Moxifloxacin · INN
მოქსიფლოქსაცინი (Moxifloxacin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
მოქსიფლოქსაცინი (Moxifloxacin) არის მეოთხე თაობის ფტორქინოლონური ანტიბიოტიკი, რომელიც ფართო სპექტრის ბაქტერიციდული აქტივობით ხასიათდება. პრეპარატი ეფექტურია გრამდადებითი, გრამუარყოფითი, ატიპიური და ანაერობული მიკროორგანიზმების მიმართ. გამოიყენება საზოგადოებაში შეძენილი პნევმონიის, ქრონიკული ბრონქიტის გამწვავების, სინუსიტის, კანისა და რბილი ქსოვილების ინფექციების, ასევე კომპლიცირებული ინტრააბდომინური ინფექციების სამკურნალოდ. ხელმისაწვდომია პერორალური და ინტრავენური ფორმებით, ასევე თვალის წვეთების სახით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი დაახლოებით 12 საათია, რაც დღეში ერთხელ მიღების საშუალებას იძლევა. მნიშვნელოვანია QT ინტერვალის გახანგრძლივების რისკი, რის გამოც გულ-სისხლძარღვთა პათოლოგიის მქონე პაციენტებში სიფრთხილეა საჭირო. საქართველოში ცნობილია ბრენდით აველოქსი (Avelox).
მოქსიფლოქსაცინი მიეკუთვნება ფტორქინოლონების ანტიბიოტიკთა კლასს — კერძოდ, მეოთხე თაობის ფტორქინოლონებს. იგი სინთეზირებულ იქნა Bayer-ის ფარმაცევტული კომპანიის მიერ 1990-იანი წლების ბოლოს და კლინიკურ პრაქტიკაში დაინერგა 1999 წელს, ბრენდული სახელწოდებით Avelox. FDA-მ მოიწონა პრეპარატი თავდაპირველად საზოგადოებაში შეძენილი პნევმონიისა და ბაქტერიული სინუსიტის ჩვენებებით.
ფტორქინოლონები წარმოადგენენ სინთეზურ ანტიბაქტერიულ საშუალებებს, რომლებიც ნალიდიქსინის მჟავის წარმოებულებია. მოქსიფლოქსაცინი გამოირჩევა სხვა ფტორქინოლონებისგან (ციპროფლოქსაცინი, ლევოფლოქსაცინი) მეტოქსიჯგუფისა და ბიციკლოამინის ჯგუფის არსებობით მოლეკულის სტრუქტურაში, რაც გაზრდილ აქტივობას განაპირობებს გრამდადებითი ბაქტერიების (მათ შორის Streptococcus pneumoniae) და ანაერობების მიმართ (BNF 87).
პრეპარატი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი წამლების ნუსხაში, კერძოდ — „Watch" კატეგორიაში, რაც გულისხმობს, რომ მისი გამოყენება მხოლოდ შეზღუდული ჩვენებებისთვის უნდა მოხდეს ანტიბიოტიკორეზისტენტობის შემცირების მიზნით (WHO Model List). ხელმისაწვდომია ტაბლეტების (400 მგ), ინტრავენური საინფუზიო ხსნარისა და თვალის წვეთების (0.5%) ფორმებით.
ქიმიურად მოქსიფლოქსაცინი არის 1-ციკლოპროპილ-7-[(S,S)-2,8-diazabicyclo[4.3.0]non-8-yl]-6-ფტორ-8-მეტოქსი-4-ოქსო-1,4-დიჰიდროქინოლინ-3-კარბონმჟავა. მოლეკულური წონაა 401.43 გ/მოლი. პრეპარატი ყვითელი ფერის კრისტალური ფხვნილია, მცირედ ხსნადი წყალში.
მოქსიფლოქსაცინი ახორციელებს ბაქტერიციდულ მოქმედებას ბაქტერიული დნმ-ის სინთეზის ინჰიბირებით. კონკრეტულად, პრეპარატი ბლოკავს ორ კრიტიკულ ფერმენტს: დნმ-გირაზას (ტოპოიზომერაზა II) და ტოპოიზომერაზა IV-ს.
დნმ-გირაზა (ტოპოიზომერაზა II) არის ფერმენტი, რომელიც პასუხისმგებელია ბაქტერიული დნმ-ის სუპერსპირალიზაციაზე — პროცესი, რომელიც აუცილებელია დნმ-ის რეპლიკაციის, ტრანსკრიფციისა და რეპარაციისთვის. მოქსიფლოქსაცინი სტაბილიზებს დნმ-გირაზა-დნმ კომპლექსს, რითაც ხელს უშლის დნმ-ის ჯაჭვის ხელახლა შეერთებას. ეს იწვევს დნმ-ის ორმაგჯაჭვიან გაწყვეტებს, რაც საბოლოოდ ბაქტერიული უჯრედის სიკვდილს განაპირობებს.
ტოპოიზომერაზა IV მონაწილეობს ქრომოსომული დნმ-ის სეგრეგაციაში უჯრედის გაყოფის დროს. ამ ფერმენტის ინჰიბირება არღვევს ბაქტერიული უჯრედის ნორმალურ გაყოფას. მოქსიფლოქსაცინის უპირატესობა მდგომარეობს იმაში, რომ იგი თანაბარი აფინობით უკავშირდება ორივე ფერმენტს, რაც ამცირებს რეზისტენტობის განვითარების ალბათობას — ერთი ფერმენტის მუტაციის შემთხვევაში მეორე სამიზნე კვლავ ინჰიბირებული რჩება (EMA SmPC).
ანტიმიკრობული სპექტრი მოიცავს:
მოქსიფლოქსაცინის კონცენტრაციადამოკიდებული ბაქტერიციდული მოქმედება ხასიათდება პოსტანტიბიოტიკური ეფექტით (PAE), რომელიც 1.5-3 საათს გრძელდება. ეფექტურობის ძირითადი ფარმაკოდინამიკური პარამეტრია AUC/MIC თანაფარდობა — ოპტიმალური კლინიკური შედეგისთვის ეს მაჩვენებელი ≥30-40 უნდა იყოს გრამდადებითი ბაქტერიებისთვის და ≥100 — გრამუარყოფითებისთვის.
აღსანიშნავია, რომ Pseudomonas aeruginosa-ს მიმართ მოქსიფლოქსაცინი შეზღუდული აქტივობით ხასიათდება, რაც მას განასხვავებს ციპროფლოქსაცინისგან.
მოქსიფლოქსაცინი გამოიყენება შემდეგი ინფექციური დაავადებების სამკურნალოდ, როდესაც სხვა ანტიბიოტიკები შეუფერებელია ან არაეფექტურია (NICE NG136; EMA SmPC):
მოქსიფლოქსაცინი გამოიყენება მულტირეზისტენტული ტუბერკულოზის მკურნალობის მეორე რიგის სქემებში (WHO Guidelines 2022). ასევე, ბოლო კვლევებმა აჩვენა მისი როლი მგრძნობელი ტუბერკულოზის მკურნალობის ხანგრძლივობის შემცირებაში (TB-PRACTECAL trial).
მნიშვნელოვანი: EMA-ს 2018 წლის რეკომენდაციის მიხედვით, ფტორქინოლონები, მათ შორის მოქსიფლოქსაცინი, არ უნდა გამოიყენოს მსუბუქი, თვითშეზღუდული ინფექციების სამკურნალოდ. გამოყენება გამართლებულია მხოლოდ მაშინ, როდესაც სხვა ანტიბიოტიკები უეფექტოა ან უკუნაჩვენებია.
| ჩვენება | დოზა | ხანგრძლივობა | |---------|------|--------------| | საზოგადოებაში შეძენილი პნევმონია | 400 მგ დღეში ერთხელ | 7–14 დღე | | ქოფდ-ის გამწვავება | 400 მგ დღეში ერთხელ | 5–10 დღე | | მწვავე ბაქტერიული სინუსიტი | 400 მგ დღეში ერთხელ | 7 დღე | | კომპლიცირებული კანის ინფექციები | 400 მგ დღეში ერთხელ | 7–21 დღე | | კომპლიცირებული ინტრააბდომინური ინფექციები | 400 მგ დღეში ერთხელ | 5–14 დღე |
ინტრავენური მიღება: 400 მგ 250 მლ-ში, ინფუზიის ხანგრძლივობა მინიმუმ 60 წუთი. ი/ვ-დან პერორალურ ფორმაზე გადასვლა შესაძლებელია კლინიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების შემდეგ, დოზის კორექციის გარეშე (EMA SmPC).
ბაქტერიული კონიუნქტივიტის დროს: 1 წვეთი დაზიანებულ თვალში დღეში 3-ჯერ, 7 დღის განმავლობაში.
მოქსიფლოქსაცინი არ არის რეკომენდებული 18 წლამდე ასაკის პაციენტებში სისტემური გამოყენებისთვის ხრტილის დაზიანების რისკის გამო (BNF 87). გამონაკლისია ტუბერკულოზის მულტირეზისტენტული ფორმები, სადაც სარგებლობა აღემატება რისკს (WHO).
თვალის წვეთები (Vigamox 0.5%) შეიძლება გამოყენებულ იქნას 1 წელზე მეტი ასაკის ბავშვებში.
დოზის კორექცია არ არის საჭირო თირკმლის უკმარისობის ნებისმიერ სტადიაზე, მათ შორის ჰემოდიალიზზე მყოფ პაციენტებში, რადგან თირკმლის გზით ელიმინაცია მცირეა (EMA SmPC).
მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის (Child-Pugh A და B) ღვიძლის უკმარისობის დროს დოზის კორექცია არ არის საჭირო. მძიმე ღვიძლის უკმარისობის (Child-Pugh C) შემთხვევაში მონაცემები არასაკმარისია — გამოყენება რეკომენდებული არ არის.
დოზის კორექცია არ არის საჭირო ასაკის გამო, თუმცა გაზრდილია QT გახანგრძლივების რისკი — ელექტროკარდიოგრაფიული მონიტორინგი მიზანშეწონილია.
მოქსიფლოქსაცინი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან — აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 91%-ს. საკვები არსებითად არ ცვლის აბსორბციას, თუმცა ოდნავ აგვიანებს მაქსიმალური კონცენტრაციის მიღწევას. Cmax მიიღწევა 0.5–4 საათში პერორალური მიღებიდან. 400 მგ-ის ერთჯერადი დოზის შემდეგ პლაზმური Cmax დაახლოებით 3.1 მგ/ლ-ს შეადგენს (EMA SmPC).
მოცულობითი განაწილება (Vd) შეადგენს დაახლოებით 1.7–2.7 ლ/კგ, რაც მიუთითებს ქსოვილებში კარგ შეღწევაზე. პრეპარატი კონცენტრირდება ფილტვის ქსოვილში, ბრონქული ლორწოვანი გარსის უჯრედებში, ალვეოლურ მაკროფაგებსა და სინუსის ლორწოვანში — ქსოვილური კონცენტრაციები აღემატება პლაზმურს 2–5-ჯერ. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება დაახლოებით 30–50%-ს შეადგენს.
მეტაბოლიზდება ძირითადად მეორე ფაზის კონიუგაციის რეაქციებით — სულფატირებისა და გლუკურონიდაციის გზით. ციტოქრომ P450 ფერმენტთა სისტემა არ მონაწილეობს მოქსიფლოქსაცინის მეტაბოლიზმში, რაც ამცირებს ფარმაკოკინეტიკური ურთიერთქმედებების რისკს.
ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს დაახლოებით 12 საათს (11.5–15.6 სთ). ელიმინაცია ხორციელდება ორივე გზით: თირკმლის გზით (~20% უცვლელი სახით) და ფეკალურად (~25% უცვლელი სახით, ~35% მეტაბოლიტების სახით). ჰემოდიალიზი და პერიტონეული დიალიზი მოქსიფლოქსაცინს ეფექტურად არ შლის.
EMA 2018 გაფრთხილება: ფტორქინოლონების ხანგრძლივად მოქმედი, ინვალიდიზაციის მიმყვანი გვერდითი ეფექტები (მყესები, სახსრები, ნერვული სისტემა, ფსიქიკა) შეიძლება ერთდროულად გამოვლინდეს — ე.წ. „ფტორქინოლონური ტოქსიურობის სინდრომი".
აღსანიშნავია, რომ მოქსიფლოქსაცინი არ ახდენს CYP450 ფერმენტთა ინდუქციას ან ინჰიბირებას, რაც ამცირებს ფარმაკოკინეტიკური ურთიერთქმედებების სპექტრს სხვა ფტორქინოლონებთან შედარებით.
მოქსიფლოქსაცინი უკუნაჩვენებია ორსულობის პერიოდში (FDA კატეგორია C). ცხოველთა კვლევებში გამოვლინდა ტერატოგენული ეფექტები, მათ შორის ხრტილის დაზიანება ახალშობილ ცხოველებში. ადამიანებში კონტროლირებადი კვლევები არ ჩატარებულა. ფტორქინოლონების კლასობრივი ეფექტის გათვალისწინებით — ფეტალური ხრტილის დაზიანების რისკი — გამოყენება მიზანშეწონილი არ არის (EMA SmPC).
მოქსიფლოქსაცინი გამოიყოფა ცხოველთა რძეში. ადამიანის დედის რძეში ექსკრეციის შესახებ მონაცემები არასაკმარისია. ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენება არ არის რეკომენდებული. აუცილებლობის შემთხვევაში საჭიროა ძუძუთი კვების შეწყვეტა მკურნალობის პერიოდში და მისი დასრულებიდან მინიმუმ 48 საათის განმავლობაში (BNF 87).
თვალის წვეთების ლოკალური გამოყენება ორსულობისა და ლაქტაციის დროს შეიძლება განხილულ იქნას, თუ სარგებლობა აღემატება რისკს, რადგან სისტემური აბსორბცია მინიმალურია.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე მოქსიფლოქსაცინი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდული სახელწოდებებით:
ოფთალმოლოგიური ფორმა (Vigamox 0.5% თვალის წვეთები, Novartis/Alcon) ასევე შეიძლება იყოს ხელმისაწვდომი. პაციენტებს ურჩევენ ყოველთვის შეამოწმონ მოქმედი რეგისტრაციის სტატუსი სამედიცინო პროდუქტების სააგენტოს ვებგვერდზე.
რეცეპტის გარეშე მოქსიფლოქსაცინის შეძენა არ არის შესაძლებელი — პრეპარატი რეცეპტური წამალია.
მკურნალობის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ჩვენებაზე: სინუსიტის დროს ჩვეულებრივ 7 დღე, პნევმონიის დროს 7–14 დღე, ინტრააბდომინური ინფექციების დროს 5–14 დღე. მნიშვნელოვანია ანტიბიოტიკის კურსი ბოლომდე დაასრულოთ, თუნდაც თავს უკეთ გრძნობდეთ — წინააღმდეგ შემთხვევაში იზრდება ანტიბიოტიკორეზისტენტობის განვითარების რისკი. დოზირებისა და ხანგრძლივობის კორექცია მხოლოდ მკურნალ ექიმთან შეთანხმებით უნდა მოხდეს.
დიახ, მოქსიფლოქსაცინი შეიძლება მიიღოთ საკვებთან ერთად ან უზმოდ — საკვები არ ახდენს კლინიკურად მნიშვნელოვან გავლენას აბსორბციაზე. თუმცა, მნიშვნელოვანია თავი აარიდოთ რძის პროდუქტებთან (კალციუმი), ანტაციდებთან და რკინის პრეპარატებთან ერთდროულ მიღებას, რადგან ეს მნიშვნელოვნად ამცირებს პრეპარატის შეწოვას.
მყესის ტკივილი, შეშუპება ან ანთება მოქსიფლოქსაცინის მიღებისას სერიოზული გაფრთხილების ნიშანია. დაუყოვნებლივ შეწყვიტეთ პრეპარატის მიღება და მიმართეთ ექიმს. თავი აარიდეთ ფიზიკურ დატვირთვას დაზიანებული მყესის არეში. მყესის რღვევა შეიძლება მოხდეს მკურნალობის დროს ან მისი დასრულებიდან რამდენიმე თვის განმავლობაშიც კი (EMA SmPC).
ორი პრეპარატი განსხვავებულ დონეზე მოქმედებს. ამოქსიცილინი (და ამოქსიცილინ/კლავულანატი) რჩება პირველი რიგის ანტიბიოტიკად მრავალი სასუნთქი ინფექციისთვის, რადგან უფრო უსაფრთხოა. მოქსიფლოქსაცინი „სარეზერვო" ანტიბიოტიკია, რომელიც გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, როდესაც პირველი რიგის პრეპარატები უეფექტოა, უკუნაჩვენებია ან პაციენტს აქვს ატიპიური პათოგენებით გამოწვეული მძიმე ინფექცია. ანტიბიოტიკის არჩევანი ყოველთვის ექიმმა უნდა განსაზღვროს.
ალკოჰოლი აბსოლუტურად უკუნაჩვენები არ არის, მაგრამ კატეგორიულად არ არის რეკომენდებული. ალკოჰოლი შეიძლება გააძლიეროს ცნს-ის გვერდითი ეფექტები (თავბრუსხვევა, ძილიანობა), გააუარესოს კუჭ-ნაწლავის ტოლერანტობა და გაზარდოს ჰეპატოტოქსიურობის რისკი. ინფექციური დაავადების დროს ალკოჰოლი ასევე აფერხებს იმუნურ პასუხს.
დიახ, მოქსიფლოქსაცინმა შეიძლება გამოიწვიოს ფოტოსენსიბილიზაცია, თუმცა ეს ეფექტი ნაკლებად გამოხატულია, ვიდრე სხვა ფტორქინოლონებთან (მაგ., ლომეფლოქსაცინი). მკურნალობის პერიოდში რეკომენდებულია პირდაპირი მზის სხივებისა და ულტრაიისფერი გამოსხივების (სოლარიუმი) თავიდან აცილება და მზისგან დამცავი საშუალებების გამოყენება.