loratadine · INN
loratadine (loratadine) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ლორატადინი (Loratadine) არის მეორე თაობის ანტიჰისტამინური პრეპარატი, რომელიც სელექტიურად ბლოკავს პერიფერიულ H₁-ჰისტამინურ რეცეპტორებს. იგი გამოიყენება ალერგიული რინიტის (სეზონური და მთელწლიანი), ქრონიკული იდიოპათიური ურტიკარიის და სხვა ალერგიული მდგომარეობების სამკურნალოდ. პრეპარატს ახასიათებს გრძელი მოქმედება (24 საათი), მინიმალური სედატიური ეფექტი და კარგი უსაფრთხოების პროფილი. მიიღება პერორალურად — ტაბლეტების ან სიროფის სახით. მოზრდილებისა და 12 წელზე უფროსი ასაკის ბავშვებისთვის სტანდარტული დოზაა 10 მგ დღეში ერთხელ, 2–11 წლის ბავშვებისთვის — 5 მგ. ლორატადინი კარგად აიტანება, ძირითადი გვერდითი ეფექტებია თავის ტკივილი, პირის სიმშრალე და ძილიანობა (იშვიათად). პრეპარატი ხელმისაწვდომია რეცეპტის გარეშე და წარმოადგენს ალერგიის ფართოდ გამოყენებულ სამკურნალო საშუალებას საქართველოში (BNF 87, WHO Model List).
ლორატადინი (INN: Loratadine) არის მეორე თაობის სელექტიური, პერიფერიული H₁-ანტიჰისტამინური პრეპარატი, რომელიც მიეკუთვნება პიპერიდინის წარმოებულთა ქიმიურ ჯგუფს. მისი ქიმიური ფორმულაა C₂₂H₂₃ClN₂O₂, ხოლო მოლეკულური მასა — 382.88 გ/მოლ.
ლორატადინი შეიქმნა Schering-Plough კომპანიაში 1980-იან წლებში, როგორც პირველი თაობის ანტიჰისტამინური პრეპარატის — აზატადინის — ნაწარმი, რომელსაც არ ექნებოდა გამოხატული სედატიური ეფექტი. FDA-მ მოიწონა 1993 წელს ბრენდ-სახელწოდებით Claritin®. 2002 წლიდან ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ხოლო მოგვიანებით ევროპაშიც ლორატადინი გახდა ურეცეპტო (OTC) პრეპარატი. იგი შეტანილია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List), რაც ხაზს უსვამს მის მნიშვნელობას გლობალურ ჯანდაცვაში.
ATC კოდი: R06AX13. ლორატადინი მიეკუთვნება სისტემური ანტიჰისტამინური საშუალებების ჯგუფს. პირველი თაობის ანტიჰისტამინებისგან (დიფენჰიდრამინი, ქლორფენირამინი) განსხვავებით, ლორატადინი პრაქტიკულად არ გადალახავს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე ზემოქმედებას — სედაციას, ძილიანობას და კოგნიტურ ფუნქციის დარღვევას. გარდა ანტიჰისტამინური აქტივობისა, ლორატადინს აქვს მსუბუქი ანთების საწინააღმდეგო თვისებებიც, რაც დაკავშირებულია მედიატორთა გამოყოფის ინჰიბირებასთან (BNF 87, EMA SmPC).
ლორატადინი მოქმედებს როგორც სელექტიური, შექცევადი (რევერსიბული) პერიფერიული H₁-ჰისტამინური რეცეპტორების ანტაგონისტი. მისი ფარმაკოლოგიური მოქმედება მრავალსაფეხურიანია და მოიცავს რამდენიმე ძირითად მექანიზმს.
ჰისტამინი — ბიოგენური ამინი — წარმოადგენს ალერგიული რეაქციების ერთ-ერთ მთავარ მედიატორს. ალერგენთან კონტაქტისას მასტოციტები და ბაზოფილები ათავისუფლებენ ჰისტამინს, რომელიც H₁-რეცეპტორებთან შეკავშირებით იწვევს:
ლორატადინი კომპეტიტურად (კონკურენტულად) უკავშირდება H₁-რეცეპტორებს და ხელს უშლის ჰისტამინის ბიოლოგიური ეფექტების განვითარებას. თანამედროვე კონცეფციის მიხედვით, H₁-რეცეპტორი წარმოადგენს კონსტიტუციურად აქტიურ რეცეპტორს, ხოლო ლორატადინი მოქმედებს როგორც „ინვერსიული აგონისტი" — ანუ სტაბილიზირებს რეცეპტორის ინაქტიური კონფორმაციას (EMA SmPC).
ლორატადინი, H₁-რეცეპტორების ბლოკადის გარდა, ახდენს დამატებით ანთების საწინააღმდეგო ეფექტს:
ლორატადინი ორგანიზმში მეტაბოლიზდება აქტიურ მეტაბოლიტად — დესლორატადინად (3-ჰიდროქსიდესლორატადინი), რომელიც თავად არის ძლიერი H₁-ანტაგონისტი და მნიშვნელოვან წვლილს შეიტანს საერთო ანტიჰისტამინურ ეფექტში. დესლორატადინი, თავის მხრივ, ცალკე სამკურნალო პრეპარატის სახითაც გამოიყენება (BNF 87).
ლორატადინი მინიმალურ აფინობას ავლენს მუსკარინული, სეროტონინერგული, დოფამინერგული და ადრენერგული რეცეპტორებისადმი, რაც ხსნის მისი უარყოფითი ეფექტების დაბალ სიხშირეს (EMA SmPC).
ლორატადინი ინიშნება შემდეგი ალერგიული მდგომარეობების სამკურნალოდ:
ლორატადინი ეფექტურია როგორც სეზონური ალერგიული რინიტის (თივის ციება), ისე მთელწლიანი (პერენიალური) ალერგიული რინიტის მკურნალობაში. იგი ამცირებს ცხვირის ხორხს, სურდოს, ქავილს (ცხვირისა და სასის), ცხვირის ობსტრუქციას და თვალებთან ასოცირებულ სიმპტომებს — ცრემლდენას, ქავილს, სიწითლეს. ARIA (Allergic Rhinitis and its Impact on Asthma) გაიდლაინის მიხედვით, მეორე თაობის ანტიჰისტამინები, მათ შორის ლორატადინი, წარმოადგენენ პირველი რიგის თერაპიას მსუბუქი-საშუალო სიმძიმის ალერგიული რინიტისთვის (NICE NG136).
იხ.: ალერგიული რინიტი
ლორატადინი ეფექტურად ამცირებს ქავილს, ტალღას (წითელი ფოლიკულური გამონაყარი) და შეშუპებას ქრონიკული სპონტანური ურტიკარიის დროს. საერთაშორისო გაიდლაინების (EAACI/GA²LEN) მიხედვით, მეორე თაობის H₁-ანტიჰისტამინები წარმოადგენს პირველი რიგის მკურნალობას ურტიკარიისთვის, ხოლო რეფრაქტერულ შემთხვევებში დოზის 4-ჯერ გაზრდაც დასაშვებია (BNF 87).
იხ.: ურტიკარია
ლორატადინი ამცირებს ალერგიული კონიუნქტივიტის სიმპტომებს: თვალის ქავილს, სიწითლეს, ცრემლდენას. თუმცა ტოპიკურ ანტიჰისტამინურ თვალის წვეთებთან შედარებით, სისტემური მიღება ნაკლებად ეფექტურია ლოკალური სიმპტომებისთვის.
ლორატადინი არ არის ეფექტური ანაფილაქსიის სამკურნალოდ — ანაფილაქსიის შემთხვევაში აუცილებელია ადრენალინის (ეპინეფრინის) გამოყენება.
| ასაკი | სხეულის წონა | დოზა | |-------|-------------|------| | 2–5 წელი | <30 კგ | 5 მგ (სიროფი 5 მლ) დღეში ერთხელ | | 6–11 წელი | <30 კგ | 5 მგ დღეში ერთხელ | | 6–11 წელი | ≥30 კგ | 10 მგ დღეში ერთხელ | | ≥12 წელი | — | 10 მგ დღეში ერთხელ |
შენიშვნა: 2 წლამდე ასაკის ბავშვებში ლორატადინის უსაფრთხოება საკმარისად შესწავლილი არ არის (EMA SmPC).
ღვიძლის მძიმე უკმარისობის დროს ლორატადინის კლირენსი მნიშვნელოვნად მცირდება. რეკომენდებულია საწყისი დოზის შემცირება:
GFR <30 მლ/წთ-ის დროს რეკომენდებულია:
GFR >30 მლ/წთ-ის დროს დოზის კორექტირება საჭირო არ არის.
დოზის კორექტირება, როგორც წესი, არ არის საჭირო, თუმცა ღვიძლისა და თირკმლის ფუნქციის შეფასება მიზანშეწონილია (BNF 87).
ლორატადინი სწრაფად და თითქმის სრულად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა (bioavailability) შეადგენს დაახლოებით 40%-ს, რაც განპირობებულია „პირველი გავლის ეფექტით" (first-pass effect) ღვიძლში. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 1–1.5 საათში ლორატადინისთვის და 1.5–3.7 საათში აქტიური მეტაბოლიტისთვის (დესლორატადინისთვის). საჭმელი 1 საათით აგვიანებს Tmax-ს, მაგრამ არ ცვლის საერთო ბიოშეღწევადობას (EMA SmPC).
ლორატადინი მაღალი ხარისხით უკავშირდება პლაზმის ცილებს — 97–99%, ხოლო დესლორატადინი — 73–76%. განაწილების მოცულობა სხეულში მაღალია, რაც მიუთითებს ქსოვილებში კარგ განაწილებაზე. მნიშვნელოვანია, რომ ლორატადინი პრაქტიკულად არ გადალახავს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს თერაპიულ დოზებში, რაც განაპირობებს სედაციის ნაკლებ ალბათობას.
ლორატადინი ინტენსიურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 ფერმენტების მეშვეობით, ძირითადად CYP3A4 და CYP2D6 იზოფერმენტებით. ძირითადი აქტიური მეტაბოლიტი — დესლორატადინი (DCL) — წარმოიქმნება დესკარბეთოქსილაციის შედეგად.
ლორატადინი და მისი მეტაბოლიტები გამოიყოფა თანაბრად შარდითა და ფეკალიით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½):
დესლორატადინის ხანგრძლივი ნახევარგამოყოფის პერიოდი განაპირობებს პრეპარატის 24-საათიან მოქმედებას (BNF 87, EMA SmPC).
ლორატადინი ზოგადად კარგად აიტანება და ხასიათდება უსაფრთხოების ხელსაყრელი პროფილით. კლინიკურ კვლევებში გვერდითი ეფექტების სიხშირე პლაცებოს მსგავსი იყო.
მოზრდილებში:
2–5 წლის ასაკის ბავშვებში ყველაზე ხშირად აღინიშნება:
6–12 წლის ასაკის ბავშვებში:
ლორატადინს, თერაპიულ დოზებში, არ აქვს კლინიკურად მნიშვნელოვანი ანტიქოლინერგული ეფექტი (პირის სიმშრალის ზომიერი სიხშირის მიუხედავად). ასევე, იგი არ იწვევს ფსიქომოტორული ფუნქციის დარღვევას და არ ზრდის ალკოჰოლის სედატიურ ეფექტს (BNF 87).
ლორატადინს აქვს შედარებით დაბალი ურთიერთქმედების პოტენციალი, თუმცა რამდენიმე კლინიკურად მნიშვნელოვანი ინტერაქცია უნდა იქნეს გათვალისწინებული:
ვინაიდან ლორატადინი მეტაბოლიზდება CYP3A4 და CYP2D6 ფერმენტებით, ამ იზოფერმენტების ინჰიბიტორებმა შეიძლება გაზარდონ ლორატადინის პლაზმური კონცენტრაცია:
ლორატადინი ხელს უშლის კანის პრიკ-ტესტის და პატჩ-ტესტის ინტერპრეტაციას. ასევე შეიძლება ხელი შეუშალოს მეტაქოლინით პროვოკაციული სინჯის შედეგებს (EMA SmPC, BNF 87).
ლორატადინი FDA კატეგორიით მიეკუთვნებოდა კატეგორია B-ს (ძველი კლასიფიკაციით) — ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა ტერატოგენული ეფექტი არ გამოავლინა, ხოლო ადამიანებში საკმარისი კონტროლირებული კვლევები არ არსებობს.
ეპიდემიოლოგიური კვლევებისა და რეგისტრების მონაცემებით (>10,000 ორსულობა), ლორატადინის მიღება პირველ ტრიმესტრში არ ასოცირდება თანდაყოლილი მანკების რისკის მატებასთან. NICE და ACOG გაიდლაინები ლორატადინს მიიჩნევენ ორსულობის დროს შედარებით უსაფრთხო ანტიჰისტამინად, თუ ჩვენება ამართლებს მის გამოყენებას. მიუხედავად ამისა, პირველი ტრიმესტრის განმავლობაში რეკომენდებულია გამოყენების თავიდან აცილება, თუ ეს შესაძლებელია (BNF 87).
ლორატადინი და მისი აქტიური მეტაბოლიტი — დესლორატადინი — გამოიყოფა დედის რძეში მცირე რაოდენობით. ძუძუთი კვებისას ჩვილი იღებს დედის დოზის დაახლოებით 0.46%-ს (ლორატადინი + დესლორატადინი), რაც ჩვილზე კლინიკურ ეფექტს ნაკლებად მოახდენს. ამის მიუხედავად, ძუძუთი კვების პერიოდში სიფრთხილეა საჭირო და ლორატადინის გამოყენება მხოლოდ მკაფიო ჩვენების დროს არის გამართლებული (EMA SmPC).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ლორატადინი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდ-სახელწოდებით. ქვემოთ მოცემულია ძირითადი პრეპარატები:
ლორატადინი საქართველოში ხელმისაწვდომია ურეცეპტოდ (OTC) და მიეკუთვნება ფართო მოხმარების ალერგიის საწინააღმდეგო პრეპარატებს. ფასები ვარირებს მწარმოებლისა და ფორმულირების მიხედვით (WHO Model List).
ლორატადინის ეფექტი იწყება მიღებიდან 1–3 საათში და მაქსიმუმს აღწევს 8–12 საათში. მოქმედების ხანგრძლივობა 24 საათია, ამიტომ საკმარისია დღეში ერთხელ მიღება. საუკეთესო ეფექტისთვის რეკომენდებულია რეგულარული ყოველდღიური მიღება ალერგიის სეზონის განმავლობაში, და არა მხოლოდ სიმპტომების გამწვავებისას (BNF 87).
ლორატადინი მეორე თაობის ანტიჰისტამინია და, პირველი თაობის პრეპარატებისგან (დიფენჰიდრამინი, ქლორფენირამინი) განსხვავებით, პრაქტიკულად არ იწვევს სედაციას თერაპიულ დოზებში. კლინიკურ კვლევებში ძილიანობის სიხშირე პლაცებოს მსგავსი იყო. თუმცა ინდივიდუალური მგრძნობელობა განსხვავდება — ზოგიერთ პაციენტს შეიძლება ჰქონდეს მცირე სედაცია, განსაკუთრებით მაღალი დოზებით ან ღვიძლის დაავადების დროს (EMA SmPC).
ლორატადინი ოფიციალურად ნებადართულია 2 წლის ასაკიდან. 2 წლამდე ასაკის ბავშვებში მისი უსაფრთხოება და ეფექტურობა საკმარისად შესწავლილი არ არის. ამ ასაკის ჩვილებში ალერგიული სიმპტომების მართვისთვის მიმართეთ პედიატრს, რომელიც შეარჩევს შესაფერის მკურნალობას (BNF 87).
ორივე პრეპარატი მეორე თაობის H₁-ანტიჰისტამინია და ეფექტურობით მსგავსია. ძირითადი განსხვავებები:
ლორატადინი უსაფრთხოა ხანგრძლივი გამოყენებისთვის. სეზონური ალერგიის დროს, როგორც წესი, მიიღება ალერგენთან ექსპოზიციის მთელი პერიოდის განმავლობაში (რამდენიმე კვირადან რამდენიმე თვემდე). მთელწლიანი ალერგიული რინიტისა და ქრონიკული ურტიკარიის დროს შეიძლება საჭირო გახდეს თვეების ან თუნდაც წლების განმავლობაში მიღება ექიმის მეთვალყურეობით. ტოლერანტობა (ტაქიფილაქსია) ლორატადინის მიმართ იშვიათად ვითარდება (BNF 87, EMA SmPC).
კლინიკურ კვლევებში ლორატადინი არ აძლიერებდა ალკოჰოლის სედატიურ ეფექტს. მიუხედავად ამისა, ალკოჰოლთან ერთად მიღება არ არის რეკომენდებული, რადგან ალკოჰოლი თავად შეიძლება გააუარესოს ალერგიული სიმპტომები (ცხვირის ობსტრუქცია, ჰისტამინის გამოყოფა) და, გარკვეულ პირობებში, პოტენცირდეს სედატიური ეფექტი (BNF 87).