Lidocaine · INN
ლიდოკაინი (Lidocaine) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ლიდოკაინი (Lidocaine) არის ამიდური ტიპის ადგილობრივი ანესთეტიკი და Ib კლასის ანტიარითმიული პრეპარატი. იგი ფართოდ გამოიყენება ადგილობრივი და რეგიონალური ანესთეზიისთვის, ვენტრიკულური არითმიების მკურნალობისთვის, ასევე ტკივილის სინდრომის მართვისთვის. ლიდოკაინი მოქმედებს ნატრიუმის ძაბვაზე დამოკიდებული არხების ბლოკირებით, რაც ხელს უშლის ნერვულ იმპულსების გატარებას. პრეპარატი ხელმისაწვდომია მრავალი ფორმით: საინექციო ხსნარი, გელი, სპრეი, პლასტირი და კრემი. მისი მოქმედება იწყება სწრაფად (1-5 წუთში ინფილტრაციისას) და გრძელდება 30-120 წუთი. ლიდოკაინი შეტანილია ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ მედიკამენტთა სიაში (WHO Model List).
ლიდოკაინი (INN: Lidocaine) წარმოადგენს ამიდური ჯგუფის ადგილობრივ ანესთეტიკს და ანტიარითმიულ საშუალებას. იგი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1943 წელს შვედმა ქიმიკოსმა ნილს ლოფგრენის მიერ და კლინიკურ პრაქტიკაში 1948 წლიდან შემოვიდა. ლიდოკაინი გახდა პირველი ამიდური ტიპის ადგილობრივი ანესთეტიკი, რომელმაც შეცვალა ესტერული ტიპის პრეპარატები (პროკაინი) გაუმჯობესებული სტაბილურობისა და ნაკლები ალერგიული რეაქციების გამო.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციის მიხედვით, ლიდოკაინი მიეკუთვნება:
ქიმიურად ლიდოკაინი არის 2-(დიეთილამინო)-N-(2,6-დიმეთილფენილ)აცეტამიდი. მისი მოლეკულური მასა შეადგენს 234.34 გ/მოლ. პრეპარატი კარგად იხსნება წყალში (ჰიდროქლორიდის მარილის სახით) და ლიპიდებში, რაც უზრუნველყოფს მის კარგ ქსოვილოვან პენეტრაციას.
ლიდოკაინი არის ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებული ადგილობრივი ანესთეტიკი მსოფლიოში. იგი ხელმისაწვდომია მრავალ ლეკარსტვულ ფორმაში: საინექციო ხსნარი (0.5%, 1%, 2%), გელი (2%, 5%), სპრეი (10%), კრემი, პლასტირი (5%) და ინტრავენური ხსნარი ანტიარითმიული მოხმარებისთვის (BNF 87).
ლიდოკაინის მოქმედების მექანიზმი დაფუძნებულია ნატრიუმის ძაბვაზე დამოკიდებული არხების (voltage-gated sodium channels, Nav) რევერსიბულ ბლოკადაზე. ეს მექანიზმი განსხვავდება მისი ორი ძირითადი კლინიკური გამოყენების მიხედვით:
ლიდოკაინი პენეტრირებს ნერვული ბოჭკოების მემბრანაში და უკავშირდება ნატრიუმის არხების ინტრაცელულარულ მხარეს (D4-S6 სეგმენტი). ბლოკადის შედეგად:
ლიდოკაინი ავლენს „მოხმარებაზე დამოკიდებულ ბლოკადას" (use-dependent block) — ხშირად მოქმედ ნერვულ ბოჭკოებში ბლოკადა უფრო ინტენსიურია, რადგან ღია და ინაქტივირებულ მდგომარეობაში მყოფი არხები უფრო მგრძნობიარეა პრეპარატისადმი.
ნერვული ბოჭკოების ბლოკადის თანმიმდევრობა დამოკიდებულია ბოჭკოს დიამეტრზე და მიელინიზაციის ხარისხზე:
გულის Ib კლასის ანტიარითმიულ საშუალებად ლიდოკაინი:
ლიდოკაინი ასევე ურთიერთქმედებს TRPV1 და TRPA1 რეცეპტორებთან, რაც ნაწილობრივ ხსნის მის ანალგეზიურ ეფექტს ნეიროპათიული ტკივილის დროს (EMA SmPC).
ლიდოკაინის კლინიკური გამოყენება მოიცავს შემდეგ სფეროებს:
(WHO Model List, BNF 87)
| მეთოდი | კონცენტრაცია | მაქსიმალური დოზა | |--------|-------------|-----------------| | ინფილტრაცია | 0.5-1% | 200 მგ (ეპინეფრინის გარეშე); 500 მგ (ეპინეფრინთან) | | ნერვული ბლოკი | 1-2% | 200 მგ (ეპინეფრინის გარეშე); 500 მგ (ეპინეფრინთან) | | ეპიდურალური | 1-2% | 300 მგ | | ტოპიკალური | 2-4% | 200 მგ |
მაქსიმალური რეკომენდებული დოზა:
ღვიძლის დაავადების დროს დოზა უნდა შემცირდეს 50%-ით, რადგან ლიდოკაინის მეტაბოლიზმი ძირითადად ჰეპატიკურია (BNF 87).
მნიშვნელოვანი კორექცია, როგორც წესი, არ არის საჭირო, თუმცა ხანგრძლივი გამოყენებისას აქტიური მეტაბოლიტები შეიძლება დაგროვდეს.
ლიდოკაინის აბსორბცია დამოკიდებულია შეყვანის ადგილსა და ვასკულარიზაციაზე. ტოპიკალური გამოყენებისას ბიოხელმისაწვდომობა 3-5%-ია ინტაქტურ კანზე, ხოლო ლორწოვან გარსებზე — 30-40%. ინფილტრაციული შეყვანისას აბსორბცია სწრაფია; ეპინეფრინის დამატება ამცირებს სისტემურ აბსორბციას 30-50%-ით.
ლიდოკაინი მეტაბოლიზდება ღვიძლში CYP1A2 და CYP3A4 ფერმენტების მეშვეობით. ძირითადი მეტაბოლიტებია:
ჰეპატიკური ექსტრაქციის კოეფიციენტი მაღალია (0.6-0.7), რაც ნიშნავს, რომ პერორალური ბიოხელმისაწვდომობა ძალიან დაბალია (~35%) „პირველი გავლის" ეფექტის გამო.
(EMA SmPC, BNF 87)
| პლაზმური კონცენტრაცია (მკგ/მლ) | სიმპტომები | |------|-----------| | 1-5 | თერაპიული ეფექტი | | 5-10 | ტინიტუსი, პერიორალური პარესთეზია, მეტალის გემო | | 10-15 | კრუნჩხვები, ცნობიერების დაქვეითება | | 15-25 | კომა, სუნთქვის გაჩერება | | >25 | კარდიოვასკულური კოლაფსი |
ტოქსიკურობის მკურნალობა მოიცავს ინტრალიპიდის (20% ლიპიდური ემულსია) ინტრავენურ შეყვანას (BNF 87).
(BNF 87, EMA SmPC)
| პრეპარატი | ურთიერთქმედება | მართვა | |-----------|---------------|--------| | ბეტა-ბლოკატორები (პროპრანოლოლი, მეტოპროლოლი) | ჰეპატიკური კლირენსის შემცირება → ლიდოკაინის კონცენტრაციის ზრდა | დოზის შემცირება, მონიტორინგი | | ცინმეტიდინი | CYP1A2 ინჰიბიცია → ლიდოკაინის დონის ზრდა 30-40%-ით | ალტერნატიული H2-ბლოკატორი | | ამიოდარონი | ადიტიური კარდიოტოქსიკურობა, სინუსური გაჩერება | მონიტორინგი, დოზის კორექცია | | სხვა ანტიარითმიულები (Ia, III კლასი) | ადიტიური კარდიოდეპრესიული ეფექტი | კომბინაციის თავიდან აცილება | | ფენიტოინი | ადიტიური კარდიოდეპრესია + ლიდოკაინის მეტაბოლიზმის ინდუქცია | მონიტორინგი |
(BNF 87, EMA SmPC)
ლიდოკაინი FDA კატეგორია B პრეპარატია. ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა არ აჩვენა ტერატოგენული ეფექტი, თუმცა ადეკვატური კონტროლირებული კვლევები ორსულ ქალებზე არ ჩატარებულა.
ლიდოკაინი გადის პლაცენტარულ ბარიერს. სამეანო პრაქტიკაში ეპიდურალური ანესთეზიისთვის ფართოდ გამოიყენება და მიჩნეულია შედარებით უსაფრთხოდ რეკომენდებულ დოზებში. მაღალი დოზები შეიძლება გამოიწვიოს ნეონატალური დეპრესია.
EMA მითითება: გამოიყენეთ მხოლოდ მკაფიო კლინიკური ჩვენებისას, მინიმალური ეფექტური დოზით.
ლიდოკაინი გამოიყოფა დედის რძეში მცირე რაოდენობით (რძე/პლაზმა თანაფარდობა ~0.4). მცირე დოზებით ადგილობრივი გამოყენება თავსებადია ძუძუთი კვებასთან. ინტრავენური ანტიარითმიული დოზების შემთხვევაში რეკომენდებულია ლაქტაციის დროებითი შეწყვეტა.
(BNF 87, EMA SmPC)
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ლიდოკაინი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ფორმითა და ბრენდით:
კომბინირებული პრეპარატები, რომლებიც ლიდოკაინს შეიცავს: ანაურანი (ყურის წვეთები), ასევე სხვადასხვა ჰემოროიდალური და პროქტოლოგიური პრეპარატები.
ლიდოკაინი ასევე შედის ზოგიერთი საინექციო ანტიბიოტიკის (ცეფტრიაქსონი) განზავების ხსნარის შემადგენლობაში, ინტრამუსკულარული ინექციის ტკივილის შესამცირებლად (BNF 87).
ლიდოკაინის მოქმედების დაწყების დრო დამოკიდებულია შეყვანის გზაზე: ინფილტრაციული ანესთეზია — 1-5 წუთი; ეპიდურალური — 5-15 წუთი; ტოპიკალური (ლორწოვანზე) — 2-5 წუთი; EMLA კრემი ინტაქტურ კანზე — 30-60 წუთი. ინტრავენური ანტიარითმიული ბოლუსის ეფექტი ვლინდება 45-90 წამში.
ლიდოკაინი ამიდური ტიპის ანესთეტიკია, ხოლო ნოვოკაინი (პროკაინი) — ესტერული. ამიდური ანესთეტიკები უფრო სტაბილურია, ნაკლებად იწვევს ალერგიულ რეაქციებს და უფრო ხანგრძლივად მოქმედებს. ლიდოკაინის მოქმედების ხანგრძლივობა 60-120 წუთია (ეპინეფრინთან — 180 წუთამდე), ხოლო პროკაინის — 30-60 წუთი.
ჭეშმარიტი ალერგია ამიდური ტიპის ანესთეტიკებზე (ლიდოკაინი, ბუპივაკაინი, მეპივაკაინი) უკიდურესად იშვიათია (<1%). ხშირად „ალერგიად" აღიქმება ვაზოვაგალური რეაქცია, ტოქსიკური რეაქცია გადაჭარბებული დოზისას, ან ალერგია კონსერვანტებზე (მეთილპარაბენი). ნამდვილი ალერგიის ეჭვისას რეკომენდებულია ალერგოლოგთან კონსულტაცია და კანის სინჯის ჩატარება.
ლიდოკაინის სისტემური ტოქსიკურობა მოითხოვს დაუყოვნებელ მოქმედებას: სასუნთქი გზების უზრუნველყოფა, ჟანგბადის მიწოდება, კრუნჩხვების კონტროლი ბენზოდიაზეპინებით (დიაზეპამი 0.1 მგ/კგ ი/ვ), და — რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია — 20% ინტრალიპიდის (ლიპიდური ემულსია) ინტრავენური ბოლუსი 1.5 მლ/კგ, რასაც მოსდევს ინფუზია 0.25 მლ/კგ/წთ. ეპინეფრინის გამოყენება რეკომენდებულია მხოლოდ სიცოცხლისთვის საშიშ სიტუაციებში.
ლიდოკაინის მოქმედების ხანგრძლივობა დამოკიდებულია კონცენტრაციაზე, ადგილზე და ეპინეფრინის თანაარსებობაზე: ინფილტრაციული ანესთეზია ეპინეფრინის გარეშე — 30-60 წუთი; ეპინეფრინთან — 60-120 წუთი; ნერვული ბლოკი — 60-180 წუთი; ეპიდურალური — 60-90 წუთი; ტოპიკალური — 20-45 წუთი.
ლიდოკაინის 10% სპრეი გამოიყენება სამედიცინო პროცედურებისთვის (ინტუბაცია, ენდოსკოპია) და არ არის განკუთვნილი ყელის ტკივილის რუტინული მკურნალობისთვის. თვითმკურნალობისას არსებობს გადაჭარბებული დოზირების და ყლაპვის რეფლექსის სუპრესიის რისკი, რამაც შეიძლება ასპირაცია გამოიწვიოს. ყელის ტკივილისთვის უპირატესობა ენიჭება სპეციალურად ამ მიზნით შექმნილ პრეპარატებს, როგორიცაა ბენეთი სპრეი.