lornoxicam · INN
lornoxicam (lornoxicam) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ლორნოქსიკამი (Lornoxicam) არის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატი (ნსაას), რომელიც მიეკუთვნება ოქსიკამების ქვეჯგუფს. იგი გამოირჩევა ძლიერი ანალგეზიური და ანთების საწინააღმდეგო მოქმედებით, რაც განპირობებულია ციკლოოქსიგენაზას (COX-1 და COX-2) ფერმენტების დაბალანსებული ინჰიბირებით. პრეპარატი გამოიყენება ტკივილის სინდრომის მართვისთვის — მათ შორის ოსტეოართრიტის, რევმატოიდული ართრითის, ოპერაციის შემდგომი და ტრავმატული ტკივილის დროს. ლორნოქსიკამი ხელმისაწვდომია როგორც პერორალური (ტაბლეტები), ასევე პარენტერალური (ინექციური) ფორმით. მოქმედების სწრაფი დაწყება და შედარებით მოკლე ნახევარგამოყოფის პერიოდი (3–5 საათი) მას განასხვავებს ოქსიკამების კლასის სხვა წარმომადგენლებისგან, მაგალითად პიროქსიკამისგან. საქართველოში იგი ძირითადად ცნობილია ბრენდ-სახელით ქსეფოკამი (Xefocam).
ლორნოქსიკამი (INN: lornoxicam) წარმოადგენს სინთეზურ არასტეროიდულ ანთების საწინააღმდეგო საშუალებას, რომელიც ქიმიურად მიეკუთვნება ოქსიკამების (oxicam) ჯგუფს. სტრუქტურულად იგი ტენოქსიკამის ქლორირებული ანალოგია. პრეპარატი შეიმუშავა ფარმაცევტულმა კომპანია Nycomed-მა (შემდგომში Takeda) 1990-იან წლებში და პირველად ევროპის ბაზარზე გამოჩნდა 1997 წელს.
ლორნოქსიკამი გამოირჩევა მაღალი ანალგეზიური პოტენციალით — ტკივილგამაყუჩებელი ეფექტით იგი შედარებადია ოპიოიდებთან (მაგ., მორფინთან) ოპერაციის შემდგომი ტკივილის მართვისას, რაც მას მნიშვნელოვან ალტერნატივად აქცევს ნარკოტიკულ ანალგეტიკებთან მიმართებაში (EMA SmPC). პრეპარატი ხასიათდება ძლიერი ანთების საწინააღმდეგო, ანტიპირეტიკული და ანალგეზიური თვისებებით.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით ლორნოქსიკამი მიეკუთვნება ნსაას-ების ჯგუფს (ATC კოდი: M01AC05). ოქსიკამების კლასის სხვა წარმომადგენლებისგან — პიროქსიკამის (ნახევარგამოყოფის პერიოდი ~50 სთ) და მელოქსიკამისგან (~20 სთ) — განსხვავებით, ლორნოქსიკამს აქვს შედარებით მოკლე ნახევარგამოყოფის პერიოდი (3–5 საათი), რაც თეორიულად ამცირებს კუმულაციის რისკს და შესაძლოა ნაკლებ გასტროინტესტინურ გვერდით ეფექტებთან იყოს ასოცირებული (BNF 87).
პრეპარატი ხელმისაწვდომია 4 მგ და 8 მგ ტაბლეტების, აგრეთვე 8 მგ ლიოფილიზებული ფხვნილის (საინექციო ხსნარის მოსამზადებლად) სახით. WHO-ს ძირითადი მედიკამენტების ნუსხაში იგი არ შედის, თუმცა ფართოდ გამოიყენება ევროპასა და აზიაში.
ლორნოქსიკამის მოქმედების მექანიზმი დაფუძნებულია ციკლოოქსიგენაზას (COX) ფერმენტების — COX-1 და COX-2 — არასელექციურ, დაბალანსებულ ინჰიბიციაზე. ეს ფერმენტები კატალიზებენ არაქიდონის მჟავას გარდაქმნას პროსტაგლანდინებად (PGE₂, PGI₂, PGD₂), თრომბოქსან A₂-ად (TXA₂) და პროსტაციკლინად — ბიოლოგიურად აქტიურ ნივთიერებებად, რომლებიც მონაწილეობენ ანთებით პროცესებში, ტკივილის მედიაციაში, ცხელების რეგულაციაში და თრომბოციტების აგრეგაციაში.
COX-1 ინჰიბიცია: COX-1 არის კონსტიტუციური (მუდმივად ექსპრესირებული) ფერმენტი, რომელიც წარმოქმნის „ფიზიოლოგიურ" პროსტაგლანდინებს — მათ შორის კუჭის ლორწოვანი გარსის პროტექტიულ PGE₂-ს და თრომბოციტების TXA₂-ს. ამ ფერმენტის ინჰიბიცია ხსნის ლორნოქსიკამის გასტროტოქსიკურობისა და ანტიაგრეგაციული ეფექტის მექანიზმს.
COX-2 ინჰიბიცია: COX-2 ინდუცირებადი ფერმენტია, რომლის ექსპრესია მკვეთრად იზრდება ანთებისა და ქსოვილის დაზიანების დროს. COX-2-ის ინჰიბიცია უზრუნველყოფს ანთების საწინააღმდეგო და ტკივილგამაყუჩებელ ეფექტს. ლორნოქსიკამს შედარებით დაბალანსებული COX-1/COX-2 სელექციურობის კოეფიციენტი აქვს, რაც მას განასხვავებს როგორც შერჩევითი COX-2 ინჰიბიტორებისგან (ცელეკოქსიბი, ეტორიკოქსიბი), ასევე უფრო COX-1 შერჩევითი პრეპარატებისგან (ინდომეტაცინი) (EMA SmPC).
ანალგეზიური მოქმედება რეალიზდება როგორც პერიფერიულ, ასევე ცენტრალურ დონეზე. პერიფერიაში პროსტაგლანდინების სინთეზის დათრგუნვა ამცირებს ნოციცეპტორების სენსიტიზაციას, ხოლო ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში (ზურგის ტვინის უკანა რქები) — ამცირებს ტკივილის სიგნალების ტრანსმისიას. არსებობს მონაცემები, რომ ლორნოქსიკამი ასევე ასტიმულირებს ენდოგენურ ოპიოიდურ სისტემას — კერძოდ, დინორფინის და ენდორფინების გამოთავისუფლებას, რაც შესაძლოა ხსნიდეს მის მაღალ ანალგეზიურ პოტენციალს (EMA SmPC).
ანტიპირეტიკული ეფექტი განპირობებულია ჰიპოთალამუსის თერმორეგულაციური ცენტრის დონეზე PGE₂ სინთეზის დათრგუნვით, რაც აღადგენს სხეულის ტემპერატურის ნორმალურ რეგულაციას ცხელების დროს.
ლორნოქსიკამი ჩვენებულია შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ (EMA SmPC):
ლორნოქსიკამი განკუთვნილია მხოლოდ სიმპტომური მკურნალობისთვის და არ ცვლის დაავადების მიმდინარეობას. მისი გამოყენება რეკომენდებულია მინიმალური ეფექტური დოზით, მინიმალური ხანგრძლივობით (NICE NG136).
მწვავე ტკივილი (პერორალურად):
ოსტეოართრიტი / რევმატოიდული ართრიტი (პერორალურად):
პარენტერალური (ი/ვ ან ი/მ):
ლორნოქსიკამი არ არის რეკომენდებული 18 წლამდე ასაკის პაციენტებისთვის უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მონაცემების არარსებობის გამო.
აბსორბცია: ლორნოქსიკამი სწრაფად და თითქმის სრულად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან პერორალური მიღების შემდეგ. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 90–100%. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Tmax) მიიღწევა 1–2 საათში პერორალური მიღების შემდეგ. საკვები ოდნავ ანელებს აბსორბციას (Tmax იზრდება 2,5 საათამდე), მაგრამ არ ცვლის ბიოშეღწევადობას (EMA SmPC).
განაწილება: განაწილების მოცულობა მცირეა (~0,1–0,2 ლ/კგ), რაც მიუთითებს ძირითადად ინტრავასკულურ განაწილებაზე. ცილებთან შეკავშირების ხარისხი ძალიან მაღალია — 99%, ძირითადად ალბუმინთან. პრეპარატი კარგად აღწევს სინოვიალურ სითხეში, სადაც კონცენტრაცია მიაღწევს პლაზმის კონცენტრაციის ~50%-ს.
მეტაბოლიზმი: ლორნოქსიკამი მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 ფერმენტული სისტემის მეშვეობით, ძირითადად CYP2C9 იზოფერმენტით. ძირითადი მეტაბოლური გზა არის 5'-ჰიდროქსილირება. მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. CYP2C9-ის გენეტიკური პოლიმორფიზმი (ნელი მეტაბოლიზატორები — 3/3 გენოტიპი) შეიძლება გამოიწვიოს კლირენსის 50%-ით შემცირება და პლაზმური კონცენტრაციის მომატება.
ექსკრეცია: ლორნოქსიკამი გამოიყოფა ორმაგი გზით — დაახლოებით ⅓ თირკმლებით (შარდით) და ⅔ ღვიძლის გავლით (ნაღველით/განავლით), მეტაბოლიტების სახით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 3–5 საათს, რაც ოქსიკამებში ყველაზე მოკლეა. სტაბილურ მდგომარეობას აღწევს 2–3 დღეში.
ლორნოქსიკამის გვერდითი ეფექტები ტიპურია ნსაას-ების ჯგუფისთვის (EMA SmPC, BNF 87):
პაციენტებს ურჩიეთ მიმართონ ექიმს შავი განავლის, ღებინებაში სისხლის, კანის მძიმე გამონაყარის ან სუნთქვის გაძნელების შემთხვევაში.
ლორნოქსიკამს აქვს კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედებები მრავალ პრეპარატთან (EMA SmPC, BNF 87):
ლორნოქსიკამი უკუნაჩვენებია ორსულობის III ტრიმესტრში (EMA SmPC). პროსტაგლანდინის სინთეზის ინჰიბიცია ამ პერიოდში შეიძლება გამოიწვიოს:
ორსულობის I და II ტრიმესტრში გამოყენება რეკომენდებული არ არის, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც სარგებელი აჭარბებს რისკს. ცხოველებზე ჩატარებული კვლევები მიუთითებს რეპროდუქციული ტოქსიკურობის რისკზე.
FDA კატეგორია: C (I–II ტრიმესტრი), D (III ტრიმესტრი).
უცნობია, გამოიყოფა თუ არა ლორნოქსიკამი დედის რძეში. ცხოველების კვლევებში პრეპარატი აღმოჩენილია რძეში. ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენება რეკომენდებული არ არის. აუცილებლობის შემთხვევაში უნდა შეწყდეს ძუძუთი კვება ან პრეპარატის მიღება (EMA SmPC).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ლორნოქსიკამი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდ-სახელებით:
კონკრეტული პრეპარატის ხელმისაწვდომობის შესახებ ინფორმაციისთვის მიმართეთ ადგილობრივ აფთიაქებს ან ფარმაცევტულ მონაცემთა ბაზას. ყოველთვის გაიარეთ კონსულტაცია ექიმთან ან ფარმაცევტთან პრეპარატის შერჩევამდე.
ლორნოქსიკამი და დიკლოფენაკი ორივე ნსაას-ს წარმოადგენს, მაგრამ განსხვავდებიან ქიმიური კლასით — ლორნოქსიკამი ოქსიკამია, ხოლო დიკლოფენაკი ფენილძმარმჟავას წარმოებულია. ლორნოქსიკამს აქვს უფრო ძლიერი ანალგეზიური პოტენციალი მილიგრამზე გადაანგარიშებით. ლორნოქსიკამ 8 მგ ანალგეზიით შედარებადია დიკლოფენაკ 50-100 მგ-თან. მოკლე ნახევარგამოყოფის პერიოდი (3–5 სთ vs 1–2 სთ) და დაბალანსებული COX-1/COX-2 ინჰიბიცია ლორნოქსიკამს თეორიულად უფრო უსაფრთხოს ხდის ზოგიერთი გვერდითი ეფექტის თვალსაზრისით.
მწვავე ტკივილის დროს ლორნოქსიკამის მიღება რეკომენდებულია მინიმალური ეფექტური დოზით, მინიმალური ხანგრძლივობით — ჩვეულებრივ 5–7 დღე. ქრონიკული მდგომარეობებისას (ოსტეოართრიტი, რევმატოიდული ართრიტი) ექიმი შეიძლება დანიშნავს უფრო ხანგრძლივ კურსს, მაგრამ აუცილებელია რეგულარული მონიტორინგი — კუჭ-ნაწლავის, თირკმლისა და კარდიოვასკულური სისტემის მდგომარეობის შეფასება (NICE NG136).
ლორნოქსიკამის მიღება რეკომენდებულია საკვებთან ერთად ან საკვების მიღების შემდეგ, რადგან ეს ამცირებს გასტროინტესტინური გაღიზიანების რისკს. თუმცა, ქსეფოკამ რაპიდი შეიქმნა სწრაფი აბსორბციისთვის და შეიძლება მიღებულ იქნეს ცარიელ კუჭზეც მოქმედების დაჩქარებისთვის.
დიახ, ლორნოქსიკამი და პარაცეტამოლი შეიძლება მიღებულ იქნეს ერთდროულად, რადგან მათ განსხვავებული მოქმედების მექანიზმი აქვთ. ეს კომბინაცია ხშირად გამოიყენება ოპერაციის შემდგომი ტკივილის მულტიმოდალური მართვისთვის და შეიძლება უზრუნველყოს ანალგეზიის გაუმჯობესება ოპიოიდების საჭიროების შემცირებით. თუმცა, აუცილებელია ექიმის კონსულტაცია.
საინექციო ფორმა (ი/ვ ან ი/მ) უზრუნველყოფს მოქმედების უფრო სწრაფ დაწყებას (15–30 წუთში) და გამოიყენება ძირითადად ოპერაციის შემდგომი ან მძიმე მწვავე ტკივილის დროს, როდესაც პერორალური მიღება შეუძლებელია ან საკმარისად ეფექტური არ არის. პარენტერალური ფორმა რეკომენდებულია მოკლევადიანად (არაუმეტეს 2 დღე), რის შემდეგაც გადასვლა ხდება პერორალურ ფორმაზე.
ლორნოქსიკამს, ოპიოიდებისგან განსხვავებით, არ აქვს ცენტრალური ნერვული სისტემის დამთრგუნველი ეფექტი, არ იწვევს სუნთქვის დეპრესიას, ტოლერანტობის განვითარებას ან ფიზიკურ დამოკიდებულებას. სწორედ ამიტომ იგი წარმოადგენს მნიშვნელოვან ალტერნატივას ოპიოიდური ანალგეტიკებისა ოპერაციის შემდგომი ტკივილის მართვაში, განსაკუთრებით მულტიმოდალური ანალგეზიის ფარგლებში. თუმცა, მას აქვს საკუთარი რისკ-პროფილი — კუჭ-ნაწლავის, თირკმლისა და კარდიოვასკულური გვერდითი ეფექტები (EMA SmPC).