metronidazole · INN
metronidazole (metronidazole) ხელმისაწვდომია საქართველოში 1 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
მეტრონიდაზოლი (Metronidazole) არის ნიტროიმიდაზოლის ჯგუფის ანტიმიკრობული და ანტიპროტოზოული პრეპარატი, რომელიც ფართოდ გამოიყენება ანაერობული ბაქტერიული ინფექციების და პარაზიტული დაავადებების სამკურნალოდ. იგი ეფექტურია Bacteroides, Clostridium, Trichomonas vaginalis, Giardia lamblia, Entamoeba histolytica და სხვა ანაერობული მიკროორგანიზმების მიმართ. პრეპარატი შეტანილია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ მედიკამენტთა ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად გამოყენებულ ანტიბიოტიკს მსოფლიოში. მიღება შესაძლებელია პერორალურად, ინტრავენურად, რექტალურად და ტოპიკურად. მნიშვნელოვანია ალკოჰოლის მოხმარების სრული თავიდან აცილება მკურნალობის პერიოდში დისულფირამის მსგავსი რეაქციის რისკის გამო.
მეტრონიდაზოლი წარმოადგენს სინთეზურ ნიტროიმიდაზოლის წარმოებულს, რომელიც მიეკუთვნება ანტიმიკრობულ და ანტიპროტოზოულ საშუალებათა კლასს. პრეპარატი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1959 წელს ფრანგული ფარმაცევტული კომპანია Rhône-Poulenc-ის მიერ და თავდაპირველად გამოიყენებოდა ტრიქომონიაზის სამკურნალოდ. შემდგომში აღმოჩნდა, რომ იგი ფართო სპექტრის აქტივობას ავლენს ანაერობული ბაქტერიებისა და პროტოზოების მიმართ.
მეტრონიდაზოლი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების მოდელურ ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს თანამედროვე მედიცინის ერთ-ერთ ფუნდამენტურ პრეპარატს. ფარმაკოლოგიურად იგი ბაქტერიციდული მოქმედებისაა — ანადგურებს მიკროორგანიზმებს და არა მხოლოდ აფერხებს მათ ზრდას.
პრეპარატი ხელმისაწვდომია მრავალ დოზირებულ ფორმაში: ტაბლეტები (200 მგ, 250 მგ, 400 მგ, 500 მგ), ინტრავენური საინფუზიო ხსნარი (500 მგ/100 მლ), ვაგინალური სუპოზიტორიები და გელი, ასევე ტოპიკური კრემი და გელი კანის დაავადებებისთვის (BNF 87). ATC კლასიფიკაციით მიეკუთვნება J01XD01 (სისტემური) და P01AB01 (ანტიპროტოზოული) ჯგუფებს.
მეტრონიდაზოლი ასევე გამოიყენება Helicobacter pylori-ს ერადიკაციის სქემებში, პერიოდონტიტის, ბაქტერიული ვაგინოზის, ამებიაზისა და ჟიარდიაზის მკურნალობაში, რაც მას პრაქტიკულად შეუცვლელ პრეპარატად აქცევს კლინიკურ მედიცინაში (EMA SmPC).
მეტრონიდაზოლის მოქმედების მექანიზმი უნიკალურია და დაკავშირებულია მისი ნიტრო-ჯგუფის ბიოქიმიურ რედუქციასთან ანაერობულ გარემოში. პრეპარატი თავისთავად არ არის აქტიური — იგი წარმოადგენს ე.წ. „პროდრაგს" (prodrug), რომელიც აქტივდება მხოლოდ სამიზნე მიკროორგანიზმში.
ანაერობულ ბაქტერიებსა და პროტოზოებში არსებობს ელექტრონტრანსპორტული ცილები დაბალი რედოქს-პოტენციალით, კერძოდ ფერედოქსინი ან ფლავოდოქსინი. ეს ცილები ახდენენ მეტრონიდაზოლის ნიტრო-ჯგუფის (–NO₂) რედუქციას, გარდაქმნიან მას აქტიურ ციტოტოქსიკურ ნიტროზო- და ჰიდროქსილამინო-შუალედებად. ეს პროცესი ქმნის კონცენტრაციულ გრადიენტს, რაც ხელს უწყობს პრეპარატის მეტ უჯრედშიდა დაგროვებას (EMA SmPC).
აქტივირებული მეტრონიდაზოლის მეტაბოლიტები ურთიერთქმედებენ მიკროორგანიზმის დნმ-თან და იწვევენ:
ეს ცვლილებები შეუქცევადია და იწვევს უჯრედის სიკვდილს, რაც განაპირობებს პრეპარატის ბაქტერიციდულ ეფექტს. მინიმალური ბაქტერიციდული კონცენტრაცია (MBC) ჩვეულებრივ ტოლია ან ახლოსაა მინიმალურ ინჰიბიტორულ კონცენტრაციასთან (MIC).
მეტრონიდაზოლის სელექტიურობა ანაერობული მიკროორგანიზმებისთვის განპირობებულია იმით, რომ აერობულ უჯრედებში ნიტრო-ჯგუფის რედუქცია არ მიმდინარეობს საკმარისი ინტენსივობით — ჟანგბადის არსებობა ხელს უშლის ფერედოქსინის რედუქციულ აქტივობას. ამიტომ აერობულ ბაქტერიებზე მეტრონიდაზოლი არ მოქმედებს, რაც კლინიკურად მნიშვნელოვანი თავისებურებაა (BNF 87).
პრეპარატი აქტიურია შემდეგი მიკროორგანიზმების მიმართ:
მეტრონიდაზოლი გამოიყენება მრავალი ინფექციური და არაინფექციური მდგომარეობის სამკურნალოდ (BNF 87; NICE guidelines):
დოზირება დამოკიდებულია ჩვენებაზე, მიღების გზასა და პაციენტის ასაკზე (BNF 87; EMA SmPC):
| ჩვენება | დოზა | ხანგრძლივობა | |---------|------|-------------| | ანაერობული ინფექციები (p/o) | 400 მგ ყოველ 8 საათში | 7–10 დღე | | ანაერობული ინფექციები (i/v) | 500 მგ ყოველ 8 საათში | 7–10 დღე | | ტრიქომონიაზი | 2 გ ერთჯერადად ან 400 მგ × 2 | 7 დღე | | ბაქტერიული ვაგინოზი | 400 მგ × 2 დღეში | 5–7 დღე | | ამებური დიზენტერია | 800 მგ × 3 დღეში | 5 დღე | | ამებური ღვიძლის აბსცესი | 400–800 მგ × 3 | 5–10 დღე | | ჟიარდიაზი | 2 გ × 1 დღეში | 3 დღე | | C. difficile კოლიტი | 400 მგ × 3 | 10–14 დღე | | H. pylori ერადიკაცია | 400 მგ × 2 | 7–14 დღე (კომბინაციაში) | | ქირურგიული პროფილაქტიკა | 500 მგ i/v ინდუქციისას | ერთჯერადი |
მეტრონიდაზოლი და მისი მეტაბოლიტები გროვდება მძიმე თირკმლის უკმარისობისას (GFR <10 მლ/წთ). ასეთ შემთხვევაში რეკომენდებულია დოზის შემცირება ან მიღებას შორის ინტერვალის გაზრდა. ჰემოდიალიზი ეფექტურად აშორებს მეტრონიდაზოლს — დიალიზის შემდეგ საჭიროა დამატებითი დოზა (BNF 87).
მძიმე ჰეპატოცელულარული უკმარისობისას მეტრონიდაზოლის კლირენსი მნიშვნელოვნად მცირდება. რეკომენდებულია დოზის შემცირება ერთი მესამედით და კლინიკური მონიტორინგი ნეიროტოქსიკურობის ნიშნებზე (EMA SmPC).
პერორალურ მიღებისას მეტრონიდაზოლი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან — ბიოშეღწევადობა აღემატება 90%-ს. პიკური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 1–2 საათში. საკვები არ ახდენს მნიშვნელოვან გავლენას აბსორბციის მოცულობაზე, თუმცა შეიძლება დააგვიანოს Tmax (EMA SmPC).
პრეპარატის განაწილების მოცულობა შეადგენს დაახლოებით 0.5–1.1 ლ/კგ. მეტრონიდაზოლი კარგად აღწევს თითქმის ყველა ქსოვილსა და სხეულის სითხეში, მათ შორის:
პლაზმის ცილებთან შეკავშირება დაბალია — 20%-ზე ნაკლები (BNF 87).
მეტრონიდაზოლი მეტაბოლიზდება ღვიძლში, ძირითადად CYP ენზიმების (CYP3A4, CYP2C9) მეშვეობით, ოქსიდაციითა და გლუკურონიდაციით. ძირითადი მეტაბოლიტი — ჰიდროქსიმეტრონიდაზოლი — ინარჩუნებს ანტიმიკრობულ აქტივობის 30–65%-ს.
პრეპარატის 60–80% გამოიყოფა თირკმელებით (საშარდე გზებით), აქედან 20% უცვლელი სახით. 6–15% გამოიყოფა განავლით. ნახევარდაშლის პერიოდი (t½) მოზრდილებში შეადგენს 6–8 საათს, ხოლო ახალშობილებში შეიძლება გახანგრძლივდეს 25 საათამდე (EMA SmPC).
მეტრონიდაზოლი ჩვეულებრივ კარგად აიტანება, თუმცა შესაძლებელია მთელი რიგი გვერდითი მოვლენებისა (BNF 87; EMA SmPC):
ხანგრძლივი მკურნალობისას (>10 დღე) აუცილებელია სისხლის საერთო ანალიზის მონიტორინგი და ნევროლოგიური სტატუსის შეფასება. პერიფერიული ნეიროპათიის ან CNS სიმპტომების გამოვლენისას პრეპარატი დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს (BNF 87).
მეტრონიდაზოლს აქვს კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედებები მრავალ პრეპარატთან (BNF 87):
მეტრონიდაზოლმა შეიძლება ხელი შეუშალოს AST-ის (SGOT) ფერმენტული ტესტის შედეგებს, რაც უნდა გაითვალისწინონ კლინიცისტებმა (EMA SmPC).
მეტრონიდაზოლი გადის პლაცენტარულ ბარიერს. ყოფილი FDA კატეგორია — B (ცხოველებზე ტერატოგენობა არ გამოვლენილა, თუმცა ადამიანებში ადეკვატური კონტროლირებული კვლევები არ ჩატარებულა).
მეტრონიდაზოლი გამოიყოფა დედის რძეში — რძეში კონცენტრაცია მსგავსია პლაზმურისა. BNF რეკომენდაციით, თუ საჭიროა ერთჯერადი მაღალი დოზის (2 გ) მიღება, მიზანშეწონილია ძუძუთი კვების შეწყვეტა 12–24 საათით. სტანდარტული თერაპიული დოზებისას რისკი დაბალია, თუმცა ჩვილი შეიძლება შეარჩიოთ — შესაძლებელია დიარეა ან კანდიდოზი ბავშვში (BNF 87).
საქართველოში მეტრონიდაზოლი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდული და ჯენერიკული სახელწოდებით. ყველაზე გავრცელებული პრეპარატები მოიცავს:
პრეპარატი ასევე შედის კომბინირებულ პრეპარატებში (მაგ., ამოქსიცილინთან H. pylori-ს ერადიკაციის სქემებში). ტოპიკური ფორმები (გელი, კრემი) ხელმისაწვდომია დერმატოლოგიური და გინეკოლოგიური გამოყენებისთვის. კონკრეტული ბრენდების დეტალური ინფორმაციისთვის იხილეთ შესაბამისი გვერდები /medications/ სექციაში.
არა. მეტრონიდაზოლის მიღებისას ალკოჰოლის მოხმარება მკაცრად აკრძალულია. პრეპარატი აინჰიბირებს ალდეჰიდდეჰიდროგენაზას, რაც იწვევს დისულფირამის მსგავს რეაქციას: ძლიერი გულისრევა, ღებინება, ტაქიკარდია, სახის გაწითლება, თავის ტკივილი. ალკოჰოლის მოხმარებისგან თავი უნდა შეიკავოთ მკურნალობის მთელი პერიოდის განმავლობაში და მისი დასრულებიდან მინიმუმ 48 საათის შემდეგ (BNF 87).
მეტრონიდაზოლის მეტაბოლიტები შეიძლება შეაფერადონ შარდი მუქ ყავისფერ-მოწითალო ფერში. ეს სრულიად უვნებელი ფენომენია და არ მოითხოვს მკურნალობის შეწყვეტას. პაციენტი წინასწარ უნდა გაფრთხილდეს ამ მოვლენის შესახებ, რათა თავიდან აიცილოს ზედმეტი შეშფოთება.
მკურნალობის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ჩვენებაზე და მერყეობს ერთჯერადი დოზიდან (ტრიქომონიაზი) 10–14 დღემდე (C. difficile კოლიტი). ჩვეულებრივ, რეკომენდებულია მკურნალობის ხანგრძლივობა არ აღემატებოდეს 10 დღეს, გარდა სპეციალური ჩვენებებისა. ხანგრძლივი (>4 კვირა) გამოყენებისას მნიშვნელოვნად იზრდება პერიფერიული ნეიროპათიის რისკი (EMA SmPC).
მეტრონიდაზოლი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ორსულობის მეორე და მესამე ტრიმესტრში, თუ კლინიკური სარგებელი აჭარბებს რისკს. პირველი ტრიმესტრში მაღალი დოზებით გამოყენება არ არის რეკომენდებული, თუმცა სტანდარტული თერაპიული დოზებით ტერატოგენურობა არ დადასტურებულა ეპიდემიოლოგიური კვლევებით (NICE NG136).
გამოტოვებული დოზა მიიღეთ რაც შეიძლება მალე. თუ მომდევნო მიღების დრო ახლოსაა (2 საათზე ნაკლები), გამოტოვებული დოზა არ მიიღოთ და გააგრძელეთ ჩვეულებრივი სქემით. არასოდეს მიიღოთ ორმაგი დოზა გამოტოვებულის კომპენსაციისთვის.
მეტრონიდაზოლი არ ამცირებს ჰორმონული კონტრაცეპტივების ეფექტურობას. განსხვავებით ზოგიერთი სხვა ანტიბიოტიკისგან (მაგ., რიფამპიცინი), მეტრონიდაზოლი არ ურთიერთქმედებს ორალურ კონტრაცეპტივებთან კლინიკურად მნიშვნელოვანი ხარისხით (BNF 87).