lincomycin · INN
lincomycin (lincomycin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ლინკომიცინი (Lincomycin) არის ლინკოზამიდების ჯგუფის ანტიბიოტიკი, რომელიც მიიღება Streptomyces lincolnensis მიკროორგანიზმისგან. პრეპარატი აქტიურია გრამდადებითი ბაქტერიების — სტაფილოკოკების, სტრეპტოკოკების და ანაერობული მიკროორგანიზმების მიმართ. გამოიყენება ძვლებისა და სახსრების ინფექციების (ოსტეომიელიტი), კანისა და რბილი ქსოვილების ინფექციების, რესპირატორული ინფექციებისა და სტომატოლოგიური ინფექციების სამკურნალოდ, განსაკუთრებით პენიცილინისადმი ალერგიის მქონე პაციენტებში. ხელმისაწვდომია პერორალური (კაფსულები) და პარენტერალური (ინტრამუსკულარული, ინტრავენური) ფორმებით. ძირითადი გვერდითი ეფექტებია გასტროინტესტინური დარღვევები, მათ შორის ფსევდომემბრანოზული კოლიტის რისკი. თანამედროვე პრაქტიკაში ლინკომიცინი ნაწილობრივ შეცვლილია კლინდამიცინით, თუმცა კვლავ ფართოდ გამოიყენება საქართველოსა და პოსტსაბჭოთა სივრცეში.
ლინკომიცინი წარმოადგენს ბუნებრივ ანტიბიოტიკს, რომელიც პირველად იზოლირებულ იქნა 1962 წელს Streptomyces lincolnensis var. lincolnensis აქტინომიცეტისგან, ლინკოლნში (ნებრასკა, აშშ) აღმოჩენილი ნიადაგის ნიმუშიდან. პრეპარატი ლინკოზამიდების ანტიბიოტიკების კლასს მიეკუთვნება — ამავე ჯგუფში შედის კლინდამიცინი, რომელიც ლინკომიცინის ნახევარსინთეზური წარმოებულია (BNF 87).
ლინკომიცინი დამტკიცებულ იქნა FDA-ს მიერ 1964 წელს ბრენდული სახელწოდებით Lincocin®. იგი შეტანილია WHO-ს აუცილებელი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List) როგორც ანტიბაქტერიული საშუალება.
ქიმიურად ლინკომიცინი წარმოადგენს ამინომჟავა-შაქრის (ამინო-ოქტოზის) წარმოებულს. მოლეკულური ფორმულაა C₁₈H₃₄N₂O₆S, მოლეკულური მასა — 406.54 და. პრეპარატი კარგად ხსნადია წყალში და გამოიყენება ჰიდროქლორიდის მარილის სახით.
ფარმაკოლოგიურად ლინკომიცინი ბაქტერიოსტატული საშუალებაა, თუმცა მაღალ კონცენტრაციებში შეიძლება ბაქტერიციდული მოქმედებაც გამოავლინოს. მისი სპექტრი მოიცავს: Staphylococcus aureus (მეთიცილინმგრძნობიარე შტამები), Streptococcus pyogenes, Streptococcus pneumoniae, ანაერობული ბაქტერიები (Bacteroides, Clostridium spp., Peptostreptococcus). გრამუარყოფითი აერობული ბაქტერიების მიმართ პრეპარატი არააქტიურია (EMA SmPC).
ლინკომიცინი მოქმედებს ბაქტერიული ცილის სინთეზის ინჰიბიციის გზით. პრეპარატი შეიჭრება ბაქტერიულ უჯრედში და უკავშირდება რიბოსომის 50S სუბერთეულის 23S რიბოსომული რნმ-ის (rRNA) სპეციფიკურ უბანს — კერძოდ, პეპტიდილტრანსფერაზულ ცენტრს (PTC).
ლინკომიცინი უკავშირდება 23S rRNA-ს A2058 და A2059 ნუკლეოტიდურ პოზიციებს (ე. წ. MLSB-რეგიონი), რომელიც ფუნქციურად პეპტიდილტრანსფერაზული რეაქციის კატალიზში მონაწილეობს. ეს შეკავშირების ადგილი ნაწილობრივ გადაფარავს მაკროლიდების (ერითრომიცინი, აზითრომიცინი) და ქლორამფენიკოლის შეკავშირების ზონებს, რაც განაპირობებს ჯვარედინ რეზისტენტობას ამ ჯგუფებს შორის (BNF 87).
რიბოსომის 50S სუბერთეულზე შეკავშირებით ლინკომიცინი:
ამ მექანიზმით პრეპარატი ბაქტერიოსტატულ ეფექტს ახდენს — ბაქტერიები ვეღარ სინთეზირებენ ცილებს, რაც აჩერებს მათ ზრდასა და გამრავლებას. კონცენტრაციადამოკიდებულ რეჟიმში (MIC-ს 4-8-ჯერ აღემატება) შესაძლებელია ბაქტერიციდული ეფექტიც.
ბაქტერიებს შეუძლიათ რეზისტენტობის განვითარება შემდეგი გზებით:
ლინკომიცინი ინიშნება შემდეგი ინფექციური დაავადებების სამკურნალოდ, როდესაც გამომწვევი მიკროორგანიზმი მგრძნობიარეა პრეპარატის მიმართ (EMA SmPC):
მნიშვნელოვანი: ლინკომიცინი უპირატესად ინიშნება პაციენტებში, რომლებსაც აქვთ პენიცილინის/ცეფალოსპორინების მიმართ ალერგია, ან როდესაც გამომწვევი მიკროორგანიზმი რეზისტენტულია სხვა ანტიბიოტიკების მიმართ (NICE NG136). პრეპარატი არ უნდა გამოიყენოს როგორც პირველი რიგის საშუალება მსუბუქი ინფექციებისას.
პერორალურად (კაფსულები):
ინტრამუსკულარულად (ი/მ):
ინტრავენურად (ი/ვ):
პერორალურად:
ინტრამუსკულარულად:
ინტრავენურად:
ლინკომიცინი პერორალური მიღებისას ნაწილობრივ შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა უზმოზე მიღებისას შეადგენს დაახლოებით 20-35%. საკვები მნიშვნელოვნად ამცირებს შეწოვას (ბიოშეღწევადობა ეცემა 5%-მდე), ამიტომ პრეპარატი მიიღება უზმოზე. პიკური კონცენტრაცია პლაზმაში მიიღწევა 2-4 საათში პერორალური მიღებისას (EMA SmPC).
ლინკომიცინი ნაწილობრივ მეტაბოლიზდება ღვიძლში. ძირითადი მეტაბოლიტები ნაკლებად აქტიურია.
ნერვ-კუნთოვანი ბლოკატორები (სუქცინილქოლინი, ტუბოკურარინი, პანკურონიუმი):
მაკროლიდები (ერითრომიცინი, აზითრომიცინი, კლარითრომიცინი):
ქლორამფენიკოლი:
კაოლინი და ანტიდიარეული საშუალებები:
ციკლოსპორინი:
ოპიოიდები:
საკვები:
ვარფარინი და სხვა ანტიკოაგულანტები:
ლინკომიცინი მიეკუთვნება FDA-ს ყოფილ კატეგორია C-ს — ცხოველებზე ჩატარებული კვლევებით ტერატოგენური ეფექტი არ დადასტურებულა, თუმცა ადამიანებზე ადეკვატური კონტროლირებული კვლევები არ ჩატარებულა. პრეპარატი გადის პლაცენტურ ბარიერს. ორსულობის დროს გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება ნაყოფისთვის პოტენციურ რისკს (EMA SmPC).
ლინკომიცინი გამოიყოფა დედის რძეში. ძუძუთი კვებისას შესაძლებელია ჩვილში დიარეის, კანდიდოზის ან ალერგიული რეაქციების განვითარება. ლაქტაციის დროს პრეპარატის გამოყენება არ არის რეკომენდებული; აუცილებლობის შემთხვევაში უნდა შეწყდეს ძუძუთი კვება ან პრეპარატის მიღება (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ლინკომიცინი ხელმისაწვდომია შემდეგი ბრენდული სახელწოდებებით:
პრეპარატი ხელმისაწვდომია საქართველოს აფთიაქებში რეცეპტით. საინექციო ფორმა ძირითადად სტაციონარულ პირობებში გამოიყენება.
კლინდამიცინი ლინკომიცინის ნახევარსინთეზური წარმოებულია. კლინდამიცინს აქვს: უკეთესი პერორალური ბიოშეღწევადობა (90% vs 20-35%), უფრო ფართო ანტიმიკრობული სპექტრი (მოიცავს მეტ ანაერობებს), უკეთესი ქსოვილოვანი პენეტრაცია. ამიტომ თანამედროვე პრაქტიკაში კლინდამიცინი ხშირად უპირატესობით სარგებლობს. თუმცა ლინკომიცინი კვლავ გამოიყენება, განსაკუთრებით პარენტერალურ ფორმაში.
არა, ლინკომიცინის კაფსულები უნდა მიიღოთ უზმოზე — საკვების მიღებამდე მინიმუმ 1 საათით ადრე ან მიღებიდან 2 საათის შემდეგ. საკვები მკვეთრად ამცირებს პრეპარატის შეწოვას კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან (ბიოშეღწევადობა ეცემა 5%-მდე).
დიარეა ხშირი გვერდითი ეფექტია, მაგრამ თუ იგი მძიმეა, წყლიანი ან სისხლიანი, ან მუცლის ძლიერ ტკივილს თან ახლავს, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს — ეს შეიძლება მიუთითებდეს ფსევდომემბრანოზულ კოლიტზე (C. difficile ინფექცია). არ მიიღოთ ანტიდიარეული პრეპარატები (ლოპერამიდი) ექიმის დანიშნულების გარეშე, რადგან მათ შეუძლიათ მდგომარეობის გაუარესება.
მკურნალობის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ინფექციის ტიპსა და სიმძიმეზე. ჩვეულებრივ 7-14 დღე, მაგრამ ოსტეომიელიტისას შეიძლება 3-6 კვირა ან მეტიც იყოს საჭირო. მნიშვნელოვანია, რომ მკურნალობის კურსი ბოლომდე დაასრულოთ, თუნდაც მდგომარეობა გაუმჯობესდეს — ეს ხელს უშლის რეზისტენტობის განვითარებას.
პირიქით — ლინკომიცინი ერთ-ერთი ალტერნატიული ანტიბიოტიკია პენიცილინებისა და ცეფალოსპორინების მიმართ ალერგიის მქონე პაციენტებისთვის. ლინკოზამიდებსა და ბეტა-ლაქტამებს შორის ჯვარედინი ალერგია არ არსებობს, რადგან ისინი სრულიად განსხვავებული ქიმიური სტრუქტურის მქონე პრეპარატებია.
დიახ, ლინკომიცინი ფართოდ გამოიყენება სტომატოლოგიურ პრაქტიკაში — პერიოდონტალური აბსცესის, პერიოდონტიტის, ალვეოლიტის და ყბა-სახის ქირურგიული ჩარევების შემდგომ ინფექციების სამკურნალოდ. კარგი პენეტრაცია ძვლოვან ქსოვილში აქვეითებს ყბის ძვლის ინფექციებს. თუმცა, თანამედროვე გაიდლაინები ხშირად კლინდამიცინს ანიჭებენ უპირატესობას უკეთესი ფარმაკოკინეტიკის გამო (NICE NG136).