდ კომბინირდება ანტიჰისტამინურ პრეპარატებთან (ცეტირიზინი, ლორატადინი, დესლორატადინი). ალერგიული რინიტის დროს ეს კომბინაცია ხშირად უფრო ეფექტურია, ვიდრე თითოეული მათგანი ცალ-ცალკე, რადგან ისინი სხვადასხვა პათოგენეტიკურ მექანიზმზე მოქმედებენ (BNF 87).