Lorista · INN
Lorista (Lorista) ხელმისაწვდომია საქართველოში 6 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ლოზარტანი (Losartan) არის ანგიოტენზინ II რეცეპტორის ბლოკატორი (ARB), რომელიც გამოიყენება არტერიული ჰიპერტენზიის, გულის უკმარისობის და დიაბეტური ნეფროპათიის სამკურნალოდ. პრეპარატი სელექციურად ბლოკავს ანგიოტენზინ II-ის AT₁ რეცეპტორებს, რითაც იწვევს სისხლძარღვების რელაქსაციას, ალდოსტერონის სეკრეციის შემცირებას და არტერიული წნევის დაქვეითებას. ლოზარტანი კარგად აიტანება პაციენტების უმრავლესობის მიერ — აკეს ინჰიბიტორებისგან განსხვავებით, ხშირ შემთხვევაში არ იწვევს მშრალ ხველას. სტანდარტული დოზა მოზრდილებში შეადგენს 50–100 მგ დღეში ერთხელ. პრეპარატი ხელმისაწვდომია საქართველოში სხვადასხვა ბრენდის სახით, მათ შორის Lorista® (KRKA). ლოზარტანი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List).
ლოზარტანი (Losartan potassium) არის არაპეპტიდური ანგიოტენზინ II რეცეპტორის ანტაგონისტი, რომელიც მიეკუთვნება „სარტანების" (ARB — Angiotensin II Receptor Blockers) ფარმაკოლოგიურ კლასს. იგი იყო პირველი ამ კლასის პრეპარატი, რომელიც დამტკიცდა კლინიკური გამოყენებისთვის — 1995 წელს აშშ-ის სურსათისა და წამლის ადმინისტრაციამ (FDA) მოახდინა მისი რეგისტრაცია ჰიპერტენზიის მკურნალობისთვის (BNF 87).
ლოზარტანი სინთეზირებულ იქნა DuPont Merck-ის ფარმაცევტულ ლაბორატორიაში 1986 წელს, როგორც რენინ-ანგიოტენზინ-ალდოსტერონის სისტემის (RAAS) ინჰიბირების ალტერნატიული მიდგომა. აკეს ინჰიბიტორებისგან განსხვავებით, ლოზარტანი მოქმედებს უშუალოდ რეცეპტორის დონეზე, რაც უზრუნველყოფს უფრო სელექციურ ბლოკადას და ბრადიკინინის დაგროვების თავიდან აცილებას.
ქიმიურად ლოზარტანი წარმოადგენს იმიდაზოლის წარმოებულს მოლეკულური ფორმულით C₂₂H₂₂ClKN₆O. ორგანიზმში იგი მეტაბოლიზირდება აქტიურ მეტაბოლიტად — EXP-3174, რომელიც 10–40-ჯერ უფრო ძლიერი ანტაგონისტია AT₁ რეცეპტორის მიმართ, ვიდრე თავად ლოზარტანი. ამ მახასიათებელმა ლოზარტანი ფაქტობრივად პროწამალ-ტიპის პრეპარატად აქცია.
ლოზარტანი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი წამლების მოდელურ ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ფართოდ დანიშნულ ანტიჰიპერტენზიულ პრეპარატს მსოფლიოში. საქართველოში იგი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახით, მათ შორის ფართოდ ცნობილი Lorista® (KRKA, სლოვენია).
ლოზარტანი სელექციურად და კონკურენტულად ბლოკავს ანგიოტენზინ II-ის 1-ელი ტიპის (AT₁) რეცეპტორებს სხვადასხვა ქსოვილში, მათ შორის სისხლძარღვთა გლუვ კუნთებში, თირკმელზედა ჯირკვლის ქერქოვან ფენაში, გულში და თირკმლებში (EMA SmPC).
ფიზიოლოგიურად, ანგიოტენზინ II წარმოადგენს RAAS-ის ძირითად ეფექტორ ჰორმონს. იგი წარმოიქმნება ანგიოტენზინ I-ისგან ანგიოტენზინ-კონვერტირებადი ფერმენტის (აკე) მეშვეობით. ანგიოტენზინ II AT₁ რეცეპტორთან შეკავშირებისას იწვევს:
ლოზარტანი AT₁ რეცეპტორთან შეკავშირებით ბლოკავს ანგიოტენზინ II-ის ყველა ზემოთ ჩამოთვლილ ეფექტს. ამასთანავე, AT₂ რეცეპტორები რჩება თავისუფალი, რაც შეიძლება უზრუნველყოფდეს დამატებით სასარგებლო ეფექტებს — ვაზოდილატაციას, ანტიპროლიფერაციულ და ანტიფიბროზულ მოქმედებას.
აკეს ინჰიბიტორებისგან განსხვავებით, ლოზარტანი არ ზრდის ბრადიკინინის კონცენტრაციას, რაც ხსნის მშრალი ხველის დაბალ სიხშირეს. ამავდროულად, ლოზარტანი ბლოკავს ანგიოტენზინ II-ს მიუხედავად მისი წარმოქმნის გზისა — როგორც აკე-დამოკიდებულ, ისე ალტერნატიულ (ქიმაზა, კათეფსინი) პათვეისებს.
ლოზარტანს, სხვა სარტანებისგან განსხვავებით, აქვს ურიკოზურული ეფექტი — იგი ამცირებს შრატის შარდმჟავას დონეს თირკმლის პროქსიმალურ მილაკში URAT1 ტრანსპორტერის ინჰიბირების გზით. ეს თვისება კლინიკურად მნიშვნელოვანია ჰიპერურიკემიის თანმხლები პოდაგრის მქონე ჰიპერტენზიულ პაციენტებში (BNF 87).
ლოზარტანი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების დროს:
ლოზარტანი ჩვენებულია ესენციური არტერიული ჰიპერტენზიის მკურნალობისთვის მოზრდილებსა და 6 წელს ზემოთ ბავშვებში (წონა ≥20 კგ). NICE-ის გაიდლაინის მიხედვით (NICE NG136), ARB-ები, მათ შორის ლოზარტანი, რეკომენდებულია, როგორც პირველი რიგის ანტიჰიპერტენზიული საშუალება 55 წლამდე ასაკის პაციენტებში, ან აკეს ინჰიბიტორის აუტანლობის შემთხვევაში ნებისმიერ ასაკში.
ლოზარტანი ჩვენებულია გულის ქრონიკული უკმარისობის მკურნალობისთვის (NYHA II–IV კლასი), როდესაც აკეს ინჰიბიტორის გამოყენება შეუძლებელია აუტანლობის გამო. ELITE II კვლევამ აჩვენა, რომ ლოზარტანი არ ჩამოუვარდებოდა კაპტოპრილს სიკვდილიანობის შემცირების თვალსაზრისით (EMA SmPC).
ლოზარტანი ჩვენებულია მე-2 ტიპის შაქრიანი დიაბეტის მქონე პაციენტებში პროტეინურიით (ალბუმინი/კრეატინინის თანაფარდობა ≥300 მგ/გ) მიმდინარე თირკმლის დაავადების პროგრესირების შენელების მიზნით. RENAAL კვლევამ დაადასტურა, რომ ლოზარტანი 16%-ით ამცირებს ტერმინალური თირკმლის უკმარისობის რისკს პლაცებოსთან შედარებით.
ჰიპერტენზიითა და მარცხენა პარკუჭის ჰიპერტროფიით დაავადებულ პაციენტებში ლოზარტანი ამცირებს ინსულტის რისკს. LIFE კვლევამ აჩვენა ლოზარტანის უპირატესობა ატენოლოლთან შედარებით კომპოზიტური კარდიოვასკულარული საბოლოო წერტილის მხრივ (BNF 87).
კლინიკურ პრაქტიკაში ლოზარტანი ზოგჯერ გამოიყენება მარფანის სინდრომის დროს აორტის დილატაციის პრევენციისთვის, თუმცა ეს ჩვენება ჯერ არ არის ოფიციალურად დამტკიცებული.
არტერიული ჰიპერტენზია:
გულის ქრონიკული უკმარისობა:
დიაბეტური ნეფროპათია:
კარდიოვასკულარული პრევენცია (მარცხენა პარკუჭის ჰიპერტროფიით):
ღვიძლის ფუნქციის დარღვევის მქონე პაციენტებში (Child-Pugh B/C) რეკომენდებულია დოზის შემცირება — საწყისი დოზა 25 მგ/დღეში (EMA SmPC).
75 წელს ზემოთ ასაკში დოზის კორექცია სტანდარტულად არ არის საჭირო, თუმცა სისხლის წნევა უნდა მონიტორინგდეს გულდასმით.
ლოზარტანი პერორალური მიღების შემდეგ სწრაფად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 33%, რაც განპირობებულია ინტენსიური პირველადი გავლის ეფექტით ღვიძლში. პიკური კონცენტრაცია (Cmax) პლაზმაში მიიღწევა 1 საათში ლოზარტანისთვის და 3–4 საათში აქტიური მეტაბოლიტისთვის (EXP-3174). საკვები არ მოქმედებს მნიშვნელოვნად ბიოშეღწევადობაზე (EMA SmPC).
ლოზარტანი და მისი აქტიური მეტაბოლიტი მაღალი ხარისხით (>99%) უკავშირდება პლაზმის ცილებს, ძირითადად ალბუმინს. განაწილების მოცულობა შეადგენს დაახლოებით 34 ლიტრს. პრეპარატი ცუდად აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს.
ლოზარტანი მეტაბოლიზირდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 სისტემის, ძირითადად CYP2C9 და ნაწილობრივ CYP3A4 ფერმენტების მეშვეობით. ძირითადი აქტიური მეტაბოლიტი EXP-3174 (E-3174) წარმოიქმნება ალდეჰიდური შუალედური ნაერთის ოქსიდაციით და არის 10–40-ჯერ უფრო ძლიერი AT₁ ანტაგონისტი.
ლოზარტანი და მისი მეტაბოლიტები გამოიყოფა როგორც თირკმლებით (35%), ისე ნაღვლით/განავლით (60%). ლოზარტანის ნახევარგამოყოფის პერიოდი (T½) შეადგენს 1,5–2,5 საათს, ხოლო აქტიური მეტაბოლიტის — 6–9 საათს, რაც უზრუნველყოფს 24-საათიან ანტიჰიპერტენზიულ ეფექტს ერთჯერადი მიღებისას (BNF 87).
ლოზარტანი, ზოგადად, კარგად აიტანება. გვერდითი ეფექტების პროფილი მნიშვნელოვნად უკეთესია აკეს ინჰიბიტორებთან შედარებით.
ხანდაზმულ პაციენტებში ორთოსტატული ჰიპოტენზიის რისკი უფრო მაღალია. დიაბეტური ნეფროპათიის მქონე პაციენტებში ჰიპერკალიემიის სიხშირე შეადგენს 5–10%-ს.
კალიუმ-შემანარჩუნებელი დიურეტიკები და კალიუმის დანამატები: სპირონოლაქტონი, ამილორიდი, ეპლერენონი, ტრიამტერენი — მძიმე ჰიპერკალიემიის რისკი. კალიუმის დონის რეგულარული მონიტორინგი აუცილებელია (BNF 87).
აკეს ინჰიბიტორები და ალისკირენი: RAAS-ის ორმაგი ბლოკადა ზრდის ჰიპოტენზიის, ჰიპერკალიემიისა და თირკმლის ფუნქციის გაუარესების რისკს. ONTARGET კვლევის შედეგებიდან გამომდინარე, ეს კომბინაცია არ არის რეკომენდებული (EMA SmPC).
არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები (NSAIDs): იბუპროფენი, დიკლოფენაკი, ნაპროქსენი — ამცირებენ ლოზარტანის ანტიჰიპერტენზიულ ეფექტს და ზრდიან თირკმლის მწვავე უკმარისობის რისკს, განსაკუთრებით ხანდაზმულ და დეჰიდრატირებულ პაციენტებში.
ლითიუმი: ლოზარტანი ზრდის ლითიუმის პლაზმურ კონცენტრაციას და ტოქსიურობის რისკს. ლითიუმის დონის მონიტორინგი აუცილებელია (BNF 87).
რიფამპიცინი და ფლუკონაზოლი: რიფამპიცინი, როგორც CYP-ინდუქტორი, ამცირებს ლოზარტანის აქტიური მეტაბოლიტის კონცენტრაციას. ფლუკონაზოლი (CYP2C9 ინჰიბიტორი) ამცირებს EXP-3174-ის წარმოქმნას, რაც ასუსტებს ანტიჰიპერტენზიულ ეფექტს.
ტრიმეტოპრიმი: ჰიპერკალიემიის რისკის გაზრდა, განსაკუთრებით ხანდაზმულ პაციენტებში თირკმლის ფუნქციის დარღვევით.
ლოზარტანი აბსოლუტურად უკუნაჩვენებია ორსულობის II და III ტრიმესტრში. RAAS-ზე მოქმედი პრეპარატები იწვევენ ნაყოფის თირკმლის დისფუნქციას, ოლიგოჰიდრამნიონს, თავის ქალის ჰიპოპლაზიას, ნაყოფის/ახალშობილის სიკვდილს (FDA კატეგორია D) (EMA SmPC).
ორსულობის I ტრიმესტრშიც გამოყენება არ არის რეკომენდებული, თუმცა ტერატოგენობის მტკიცებულება ამ პერიოდისთვის ნაკლებად ცალსახაა. ორსულობის დაგეგმვისას ლოზარტანი უნდა შეიცვალოს უსაფრთხო ალტერნატივით (მაგ., მეთილდოპა, ლაბეტალოლი, ნიფედიპინი).
თუ ორსულობა დადასტურდა ლოზარტანის მიღების ფონზე, პრეპარატი დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს და ნაყოფის ულტრაბგერითი მონიტორინგი ჩატარდეს.
არ არის ცნობილი, გამოიყოფა თუ არა ლოზარტანი დედის რძეში ადამიანში. ვირთხებში ლოზარტანი და მისი მეტაბოლიტი გამოიყოფა რძეში. ძუძუთი კვების პერიოდში ლოზარტანის გამოყენება არ არის რეკომენდებული; საჭიროების შემთხვევაში ალტერნატიული ანტიჰიპერტენზიული საშუალების არჩევა სასურველია (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ლოზარტანი ხელმისაწვდომია რამდენიმე ბრენდის სახით:
ლოზარტანის კომბინირებული პრეპარატები (ლოზარტანი + ჰიდროქლორთიაზიდი ან ლოზარტანი + ამლოდიპინი) ასევე ფართოდ გამოიყენება კომბინირებული ანტიჰიპერტენზიული თერაპიისთვის. კონკრეტული ბრენდის ხელმისაწვდომობა შეიძლება განსხვავდებოდეს აფთიაქების მიხედვით.
ლოზარტანი შეიძლება მიიღოთ დღის ნებისმიერ მონაკვეთში, თუმცა რეკომენდებულია ყოველდღე ერთსა და იმავე დროს. ზოგიერთი კვლევა (მათ შორის Hygia Chronotherapy Trial) მიუთითებს, რომ საღამოს მიღება შეიძლება უკეთ აკონტროლებდეს ღამის არტერიულ წნევას, თუმცა ეს რეკომენდაცია უნივერსალური არ არის. მკურნალ ექიმთან კონსულტაცია სასურველია.
ლოზარტანის ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი იწყება 1–2 საათის განმავლობაში, პიკურ ეფექტს აღწევს 6 საათში, ხოლო სრული თერაპიული ეფექტი ვითარდება 3–6 კვირის რეგულარული მიღების შემდეგ. სწორედ ამიტომ, დოზის კორექცია რეკომენდებულია არანაკლებ 2–4 კვირიანი ინტერვალით (EMA SmPC).
დიახ, ლოზარტანისა და ამლოდიპინის კომბინაცია ხშირად გამოიყენება ჰიპერტენზიის მკურნალობაში და წარმოადგენს რეკომენდებულ კომბინაციას (NICE NG136). ორი სხვადასხვა მექანიზმით მოქმედი პრეპარატის ერთობლივი გამოყენება უზრუნველყოფს უკეთეს წნევის კონტროლს მონოთერაპიასთან შედარებით.
ორივე ARB კლასის პრეპარატია, თუმცა ძირითადი განსხვავებებია: ლოზარტანს აქვს მოკლე ნახევარგამოყოფის პერიოდი (2 სთ vs 6 სთ), მაგრამ აქტიური მეტაბოლიტი კომპენსირებს ამას; ლოზარტანს აქვს უნიკალური ურიკოზურული ეფექტი; ვალსარტანს აქვს NAVIGATOR და Val-HeFT კვლევების მტკიცებულება გულის უკმარისობაში. კლინიკური ეფექტურობა ჰიპერტენზიაში მსგავსია (BNF 87).
დიახ. ლოზარტანით მკურნალობის დაწყებამდე და მკურნალობის პირველი რამდენიმე კვირის განმავლობაში რეკომენდებულია: შრატის კალიუმის, კრეატინინის და eGFR-ის მონიტორინგი. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ეს თირკმლის ფუნქციის დარღვევის, შაქრიანი დიაბეტის ან კალიუმ-შემანარჩუნებელი დიურეტიკების ერთდროული გამოყენების შემთხვევაში (NICE NG136).
თუ გამოტოვებული დოზის შემდეგ მომდევნო მიღების დრო ახლოსაა, გამოტოვებული დოზა არ უნდა მიიღოთ — მიიღეთ მომდევნო დოზა ჩვეულებრივ დროს. არასოდეს მიიღოთ ორმაგი დოზა გამოტოვებულის კომპენსაციის მიზნით. ლოზარტანის ერთი დოზის გამოტოვება, როგორც წესი, არ იწვევს არტერიული წნევის მნიშვნელოვან მატებას, თუმცა რეგულარული მიღება აუცილებელია ოპტიმალური ეფექტისთვის.