Nexium · INN
Nexium (Nexium) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ნექსიუმი (Nexium) არის ეზომეპრაზოლის (Esomeprazole) სავაჭრო სახელწოდება — პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორი (PPI), რომელიც გამოიყენება კუჭის მჟავიანობასთან დაკავშირებული დაავადებების სამკურნალოდ. ეზომეპრაზოლი წარმოადგენს ომეპრაზოლის S-ენანტიომერს და ხასიათდება უფრო პროგნოზირებადი ფარმაკოკინეტიკით. იგი ეფექტურად თრგუნავს კუჭის პარიეტალურ უჯრედებში H⁺/K⁺-ატფ-აზას (პროტონულ ტუმბოს), რითაც მნიშვნელოვნად ამცირებს კუჭის მჟავას სეკრეციას. ძირითადი ჩვენებებია: გასტროეზოფაგური რეფლუქსური დაავადება (GERD), პეპტიური წყლული, ზოლინგერ-ელისონის სინდრომი, NSAID-ით გამოწვეული წყლულის პროფილაქტიკა და Helicobacter pylori-ს ერადიკაცია კომბინირებულ თერაპიაში. პრეპარატი ხელმისაწვდომია პერორალური და ინტრავენური ფორმით. ზოგადად კარგად ხდება ამტანობა, თუმცა ხანგრძლივმა გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს მაგნიუმის დეფიციტი, C. difficile ინფექცია ან ძვლის მოტეხილობის რისკის მატება.
ეზომეპრაზოლი (INN: Esomeprazole) არის ბენზიმიდაზოლის წარმოებული, რომელიც მიეკუთვნება პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორების (PPI) ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს. ეზომეპრაზოლი წარმოადგენს ომეპრაზოლის S-იზომერს (S-ომეპრაზოლი) — პირველი სტერეოიზომერულად სუფთა PPI, რომელიც კლინიკურ პრაქტიკაში დაინერგა.
Nexium (ნექსიუმი) შეიმუშავა AstraZeneca-მ და პირველად დაარეგისტრირა 2000 წელს ევროპასა და აშშ-ში. პრეპარატის შექმნის მიზანი იყო ომეპრაზოლთან შედარებით უკეთესი ბიოშეღწევადობისა და უფრო პროგნოზირებადი კლინიკური ეფექტის მქონე ალტერნატივის შეთავაზება (EMA SmPC). ეზომეპრაზოლი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი წამლების ნუსხაში (WHO Model List).
PPI-ების კლასი მოიცავს ასევე ომეპრაზოლს, ლანზოპრაზოლს, პანტოპრაზოლს, რაბეპრაზოლს და დექსლანზოპრაზოლს. ყველა მათგანი ერთნაირი მოქმედების მექანიზმის მქონეა, თუმცა განსხვავდებიან ფარმაკოკინეტიკური პროფილით. ეზომეპრაზოლი გამოირჩევა იმით, რომ, ომეპრაზოლის რაცემულ ნარევთან შედარებით, ნაკლებად ექვემდებარება CYP2C19-ის გენეტიკური პოლიმორფიზმის გავლენას მეტაბოლიზმზე, რაც უფრო თანაბარ თერაპიულ ეფექტს უზრუნველყოფს პოპულაციის სხვადასხვა სეგმენტში (BNF 87).
ქიმიურად ეზომეპრაზოლი წარმოადგენს 5-მეთოქსი-2-[(S)-[(4-მეთოქსი-3,5-დიმეთილ-2-პირიდინილ)მეთილ]სულფინილ]-1H-ბენზიმიდაზოლს. ფარმაცევტულად ხელმისაწვდომია ეზომეპრაზოლის მაგნიუმის ტრიჰიდრატისა და ეზომეპრაზოლის ნატრიუმის მარილების სახით.
ეზომეპრაზოლი მოქმედებს როგორც შეუქცევადი პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორი. მისი სამიზნეა კუჭის პარიეტალური უჯრედების აპიკალურ მემბრანაზე განთავსებული H⁺/K⁺-ატფ-აზა (წყალბადის-კალიუმის ადენოზინტრიფოსფატაზა) — ფერმენტი, რომელიც პასუხისმგებელია კუჭის სანათურში წყალბადის იონების (H⁺) აქტიურ ტრანსპორტზე კალიუმის იონების (K⁺) სანაცვლოდ.
აქტივაციის მექანიზმი: ეზომეპრაზოლი თავისთავად არის პროწამალი (prodrug). პერორალური მიღების შემდეგ იგი ნაწლავში შეიწოვება (ენტეროსოლუბილური საფარის წყალობით კუჭის მჟავა pH-ზე არ იშლება) და სისხლის მიმოქცევით მიაღწევს პარიეტალურ უჯრედებს. მჟავე გარემოში — კერძოდ, პარიეტალური უჯრედის სეკრეტორულ კანალიკულებში (pH < 2) — ეზომეპრაზოლი პროტონირებას განიცდის და გარდაიქმნება აქტიურ ტეტრაციკლურ სულფენამიდში (EMA SmPC).
კოვალენტური ბმა: ეს აქტიური ფორმა კოვალენტურად უკავშირდება H⁺/K⁺-ატფ-აზას ცისტეინის ნაშთებს (ძირითადად Cys813 და Cys822) ფერმენტის ალფა-ქვედანაყოფის ლუმინალურ დომენზე. ეს ბმა შეუქცევადია, რაც ნიშნავს, რომ მჟავას სეკრეცია აღდგება მხოლოდ ახალი ფერმენტის სინთეზის შემდეგ (ფერმენტის ნახევარსიცოცხლე ≈ 18–24 საათი).
მჟავას სეკრეციის დათრგუნვა: ეზომეპრაზოლი თრგუნავს როგორც ბაზალურ, ისე სტიმულირებულ (საკვების, ჰისტამინის, აცეტილქოლინის ან პენტაგასტრინის მიერ) მჟავას სეკრეციას. ერთჯერადი დოზით (40 მგ) კუჭის მჟავიანობის გამომუშავება 24 საათის განმავლობაში ≈ 80–97%-ით მცირდება. მაქსიმალური ანტისეკრეტორული ეფექტი მიიღწევა მიღებიდან 3–5 დღეში, როდესაც პროტონული ტუმბოების უმეტესობა ინჰიბირებულია (BNF 87).
S-ენანტიომერის უპირატესობა: ეზომეპრაზოლის (S-იზომერი) ბიოშეღწევადობა პირველი გავლის ეფექტის შემდეგ უფრო მაღალია, ვიდრე R-იზომერისა ან რაცემული ომეპრაზოლის, რადგან S-იზომერი ნაკლებად მეტაბოლიზდება CYP2C19-ის მიერ ღვიძლში პირველი გავლისას. ეს განაპირობებს უფრო მაღალ და სტაბილურ პლაზმურ კონცენტრაციას (AUC) (NICE NG136).
ეზომეპრაზოლი (ნექსიუმი) ინიშნება შემდეგი მდგომარეობების დროს:
ეზომეპრაზოლი 20 მგ ორჯერ დღეში, კომბინაციაში ორ ანტიბიოტიკთან (მაგ., ამოქსიცილინი + კლარითრომიცინი) 7–14 დღის განმავლობაში. სამწამლიანი ერადიკაციული სქემის ნაწილი (BNF 87).
მაღალი რისკის პაციენტებში (ხანდაზმული, წყლულის ანამნეზი, ანტიკოაგულანტების ერთდროული მიღება) — 20 მგ/დღეში (EMA SmPC).
ჰიპერსეკრეტორული მდგომარეობა — საწყისი დოზა 40 მგ ორჯერ დღეში, დოზის ტიტრაცია ინდივიდუალურად, ზოგ შემთხვევაში 240 მგ/დღეში (EMA SmPC).
ინტენსიური თერაპიის განყოფილებაში კრიტიკულ პაციენტებში — ინტრავენური ფორმა 40 მგ ერთხელ დღეში.
კუჭის მჟავასთან დაკავშირებული დისპეფსიის სიმპტომატური მკურნალობა — 20 მგ/დღეში, 2–4 კვირის კურსი. იხ. დისპეფსია.
| ჩვენება | დოზა | ხანგრძლივობა | |---------|------|-------------| | ეროზიული ეზოფაგიტის მკურნალობა | 40 მგ × 1/დღეში | 4–8 კვირა | | ეროზიული ეზოფაგიტის შენარჩუნება | 20 მგ × 1/დღეში | ხანგრძლივი | | GERD სიმპტომური | 20 მგ × 1/დღეში | 4 კვირა | | თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლული | 20 მგ × 1/დღეში | 2–4 კვირა | | კუჭის წყლული | 20–40 მგ × 1/დღეში | 4–8 კვირა | | H. pylori ერადიკაცია | 20 მგ × 2/დღეში + ანტიბიოტიკები | 7–14 დღე | | NSAID-ის პროფილაქტიკა | 20 მგ × 1/დღეში | რისკის ფაქტორების არსებობისას | | ზოლინგერ-ელისონი | 40 მგ × 2/დღეში (ტიტრირება) | ინდივიდუალური |
მიღების წესი: ტაბლეტები მიიღება საუზმემდე ≥1 საათით ადრე, მთლიანად, ღეჭვისა თუ დაფხვნის გარეშე. MUPS (Multiple-Unit Pellet System) ტაბლეტები შესაძლებელია წყალში გაიხსნას ნაზოგასტრული ზონდით მისაცემად (EMA SmPC).
დოზის კორექცია არ არის საჭირო, მძიმე თირკმლის უკმარისობის შემთხვევაშიც (GFR < 30 მლ/წთ) — პრეპარატი ძირითადად ღვიძლით მეტაბოლიზდება (EMA SmPC).
შეწოვა: ეზომეპრაზოლი სწრაფად შეიწოვება თხელი ნაწლავიდან ენტეროსოლუბილური საფარის გახსნის შემდეგ. პიკური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 1–2 საათში. ბიოშეღწევადობა პირველი დოზის მიღებისას ≈ 64%, მეორეხარისხოვანი დოზირებისას (steady-state) იზრდება ≈ 89%-მდე, რაც ახსნილია CYP2C19-ის ინჰიბიციით (EMA SmPC).
განაწილება: მოცულობა განაწილების (Vd) ≈ 0,22 ლ/კგ. ცილებთან შეკავშირება მაღალია — ≈ 97%, ძირითადად ალბუმინთან (BNF 87).
მეტაბოლიზმი: ეზომეპრაზოლი სრულად მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 სისტემის მეშვეობით. ძირითადი იზოფერმენტია CYP2C19 (5-ჰიდროქსიეზომეპრაზოლი, დეზმეთილეზომეპრაზოლი), მეორეხარისხოვანია CYP3A4 (ეზომეპრაზოლის სულფონი). მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია.
ექსკრეცია: მეტაბოლიტების ≈ 80% გამოიყოფა შარდით, დანარჩენი — ნაღვლით/განავალით. პლაზმური ნახევარსიცოცხლე (t½) ≈ 1–1,5 საათი, თუმცა ანტისეკრეტორული ეფექტი ბევრად უფრო ხანგრძლივია (24 საათი), რადგან კოვალენტურ ბმას ქმნის ფერმენტთან.
CYP2C19 პოლიმორფიზმი: „ნელი მეტაბოლიზატორების" (poor metabolizers, პოპულაციის ≈ 2–5% კავკასიელებში) AUC ≈ 2-ჯერ მაღალია, თუმცა დოზის კორექცია საჭირო არ არის (EMA SmPC).
ეზომეპრაზოლი ზოგადად კარგად ხდება ამტანობა. გვერდითი მოვლენების სიხშირე და სიმძიმე დოზადამოკიდებულია.
კლოპიდოგრელი: ეზომეპრაზოლი (CYP2C19-ის ინჰიბიტორი) ამცირებს კლოპიდოგრელის აქტიური მეტაბოლიტის წარმოქმნას, რამაც შეიძლება შეამციროს ანტითრომბოციტული ეფექტი. თუ PPI აუცილებელია, სასურველია პანტოპრაზოლი (ნაკლები CYP2C19 ინტერაქცია) (BNF 87).
ატაზანავირი / ნელფინავირი / რილპივირინი: PPI-ები ამცირებს კუჭის pH-ს, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს ამ პრეპარატების შეწოვას — თანდროული მიღება უკუნაჩვენებია (EMA SmPC).
მეთოტრექსატი: PPI-ებმა შეიძლება შეანელოს მეთოტრექსატის რენალური ექსკრეცია, რაც ზრდის ტოქსიკურობის რისკს, განსაკუთრებით მაღალი დოზებით. მაღალდოზიანი მეთოტრექსატის კურსის დროს PPI-ის შეწყვეტა რეკომენდებულია.
ვარფარინი: CYP2C19-ის ინჰიბიციით ეზომეპრაზოლმა შეიძლება გაზარდოს ვარფარინის ეფექტი — INR-ის მონიტორინგი აუცილებელია.
ტაკროლიმუსი: ეზომეპრაზოლმა შეიძლება გაზარდოს ტაკროლიმუსის პლაზმური კონცენტრაცია — ტაკროლიმუსის დონის მონიტორინგი რეკომენდებულია.
დიგოქსინი: კუჭის pH-ის მომატება ზრდის დიგოქსინის შეწოვას ≈ 10%-ით — სიფრთხილე მკურნალობის დროს.
pH-დამოკიდებული შეწოვის მქონე პრეპარატები: კეტოკონაზოლი, იტრაკონაზოლი, ერლოტინიბი, მიკოფენოლატი — შეწოვა მცირდება მჟავიანობის დაქვეითებისას.
SSRI-ები (ციტალოპრამი, ესციტალოპრამი): CYP2C19-ის ინჰიბიციით ეზომეპრაზოლმა შეიძლება მოახდინოს ციტალოპრამის/ესციტალოპრამის კონცენტრაციის მომატება — QT-ინტერვალის გახანგრძლივების რისკი.
FDA კატეგორია: C (ისტორიული კლასიფიკაცია; ახალი სისტემით — ადეკვატური და კარგად კონტროლირებული კვლევები ადამიანებში არ არსებობს).
ცხოველებზე ჩატარებული კვლევები არ აჩვენებს ტერატოგენულ ეფექტს. ეპიდემიოლოგიურმა კვლევებმა (>1000 ორსულ ქალზე ომეპრაზოლის/ეზომეპრაზოლის ექსპოზიცია) არ გამოავლინა თანდაყოლილი მანკების რისკის სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი ზრდა (EMA SmPC). თუმცა, ორსულობის დროს მიღება რეკომენდებულია მხოლოდ მაშინ, როცა სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს. NICE და BNF რეკომენდაციებით, GERD-ის მკურნალობისას ორსულობის პერიოდში სასურველია ჯერ არაფარმაკოლოგიური ზომების გამოყენება, შემდეგ ანტაციდები/ალგინატები, და PPI — მხოლოდ მძიმე შემთხვევებში (NICE NG136).
ეზომეპრაზოლი გამოიყოფა ძუძუს რძეში მცირე რაოდენობით. ბავშვზე კლინიკურად მნიშვნელოვანი ზეგავლენა ნაკლებსავარაუდოა, თუმცა სიფრთხილე მაინც რეკომენდებულია. მოკლევადიანი მიღება ლაქტაციის პერიოდში ზოგადად მისაღებია (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ეზომეპრაზოლი ხელმისაწვდომია შემდეგი სავაჭრო სახელწოდებებით:
კონკრეტული ბრენდების ხელმისაწვდომობა შეიძლება ცვალებადი იყოს — გადაამოწმეთ აფთიაქებში ან pharma-wiki.ge-ს შესაბამის გვერდებზე.
მოკლევადიანი კურსი (2–8 კვირა) ჩვეულებრივ საკმარისია ეროზიული ეზოფაგიტის ან წყლულის შესახორცებლად. ხანგრძლივი შემანარჩუნებელი თერაპია (თვეები-წლები) დასაშვებია მხოლოდ მკაფიო ჩვენების არსებობისას (მაგ., ბარეტის საყლაპავი, ზოლინგერ-ელისონი), მინიმალური ეფექტური დოზით. ხანგრძლივი მიღებისას მნიშვნელოვანია მაგნიუმის დონის, ძვლის ჯანმრთელობისა და ვიტამინ B12-ის პერიოდული მონიტორინგი (BNF 87).
ნექსიუმი (ეზომეპრაზოლი) არის ომეპრაზოლის S-ენანტიომერი. კლინიკურად ძირითადი განსხვავება ფარმაკოკინეტიკურია: ეზომეპრაზოლს აქვს უფრო მაღალი და სტაბილური ბიოშეღწევადობა, ნაკლებად ექვემდებარება CYP2C19 გენეტიკური პოლიმორფიზმის გავლენას. თერაპიული ეფექტურობით განსხვავება მინიმალურია უმეტეს ჩვენებებში, თუმცა ზოგიერთ კვლევაში ეზომეპრაზოლი ოდნავ უკეთეს შეხორცების მაჩვენებელს აღწევს მძიმე ეზოფაგიტის დროს (EMA SmPC).
დიახ, GERD-ის მსუბუქი სიმპტომებისას (არაეროზიული ფორმა) ეზომეპრაზოლი 20 მგ შეიძლება მიღებულ იქნას „საჭიროებისამებრ" (on-demand) რეჟიმით — სიმპტომების გაჩენისას. თუმცა, ეროზიული ეზოფაგიტის ან წყლულის არსებობისას აუცილებელია სრული კურსის გავლა ყოველდღიურ რეჟიმში (NICE NG136).
PPI-ების ხანგრძლივი (>4 კვირა) მიღების უეცარმა შეწყვეტამ შეიძლება გამოიწვიოს „რიბაუნდის ჰიპერსეკრეცია" — კუჭის მჟავას გამომუშავების დროებითი გაძლიერება, რაც გულძმარვისა და დისპეფსიის სიმპტომების გაუარესებას იწვევს. რეკომენდებულია დოზის თანდათანობითი შემცირება (step-down) 2–4 კვირის განმავლობაში.
დიახ, ანტაციდების (მაგ., ალუმინის/მაგნიუმის ჰიდროქსიდი) ერთდროული მიღება დასაშვებია. ანტაციდები სწრაფ, მაგრამ ხანმოკლე შემსუბუქებას უზრუნველყოფენ, ხოლო ეზომეპრაზოლი — ხანგრძლივ მჟავადათრგუნველ ეფექტს. რეკომენდებულია ანტაციდის მიღება ეზომეპრაზოლიდან მინიმუმ 1 საათის ინტერვალით (EMA SmPC).
ეზომეპრაზოლი დამტკიცებულია 1 წლის ასაკიდან GERD-ის სამკურნალოდ (10 მგ/დღეში <20 კგ; 10–20 მგ/დღეში ≥20 კგ), 8 კვირამდე ხანგრძლივობით. 12 წლის ზემოთ — მოზრდილთა დოზირება. 1 წლამდე ასაკის ბავშვებში გამოყენების უსაფრთხოება დადგენილი არ არის (BNF 87).