Livazo · INN
ლივაზო (Livazo) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ლივაზო (პიტავასტატინი) წარმოადგენს სტატინების ჯგუფის ჰიპოლიპიდემიურ პრეპარატს, რომელიც ინჰიბირებს HMG-CoA რედუქტაზას — ქოლესტერინის ბიოსინთეზის საკვანძო ფერმენტს. პრეპარატი გამოიყენება პირველადი ჰიპერქოლესტერინემიისა და შერეული დისლიპიდემიის სამკურნალოდ, როდესაც დიეტა და ცხოვრების წესის კორექცია არასაკმარისია. პიტავასტატინი გამოირჩევა მინიმალური მეტაბოლიზმით ციტოქრომ P450 სისტემის მეშვეობით, რაც ამცირებს წამლების ურთიერთქმედების რისკს. სტანდარტული დოზა შეადგენს 1–4 მგ-ს დღეში. LDL-ქოლესტერინის დონეს ამცირებს 38–45%-ით. ხშირი გვერდითი ეფექტებიდან აღსანიშნავია მიალგია და თავის ტკივილი. იშვიათ, მაგრამ სერიოზულ გართულებებს მიეკუთვნება რაბდომიოლიზი. პრეპარატი უკუნაჩვენებია ორსულობისა და ლაქტაციის პერიოდში (BNF 87).
პიტავასტატინი (INN: pitavastatin) — სინთეზური ჰიპოლიპიდემიური პრეპარატია, რომელიც მიეკუთვნება სტატინების (HMG-CoA რედუქტაზას ინჰიბიტორების) ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს. ლივაზო (Livazo) წარმოადგენს მის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ სავაჭრო სახელწოდებას, რომელიც გამოიყენება ევროპისა და აზიის მრავალ ქვეყანაში.
პიტავასტატინი თავდაპირველად სინთეზირებულ იქნა იაპონურ ფარმაცევტულ კომპანია Nissan Chemical Industries-ში 1990-იან წლებში. შემდგომში მისი განვითარება განაგრძო Kowa Company-მ. პრეპარატი პირველად რეგისტრირებულ იქნა იაპონიაში 2003 წელს, ხოლო ევროპის სამედიცინო სააგენტომ (EMA) მას რეგისტრაცია მიანიჭა 2010 წელს სავაჭრო სახელწოდებით Livazo (EMA SmPC). აშშ-ს FDA-მ პრეპარატი დაამტკიცა 2009 წელს სახელწოდებით Livalo.
ქიმიურად პიტავასტატინი წარმოადგენს ციკლოპროპილის ჯგუფის შემცველ ფლუოროფენილქინოლინის წარმოებულს. სხვა სტატინებისგან განსხვავებით, პიტავასტატინს აქვს უნიკალური ციკლოპროპილის ჯგუფი, რაც განაპირობებს მის მეტაბოლურ თავისებურებებს — მინიმალურ მეტაბოლიზმს CYP3A4 იზოფერმენტის მეშვეობით. ეს ფარმაკოკინეტიკური უპირატესობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ პაციენტებისთვის, რომლებიც მრავალ მედიკამენტს ღებულობენ ერთდროულად.
ATC კლასიფიკაციის მიხედვით პიტავასტატინი მიეკუთვნება C10AA08 ჯგუფს. პრეპარატი ხელმისაწვდომია პერორალური მიღებისთვის ტაბლეტის ფორმით, დოზირებით 1 მგ, 2 მგ და 4 მგ. პიტავასტატინი ითვლება საშუალო ინტენსივობის სტატინად, რომელიც ეფექტურობით შედარებადია ატორვასტატინთან და როზუვასტატინთან დაბალ-საშუალო დოზებში (NICE NG136).
პიტავასტატინის მოქმედების მექანიზმი ემყარება 3-ჰიდროქსი-3-მეთილგლუტარილ-კოენზიმ A (HMG-CoA) რედუქტაზას კომპეტიტურ და რევერსიბელურ ინჰიბიციას. ეს ფერმენტი კატალიზებს მევალონატის ბიოსინთეზის შემზღუდავ რეაქციას — HMG-CoA-ს მევალონატად გარდაქმნას, რაც წარმოადგენს ქოლესტერინის de novo სინთეზის საკვანძო ეტაპს ღვიძლში.
ფერმენტული ინჰიბიცია: პიტავასტატინი სტრუქტურულად მსგავსია HMG-CoA სუბსტრატის, რაც საშუალებას აძლევს მას დაუკავშირდეს ფერმენტის აქტიურ ცენტრს მაღალი აფინობით. HMG-CoA რედუქტაზას ინჰიბიციის IC₅₀ მნიშვნელობა პიტავასტატინისთვის შეადგენს დაახლოებით 6,8 nM, რაც მიუთითებს მის მაღალ აფინობაზე ფერმენტის მიმართ (EMA SmPC).
ღვიძლის რეცეპტორების აპრეგულაცია: ჰეპატოციტებში ქოლესტერინის ინტრაცელულარული კონცენტრაციის შემცირების შედეგად აქტივირდება SREBP-2 (sterol regulatory element-binding protein 2) ტრანსკრიპციული ფაქტორი. ეს იწვევს ღვიძლის უჯრედების ზედაპირზე LDL რეცეპტორების (LDLR) ექსპრესიის გაზრდას. LDL რეცეპტორების რაოდენობის ზრდა აძლიერებს სისხლიდან LDL-ქოლესტერინის შემცველი ნაწილაკების კლირენსს, რაც საბოლოოდ ამცირებს პლაზმაში LDL-C კონცენტრაციას.
პლეიოტროპული ეფექტები: სტატინების, მათ შორის პიტავასტატინის, ანტილიპიდემიური მოქმედების გარდა, აღწერილია მრავალი პლეიოტროპული ეფექტი:
პიტავასტატინის მნიშვნელოვანი თავისებურებაა მისი მინიმალური ზეგავლენა გლუკოზის მეტაბოლიზმზე. J-PREDICT კვლევამ აჩვენა, რომ პიტავასტატინი, სხვა სტატინებისგან განსხვავებით, არ ზრდის ახალი შაქრიანი დიაბეტის განვითარების რისკს, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მეტაბოლური სინდრომის მქონე პაციენტებისთვის.
ლიპიდურ პროფილზე ზეგავლენა: პიტავასტატინი 2 მგ დოზით ამცირებს LDL-C-ს 38–42%-ით, საერთო ქოლესტერინს 28–32%-ით, ტრიგლიცერიდებს 15–20%-ით და ზრდის HDL-C-ს 5–9%-ით (EMA SmPC).
პიტავასტატინის (ლივაზოს) გამოყენების ძირითადი ჩვენებებია:
პრეპარატი ნაჩვენებია პირველადი ჰიპერქოლესტერინემიის მკურნალობისთვის (მათ შორის ჰეტეროზიგოტური ოჯახური ჰიპერქოლესტერინემია), როდესაც დიეტოთერაპია და ცხოვრების წესის მოდიფიკაცია (ფიზიკური აქტივობა, წონის კორექცია) არასაკმარისია LDL-ქოლესტერინის სამიზნე დონის მისაღწევად. იხილეთ ასევე ჰიპერქოლესტერინემია (EMA SmPC).
პიტავასტატინი ეფექტურია შერეული (კომბინირებული) დისლიპიდემიის სამკურნალოდ, სადაც აღინიშნება როგორც LDL-ქოლესტერინის, ისე ტრიგლიცერიდების მომატებული დონე. პრეპარატი ერთდროულად ამცირებს LDL-C-სა და ტრიგლიცერიდების კონცენტრაციას, ასევე ზრდის HDL-ქოლესტერინის დონეს.
თანამედროვე კარდიოლოგიური გაიდლაინების მიხედვით, სტატინები, მათ შორის პიტავასტატინი, წარმოადგენს ათეროსკლეროზული გულ-სისხლძარღვთა დაავადებების პრევენციის ქვაკუთხედს. NICE NG136 რეკომენდაციების შესაბამისად, სტატინებით თერაპია ნაჩვენებია:
პიტავასტატინი განსაკუთრებით სასარგებლოა შემდეგ პაციენტთა ჯგუფებში:
პიტავასტატინის სტანდარტული საწყისი დოზა შეადგენს 1–2 მგ-ს ერთხელ დღეში, პერორალურად. დოზა უნდა შეირჩეს ინდივიდუალურად, LDL-C-ის საბაზისო დონისა და სამკურნალო მიზნის გათვალისწინებით (EMA SmPC).
| დოზა | LDL-C შემცირება | შენიშვნა | |------|-----------------|----------| | 1 მგ | ~33% | საწყისი დოზა ზომიერი რისკის პაციენტებისთვის | | 2 მგ | ~38–42% | სტანდარტული სამკურნალო დოზა | | 4 მგ | ~44–47% | მაქსიმალური დოზა |
დოზის კორექცია საჭირო არ არის. თუმცა, ხანდაზმულ პაციენტებში რეკომენდებულია თერაპიის დაწყება 1 მგ-ით, მიოპათიის გაზრდილი რისკის გათვალისწინებით (BNF 87).
პიტავასტატინის უსაფრთხოება და ეფექტურობა 18 წლამდე ასაკის პაციენტებში სათანადოდ არ არის შესწავლილი. EMA-ს რეკომენდაციით, პრეპარატის გამოყენება ბავშვებში არ არის რეკომენდებული (EMA SmPC).
თუ პაციენტმა გამოტოვა ერთი დოზა, მისი მიღება უნდა მოხდეს რაც შეიძლება მალე. თუ მომდევნო დოზის დრო ახლოსაა, გამოტოვებული დოზა არ უნდა მიიღოს — ორმაგი დოზა მიუღებელია.
პიტავასტატინი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 51%. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა პერორალური მიღებიდან 0,5–0,8 საათის შემდეგ. საკვები არ ახდენს კლინიკურად მნიშვნელოვან გავლენას აბსორბციის ხარისხზე, თუმცა ოდნავ აყოვნებს Tmax-ს (EMA SmPC).
განაწილების მოცულობა შეადგენს დაახლოებით 133 ლიტრს. პიტავასტატინი მაღალი ხარისხით (>99%) უკავშირდება პლაზმის ცილებს, ძირითადად ალბუმინსა და α1-მჟავა გლიკოპროტეინს. პრეპარატი სელექციურად აკუმულირდება ღვიძლში, სადაც მის აქტიურ ტრანსპორტს უზრუნველყოფს OATP1B1 (organic anion-transporting polypeptide 1B1) ტრანსპორტერი.
პიტავასტატინის მეტაბოლიზმი ციტოქრომ P450 სისტემის მეშვეობით მინიმალურია — ეს მისი უმთავრესი ფარმაკოკინეტიკური თავისებურებაა. ძირითადი მეტაბოლური გზაა გლუკურონიდაცია UGT1A3 და UGT2B7 ფერმენტების მეშვეობით, ლაქტონის მეტაბოლიტის წარმოქმნით. CYP2C9 მონაწილეობს მხოლოდ უმნიშვნელო ხარისხით, ხოლო CYP3A4-ის როლი პრაქტიკულად უმნიშვნელოა.
პრეპარატის ელიმინაციის ნახევარდაშლის პერიოდი (t½) შეადგენს 11–12 საათს. ექსკრეცია ხორციელდება ძირითადად ნაღვლის მეშვეობით ფეკალურად (დაახლოებით 79%), ხოლო თირკმელებით გამოიყოფა მხოლოდ 15%-მდე. ღვიძლის აქტიური ეფლუქსის ტრანსპორტერებიდან მნიშვნელოვანია BCRP და MRP2.
უკუნაჩვენები კომბინაციები:
დოზის კორექცია ან სიფრთხილეა საჭირო:
CYP450-თან დაკავშირებული ურთიერთქმედებები:
ტრანსპორტერებთან დაკავშირებული ურთიერთქმედებები:
პიტავასტატინი უკუნაჩვენებია ორსულობის პერიოდში (FDA კატეგორია X). ქოლესტერინი და მისი წარმოებულები აუცილებელია ნაყოფის ნორმალური განვითარებისთვის — უჯრედული მემბრანების ფორმირებისა და სტეროიდული ჰორმონების სინთეზისთვის. სტატინებით თერაპია თეორიულად შეიძლება ზიანი მიაყენოს ნაყოფს (EMA SmPC).
რეპროდუქციული ასაკის ქალებმა, რომლებიც პიტავასტატინს ღებულობენ, უნდა გამოიყენონ კონტრაცეფციის სანდო მეთოდი. ორსულობის დადგომის შემთხვევაში პრეპარატი დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს.
პიტავასტატინი უკუნაჩვენებია ძუძუთი კვების პერიოდში. ცხოველთა კვლევებში ნაჩვენებია, რომ პიტავასტატინი გამოიყოფა რძეში. ადამიანებში მონაცემები არ არსებობს, მაგრამ ჩვილის პოტენციური რისკის გათვალისწინებით, ლაქტაციის პერიოდში გამოყენება მიუღებელია (BNF 87).
ცხოველთა კვლევებში პიტავასტატინის კლინიკურად მნიშვნელოვანი გავლენა ფერტილობაზე არ არის აღწერილი, თუმცა ადამიანებში მონაცემები შეზღუდულია.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე პიტავასტატინის შემცველი პრეპარატები ხელმისაწვდომია შეზღუდული რაოდენობით. ძირითადი სავაჭრო სახელწოდებაა ლივაზო (Livazo), რომელიც წარმოებულია Pierre Fabre Médicament-ის/Kowa-ს მიერ და ხელმისაწვდომია 1 მგ, 2 მგ და 4 მგ დოზირებით.
პაციენტებს, რომლებიც ეძებენ ალტერნატიულ სტატინებს საქართველოში, შეუძლიათ მიმართონ ატორვასტატინის პრეპარატებს, მაგალითად ატორისი ან სხვა სტატინების შემცველ მედიკამენტებს.
კონკრეტული ბრენდების ხელმისაწვდომობის შესახებ მიმდინარე ინფორმაციისთვის მიმართეთ ადგილობრივ აფთიაქებს ან იხილეთ ჩვენი მედიკამენტების კატალოგი.
პიტავასტატინის მთავარი განსხვავებაა მინიმალური მეტაბოლიზმი ციტოქრომ P450 (განსაკუთრებით CYP3A4) სისტემის მეშვეობით, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს წამლების ურთიერთქმედების რისკს. ასევე, სხვა სტატინებისგან განსხვავებით, პიტავასტატინი არ ზრდის ახალი შაქრიანი დიაბეტის განვითარების რისკს, რაც დადასტურებულია J-PREDICT კვლევით. ეს მას განსაკუთრებით სასარგებლო ხდის მეტაბოლური სინდრომის მქონე და მრავალი მედიკამენტის მიმღები პაციენტებისთვის.
ლივაზო მიიღება ერთხელ დღეში, დღის ნებისმიერ მომენტში, საკვებთან მიმართებაში შეზღუდვის გარეშე. ტაბლეტი მთლიანად უნდა გადაიყლაპოს წყლით. უფრო ხშირად რეკომენდებულია საღამოს მიღება, რადგან ქოლესტერინის სინთეზი ღვიძლში ღამის საათებში უფრო ინტენსიურია, თუმცა კვლევები ადასტურებენ, რომ მიღების დრო არ მოქმედებს ეფექტურობაზე მნიშვნელოვნად.
თერაპიის დაწყებამდე რეკომენდებულია: ლიპიდური პროფილი (LDL-C, HDL-C, ტრიგლიცერიდები, საერთო ქოლესტერინი), ღვიძლის ფუნქციური სინჯები (ALT, AST), CPK და გლუკოზა. ლიპიდური პროფილი უნდა შემოწმდეს 4–8 კვირის შემდეგ ეფექტის შესაფასებლად. ღვიძლის სინჯები და CPK მოწმდება კლინიკური ჩვენებისას — მაგალითად, კუნთების ტკივილის ან სისუსტის გაჩენისას (BNF 87).
დიახ. პიტავასტატინის ერთ-ერთი უპირატესობაა ის, რომ, სხვა სტატინებისგან (მაგ., ატორვასტატინი, სიმვასტატინი) განსხვავებით, იგი პრაქტიკულად არ მეტაბოლიზდება CYP3A4-ით, ამიტომ გრეიფრუტის წვენთან კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება არ არის მოსალოდნელი.
კუნთების ტკივილი (მიალგია) სტატინების ყველაზე ხშირი გვერდითი ეფექტია. თუ გაჩნდა აუხსნელი კუნთის ტკივილი, მგრძნობელობა ან სისუსტე, განსაკუთრებით ცხელებისა და სისუსტის თანხლებით, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს. ექიმი შეამოწმებს CPK-ს დონეს და გადაწყვეტს, საჭიროა თუ არა დოზის შემცირება, პრეპარატის შეცვლა ან თერაპიის შეწყვეტა. CPK >10× ULN მომატების შემთხვევაში პრეპარატი უნდა შეწყდეს (EMA SmPC).
ყველა სტატინს, მათ შორის პიტავასტატინს, შეუძლია გამოიწვიოს ღვიძლის ფერმენტების (ALT/AST) მომატება. თუმცა, კლინიკურად მნიშვნელოვანი ჰეპატოტოქსიურობა იშვიათია. თერაპიის დაწყებამდე და კლინიკური საჭიროებისას მოწმდება ღვიძლის ფუნქციური სინჯები. თუ ტრანსამინაზები 3-ჯერ აჭარბებს ნორმის ზედა ზღვარს, პრეპარატის შეწყვეტა ან დოზის შემცირება განიხილება ექიმის მიერ.