pantoprazolum · INN
pantoprazolum (pantoprazolum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 11 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ემანერა 20მგ #14კაფს
OTCემანერა 20მგ #14კაფს · 20 mg · ა
ემანერა 20მგ #90კაფს
OTCემანერა 20მგ #90კაფს · 20 mg · ა
ემანერა 40მგ #14კაფს
OTCემანერა 40მგ #14კაფს · 40 mg · ა
ემანერა 40მგ #90კაფს
OTCემანერა 40მგ #90კაფს · 40 mg · ა
ნოლპაზა 20მგ #28ტ
OTCნოლპაზა 20მგ #28ტ · 20 mg · ა
ნოლპაზა 20მგ #98ტ
OTCნოლპაზა 20მგ #98ტ · 20 mg · ა
ნოლპაზა 40მგ #28ტ
OTCნოლპაზა 40მგ #28ტ · 40 mg · ა
ნოლპაზა 40მგ #84ტ
OTCნოლპაზა 40მგ #84ტ · 40 mg · ა
პანტოპრა 40მგ #28ტ
OTCპანტოპრა 40მგ #28ტ · 40 mg · ა
პანტოპრაზოლი 40მგ #50ტ
OTCპანტოპრაზოლი 40მგ #50ტ · 40 mg · tablets
რაბეზოლი 20მგ #28ტ
OTCრაბეზოლი 20მგ #28ტ · 20 mg · tablets
პანტოპრაზოლი (Pantoprazolum) არის პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორების (PPI) კლასის წარმომადგენელი, რომელიც შეუქცევადად ბლოკავს კუჭის პარიეტალური უჯრედების H⁺/K⁺-ატფაზას ფერმენტს და მნიშვნელოვნად ამცირებს კუჭის მჟავის სეკრეციას. გამოიყენება გასტროეზოფაგური რეფლუქსის დაავადების (GERD), კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულოვანი დაავადების, ზოლინგერ-ელისონის სინდრომისა და NSAID-ით გამოწვეული გასტროპათიის სამკურნალოდ. ასევე ფართოდ გამოიყენება Helicobacter pylori-ს ერადიკაციის კომბინირებულ სქემებში. ხელმისაწვდომია პერორალური (20 მგ, 40 მგ ტაბლეტები) და ინტრავენური (40 მგ) ფორმებით. პრეპარატი კარგად ტოლერირდება, ხოლო ხანგრძლივი გამოყენებისას საჭიროა მონიტორინგი მაგნიუმის, B12 ვიტამინისა და ძვლის მინერალური სიმკვრივის კუთხით (BNF 87, EMA SmPC).
პანტოპრაზოლი არის ბენზიმიდაზოლის წარმოებული, რომელიც მიეკუთვნება პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორების (PPI) ფარმაკოლოგიურ კლასს. ეს კლასი მოიცავს ასევე ომეპრაზოლს, ლანსოპრაზოლს, რაბეპრაზოლს და ესომეპრაზოლს. პანტოპრაზოლი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1980-იანი წლების ბოლოს გერმანიაში Byk Gulden-ის ლაბორატორიაში (შემდგომში Nycomed/Takeda). პრეპარატი კლინიკური პრაქტიკისათვის დამტკიცებულ იქნა 1994 წელს ევროპაში, ხოლო აშშ-ში FDA-ს მიერ — 2000 წელს.
ქიმიურად პანტოპრაზოლი წარმოადგენს 5-(დიფლუორომეტოქსი)-2-[(3,4-დიმეტოქსი-2-პირიდინილ)მეთილ]სულფინილ-1H-ბენზიმიდაზოლს. სუსტი ფუძეა, pH-დამოკიდებული აქტივაციით, რაც განაპირობებს მის სელექტიურობას პარიეტალური უჯრედების მჟავე გარემოს მიმართ.
პანტოპრაზოლი შეტანილია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ფართოდ გამოყენებულ PPI-ს მსოფლიოში. საქართველოში ხელმისაწვდომია როგორც ორიგინალი (Protonix/Controloc), ასევე მრავალი გენერიკული პრეპარატი.
პანტოპრაზოლის ფარმაკოლოგიური თავისებურება მდგომარეობს იმაში, რომ იგი სხვა PPI-ებთან შედარებით ნაკლებად ურთიერთქმედებს ციტოქრომ P450 ფერმენტულ სისტემასთან, რაც მას უფრო ხელსაყრელს ხდის პოლიფარმაკოთერაპიის პირობებში (EMA SmPC).
პანტოპრაზოლის მოქმედების მექანიზმი დაფუძნებულია კუჭის პარიეტალური უჯრედების სეკრეტორული კანალიკულების აპიკალურ მემბრანაზე განლაგებული H⁺/K⁺-ატფაზას (პროტონული ტუმბოს) შეუქცევად ინჰიბირებაზე.
პანტოპრაზოლი წარმოადგენს პროწამალს (prodrug) — ნეიტრალურ pH-ზე იგი ქიმიურად ინერტულია. პერორალური მიღების შემდეგ პრეპარატი სისხლის მიმოქცევიდან აკუმულირდება პარიეტალური უჯრედების სეკრეტორულ კანალიკულებში, სადაც pH < 3.0. ამ მჟავე გარემოში ხდება პანტოპრაზოლის პროტონირება და კონვერსია აქტიურ ფორმაში — ციკლურ სულფენამიდში (თეტრაციკლური სულფენამიდი).
აქტიური სულფენამიდი კოვალენტურად უკავშირდება H⁺/K⁺-ატფაზას ალფა-ქვედანაყოფის ცისტეინის ნაშთებს (ძირითადად Cys-813 და Cys-822). ეს კოვალენტური დისულფიდური ბმა იწვევს ფერმენტის შეუქცევად ინაქტივაციას. პანტოპრაზოლი განსხვავდება სხვა PPI-ებისგან იმით, რომ უპირატესად უკავშირდება Cys-822-ს, რაც განაპირობებს უფრო ხანგრძლივ და სტაბილურ ინჰიბირებას (BNF 87).
ერთჯერადი დოზის მიღების შემდეგ კუჭის ბაზალური მჟავის პროდუქცია მცირდება 75-95%-ით. სტაბილური ეფექტი (steady-state) მიიღწევა 3-7 დღის განმავლობაში რეგულარული მიღებისას. ფერმენტის აქტივობის აღდგენა შესაძლებელია მხოლოდ ახალი H⁺/K⁺-ატფაზას მოლეკულების სინთეზის გზით, რაც ხდება დაახლოებით 46-საათიანი ნახევარპერიოდით (ფერმენტის ტურნოვერი).
პანტოპრაზოლი ასევე ზრდის კუჭის pH-ს, რაც ხელს უწყობს ლორწოვანი გარსის დაცვას, აუმჯობესებს წყლულის შეხორცებას და ქმნის არახელსაყრელ გარემოს Helicobacter pylori-სთვის ანტიბიოტიკებთან კომბინაციაში. ინტრაგასტრული pH-ის მატება > 4.0 ხელს უწყობს ესოფაგიტის შეხორცებას, ხოლო pH > 6.0 — პეპტიკური წყლულიდან სისხლდენის პრევენციას (NICE NG136).
პანტოპრაზოლი ნაჩვენებია შემდეგ კლინიკურ სიტუაციებში:
ეროზიული რეფლუქს-ეზოფაგიტის მკურნალობა და შენარჩუნებითი თერაპია. გერდ წარმოადგენს პანტოპრაზოლის ყველაზე ხშირ ჩვენებას. Los Angeles-ის კლასიფიკაციით B–D ხარისხის ეზოფაგიტის დროს რეკომენდებულია 40 მგ/დღეში 4-8 კვირის განმავლობაში (NICE NG136).
პეპტიკური წყლული — როგორც თორმეტგოჯა ნაწლავის, ისე კუჭის წყლულის მკურნალობა. თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულის შემთხვევაში შეხორცება ხშირად მიიღწევა 2-4 კვირაში, ხოლო კუჭის წყლულის დროს — 4-8 კვირაში.
კომბინირებულ სქემებში (სამმაგი ან ოთხმაგი თერაპია) ანტიბიოტიკებთან ერთად: კლარითრომიცინი + ამოქსიცილინი ან მეტრონიდაზოლი (EMA SmPC).
არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატების ხანგრძლივი გამოყენებისას გასტრიტის და წყლულის პროფილაქტიკა რისკ-ჯგუფის პაციენტებში.
ჰიპერსეკრეტორული მდგომარეობები, მათ შორის გასტრინომა. ამ შემთხვევაში საჭიროა მაღალი დოზები — 80-240 მგ/დღეში (BNF 87).
ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში (ICU) კრიტიკულ პაციენტებში სტრესული წყლულის პრევენცია ინტრავენური ფორმით (40 მგ ი/ვ).
GI-სისხლდენის მართვაში — ენდოსკოპიური ჰემოსტაზის შემდეგ ინტრავენური ბოლუსი და შემანარჩუნებელი ინფუზია ხელახალი სისხლდენის პრევენციისთვის.
| ჩვენება | დოზა | ხანგრძლივობა | |---------|------|--------------| | GERD (მსუბუქი) | 20 მგ/დღეში p.o. | 4 კვირა | | ეროზიული ეზოფაგიტი | 40 მგ/დღეში p.o. | 4–8 კვირა | | GERD (შენარჩუნებითი) | 20 მგ/დღეში p.o. | გრძელვადიანი | | თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლული | 40 მგ/დღეში p.o. | 2–4 კვირა | | კუჭის წყლული | 40 მგ/დღეში p.o. | 4–8 კვირა | | H. pylori ერადიკაცია | 40 მგ ×2/დღეში + ანტიბიოტიკები | 7–14 დღე | | NSAID-გასტროპათიის პროფილაქტიკა | 20 მგ/დღეში p.o. | ინდივიდუალურად | | ზოლინგერ-ელისონის სინდრომი | 80 მგ/დღეში (საწყისი); მაქს. 240 მგ | ინდივიდუალურად | | ი/ვ (სისხლდენა) | 80 მგ ბოლუსი → 8 მგ/სთ ინფუზია 72 სთ | 72 საათი |
GERD: 20–40 მგ/დღეში 8 კვირის განმავლობაში. 12 წლამდე ასაკში გამოყენება ზოგადად არ არის რეკომენდებული, თუმცა ზოგიერთ ქვეყანაში დამტკიცებულია ≥5 წლის ასაკიდან სხეულის მასის მიხედვით (EMA SmPC).
დოზის კორექცია არ არის საჭირო, მათ შორის მძიმე თირკმლის უკმარისობის (GFR < 15 მლ/წთ) დროსაც. ჰემოდიალიზის დროს პრეპარატი არ გამოიდევნება (BNF 87).
მძიმე ჰეპატოცელულარული უკმარისობის (Child-Pugh C) შემთხვევაში მაქსიმალური დღიური დოზა არ უნდა აღემატებოდეს 20 მგ-ს. ღვიძლის ციროზის მსუბუქ-ზომიერ ფორმებში (Child-Pugh A, B) ჩვეულებრივ დოზის კორექცია არ არის საჭირო, თუმცა რეკომენდებულია მონიტორინგი.
ტაბლეტი უნდა გადაინთქას მთლიანად, ღეჭვის ან დაქუცმაცების გარეშე, საკვების მიღებამდე 30 წუთით ადრე, სასურველია დილით.
პერორალური ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 77%. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 2–3 საათში (Tmax). ტაბლეტის ნაწლავში ხსნადი გარსი იცავს აქტიურ სუბსტანციას კუჭის მჟავე გარემოსგან. საკვებმა შეიძლება გადაანაცვლოს Tmax, მაგრამ მნიშვნელოვნად არ ცვლის AUC-ს.
მოცულობა განაწილების (Vd) შეადგენს 0.15 ლ/კგ. პლაზმის ცილებთან (ძირითადად ალბუმინთან) შეკავშირება — დაახლოებით 98%.
პანტოპრაზოლი მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 სისტემის მეშვეობით, ძირითადად CYP2C19 და ნაწილობრივ CYP3A4 ფერმენტებით. ძირითადი მეტაბოლიტია O-დესმეთილპანტოპრაზოლი (სულფატით კონიუგირებული). CYP2C19-ის გენეტიკური პოლიმორფიზმი გავლენას ახდენს მეტაბოლიზმის სიჩქარეზე: ნელი მეტაბოლიზატორები (poor metabolizers) აჩვენებენ 3-10-ჯერ მეტ AUC-ს სწრაფ მეტაბოლიზატორებთან შედარებით (EMA SmPC).
მეტაბოლიტების დაახლოებით 80% გამოიყოფა თირკმელებით (შარდით), ხოლო 20% — ნაღვლის გზით (განავალში). ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) პლაზმაში შეადგენს 1–2 საათს, თუმცა ფარმაკოდინამიკური ეფექტი გრძელდება 24 საათზე მეტს H⁺/K⁺-ატფაზასთან შეუქცევადი კოვალენტური შეკავშირების გამო.
პანტოპრაზოლი ზოგადად კარგად ტოლერირდება. 10%-ზე მეტი სიხშირით გვერდითი მოვლენები იშვიათად ფიქსირდება, თუმცა ხანგრძლივი გამოყენებისას სიხშირე იზრდება.
ყველა PPI-ს ხანგრძლივი გამოყენება ასოცირებულია ჰიპერგასტრინემიასთან (ფიზიოლოგიური უკუკავშირის მექანიზმი). მოხსნის შემდეგ შესაძლოა „რიბაუნდ" მჟავის ჰიპერსეკრეცია (EMA SmPC).
ატაზანავირი/ნელფინავირი (HIV-პროტეაზას ინჰიბიტორები): ეს კომბინაცია უკუნაჩვენებია. პანტოპრაზოლი კუჭის pH-ის გაზრდით მნიშვნელოვნად (75%-ით) ამცირებს ატაზანავირის აბსორბციას, რაც იწვევს ვირუსოლოგიურ წარუმატებლობას (EMA SmPC).
კლოპიდოგრელი: მიუხედავად იმისა, რომ ომეპრაზოლთან ურთიერთქმედება უფრო გამოხატულია, პანტოპრაზოლიც CYP2C19-ის ინჰიბიტორია, თუმცა ნაკლები ხარისხით. პანტოპრაზოლი ითვლება PPI კლასში ყველაზე ნაკლებად მოქმედად კლოპიდოგრელის ეფექტურობაზე და ხშირად უპირატესობა ენიჭება ანტიაგრეგანტულ თერაპიასთან კომბინაციაში (BNF 87).
მეტოტრექსატი: PPI-ებმა შეიძლება შეამცირონ მეტოტრექსატის თირკმელისმიერი კლირენსი, რაც ზრდის ტოქსიურობას. მაღალი დოზებით მეტოტრექსატის გამოყენებისას PPI-ს დროებითი შეწყვეტა სასურველია.
რკინის პრეპარატები, კეტოკონაზოლი, იტრაკონაზოლი: კუჭის pH-ის გაზრდა ამცირებს ამ მედიკამენტების აბსორბციას.
მიკოფენოლატ-მოფეტილი: PPI-ებთან ერთად გამოყენებისას მიკოფენოლის მჟავას ექსპოზიცია შეიძლება შემცირდეს 25-30%-ით.
ტაქროლიმუსი: პანტოპრაზოლთან ერთდროული გამოყენებისას ტაქროლიმუსის პლაზმური კონცენტრაცია შეიძლება მოიმატოს — საჭიროა მონიტორინგი.
ვარფარინი/კუმარინები: კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება იშვიათია, მაგრამ INR-ის მონიტორინგი რეკომენდებულია (NICE NG136).
პანტოპრაზოლი FDA კატეგორიის მიხედვით კლასიფიცირებული იყო როგორც B კატეგორია (ძველი სისტემა). ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა არ გამოავლინა ტერატოგენურობა, თუმცა ადამიანებზე ჩატარებული ადეკვატური და კარგად კონტროლირებული კვლევები შეზღუდულია.
ეპიდემიოლოგიური მონაცემები (>1000 ექსპოზირებული ორსულობა) მიუთითებს, რომ PPI-ების (მათ შორის პანტოპრაზოლის) გამოყენება I ტრიმესტრში არ ზრდის თანდაყოლილი მანკების რისკს. ორსულობის პერიოდში გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, როცა მოსალოდნელი სარგებელი აჭარბებს პოტენციურ რისკს (EMA SmPC).
პანტოპრაზოლი გადადის დედის რძეში მცირე რაოდენობით. ცხოველებზე ჩატარებული კვლევების მიხედვით, რძეში პრეპარატის კონცენტრაცია პლაზმის კონცენტრაციის მსგავსია. ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენების გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს ექიმმა, ბავშვისთვის ძუძუთი კვების სარგებლისა და დედისთვის თერაპიის აუცილებლობის გათვალისწინებით. BNF-ის რეკომენდაციით, შესაძლებელია გამოყენება სიფრთხილით (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე პანტოპრაზოლი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახით:
კონკრეტული ბრენდის ხელმისაწვდომობა შეიძლება იცვლებოდეს. დეტალური ინფორმაციისთვის იხილეთ შესაბამისი ბრენდების გვერდები /medications/ სექციაში. გენერიკული პრეპარატები ბიოეკვივალენტურია ორიგინალთან და შეიძლება გამოყენებულ იქნას ურთიერთჩანაცვლებით (WHO Model List).
მოკლევადიანი მკურნალობა (4-8 კვირა) ზოგადად უსაფრთხოა. ხანგრძლივი (>8 კვირა) გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ ექიმის მეთვალყურეობით და მკაფიო ჩვენების არსებობისას (მაგ., ბარეტის საყლაპავი, ზოლინგერ-ელისონის სინდრომი). ხანგრძლივი გამოყენებისას რეკომენდებულია პერიოდული გადახედვა და, შესაძლებლობის შემთხვევაში, დოზის შემცირება ან მოხსნა (BNF 87).
პანტოპრაზოლი ოპტიმალურად მოქმედებს ცარიელ კუჭზე, საკვების მიღებამდე 30 წუთით ადრე. საკვები არ აფერხებს მთლიან აბსორბციას, მაგრამ შეიძლება გადაანაცვლოს პიკური კონცენტრაციის მიღწევის დროს. ტაბლეტი უნდა გადაინთქას მთლიანად, წყლით, ღეჭვის გარეშე.
ორივე PPI კლასის პრეპარატია და მსგავსი ეფექტურობით. პანტოპრაზოლის მთავარი უპირატესობაა CYP2C19-ის ნაკლები ინჰიბირება, რაც მას უფრო ხელსაყრელს ხდის პოლიმედიკაციის პირობებში, განსაკუთრებით კლოპიდოგრელთან კომბინაციაში. ომეპრაზოლი ხშირად უფრო ხელმისაწვდომია ფასის თვალსაზრისით (EMA SmPC).
გამოტოვებული დოზა მიიღეთ რაც შეიძლება მალე, თუ მომდევნო მიღებამდე საკმარისი დრო რჩება. თუ შემდეგი დოზის მიღების დრო ახლოვდება, გამოტოვებული დოზა გამოტოვეთ — არ მიიღოთ ორმაგი დოზა. ერთჯერადი დოზის გამოტოვება ჩვეულებრივ არ იწვევს კლინიკურად მნიშვნელოვან პრობლემას.
დიახ, ანტაციდები (მაგ., ალუმინის/მაგნიუმის ჰიდროქსიდი) შეიძლება გამოყენებულ იქნას სიმპტომების სწრაფი შესამსუბუქებლად PPI-თერაპიის ფონზე. კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება არ არსებობს, თუმცა ანტაციდების მიღება სასურველია პანტოპრაზოლის მიღებიდან 1-2 საათის დაშორებით.
ხანგრძლივი (>1 წელი) გამოყენებისას რეკომენდებულია: მაგნიუმის დონის კონტროლი (განსაკუთრებით დიურეტიკებთან ერთად), B12 ვიტამინის შემოწმება, კალციუმის დონე და ძვლის მინერალური სიმკვრივის შეფასება ოსტეოპოროზის რისკის მქონე პაციენტებში (NICE NG136, BNF 87).