Levomycetin · INN
Levomycetin (Levomycetin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 5 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ლევომიცეტინი (ქლორამფენიკოლი) არის ფართო სპექტრის ბაქტერიოსტატიკური ანტიბიოტიკი, რომელიც პირველად გამოყოფილ იქნა Streptomyces venezuelae-დან 1947 წელს. პრეპარატი მოქმედებს ბაქტერიული რიბოსომის 50S სუბერთეულზე და აინჰიბირებს ცილის სინთეზს. გამოიყენება სხვადასხვა ინფექციური დაავადებების სამკურნალოდ, მათ შორის მენინგიტის, ტიფის ციებ-ცხელების, კონიუნქტივიტის და ზედაპირული კანის ინფექციების დროს. მისი სისტემური გამოყენება მნიშვნელოვნად შეზღუდულია სერიოზული ჰემატოლოგიური გვერდითი ეფექტების — აპლასტიკური ანემიისა და ძვლის ტვინის სუპრესიის — რისკის გამო. დღესდღეობით ყველაზე ხშირად გამოიყენება ლოკალური (თვალის წვეთები, მალამო) ფორმებით. WHO-ს აუცილებელ მედიკამენტთა ნუსხაში შეტანილია როგორც თვალის, ისე სისტემური ფორმით (WHO Model List).
ლევომიცეტინი (INN: Chloramphenicol, ქლორამფენიკოლი) არის ამფენიკოლების ჯგუფის ანტიბიოტიკი. ტერმინი „ლევომიცეტინი" ფართოდ გავრცელებულია პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში და წარმოადგენს ქლორამფენიკოლის ლევოროტატორულ (D-threo) იზომერს — ბიოლოგიურად აქტიურ ფორმას.
ქლორამფენიკოლი პირველად გამოიყო 1947 წელს დევიდ გოტლიბის მიერ Streptomyces venezuelae სოკოდან, ვენესუელის ნიადაგის ნიმუშებიდან. ეს იყო ერთ-ერთი პირველი ანტიბიოტიკი, რომელიც ხელოვნურად სინთეზირდა (1949 წ.), რაც მას ხელმისაწვდომს ხდიდა ფართო წარმოებისთვის. თავდაპირველად ფართოდ გამოიყენებოდა სხვადასხვა ინფექციის წინააღმდეგ, თუმცა 1960-იან წლებში აპლასტიკური ანემიის შემთხვევების გამოვლენის შემდეგ მისი სისტემური გამოყენება მკვეთრად შეიზღუდა.
ლევომიცეტინი ხასიათდება ფართო ანტიმიკრობული სპექტრით: გრამ-დადებითი და გრამ-უარყოფითი ბაქტერიები, ანაერობები, რიკეტსიები, სპიროქეტები და ზოგიერთი მიკოპლაზმა. მნიშვნელოვანია მისი აქტივობა Haemophilus influenzae, Neisseria meningitidis, Salmonella typhi და Bacteroides fragilis-ის მიმართ (BNF 87).
ლევომიცეტინი ახორციელებს ანტიმიკრობულ მოქმედებას ბაქტერიული ცილის სინთეზის ინჰიბირებით. პრეპარატი შეირჩევითად უკავშირდება ბაქტერიული რიბოსომის 50S სუბერთეულს, კონკრეტულად — 23S rRNA-ს A2451 და A2452 ნუკლეოტიდებთან, პეპტიდილტრანსფერაზულ ცენტრში.
ცილის ბიოსინთეზის პროცესში პეპტიდილტრანსფერაზა კატალიზებს პეპტიდური ბმის წარმოქმნას ამინომჟავებს შორის. ლევომიცეტინი ბლოკავს ამ ფერმენტულ აქტივობას შემდეგი გზით:
ბაქტერიული რიბოსომა (70S) სტრუქტურულად განსხვავდება ადამიანის ციტოპლაზმური რიბოსომისგან (80S), რაც უზრუნველყოფს გარკვეულ სელექტიურობას. თუმცა ადამიანის მიტოქონდრიული რიბოსომა სტრუქტურულად მსგავსია ბაქტერიულისა (70S ტიპი), რაც ხსნის ლევომიცეტინის ტოქსიკურობას ძვლის ტვინის უჯრედებზე — სწორედ მიტოქონდრიული ცილის სინთეზის დათრგუნვა იწვევს დოზა-დამოკიდებულ მიელოსუპრესიას.
ლევომიცეტინი არ მოქმედებს Pseudomonas aeruginosa-ზე, Mycobacterium tuberculosis-ზე და სოკოებზე (BNF 87; EMA SmPC).
ლევომიცეტინი ინიშნება შემდეგ კლინიკურ სიტუაციებში:
სისტემური ფორმებით (პერორალური, ინტრავენური) ლევომიცეტინი გამოიყენება მხოლოდ მაშინ, როცა ალტერნატიული, ნაკლებად ტოქსიკური ანტიბიოტიკები არაეფექტიანია ან უკუნაჩვენებია:
ეს არის ლევომიცეტინის ყველაზე გავრცელებული თანამედროვე გამოყენება:
| ჩვენება | დოზა | მიღების წესი | |---------|------|--------------| | მძიმე ინფექციები | 12.5 მგ/კგ ყოველ 6 საათში (ი/ვ) | მაქსიმუმ 4 გ/დღე | | ტიფოიდური ცხელება | 500 მგ ყოველ 6 საათში (პ/ო) | 14 დღე | | მენინგიტი | 25 მგ/კგ ყოველ 6 საათში (ი/ვ) | 10-14 დღე |
სასიცოცხლო მნიშვნელობის: ახალშობილებში სისხლში კონცენტრაციის მონიტორინგი სავალდებულოა. სამიზნე პიკური კონცენტრაცია: 15–25 მკგ/მლ; ღარის კონცენტრაცია: < 15 მკგ/მლ (BNF 87).
მძიმე თირკმლის უკმარისობის დროს დოზის კორექცია საჭირო არ არის, ვინაიდან პრეპარატი ძირითადად ღვიძლში მეტაბოლიზდება. თუმცა, ჰემოდიალიზი არ აშორებს ქლორამფენიკოლს ეფექტიანად.
ღვიძლის მძიმე დაზიანებისას დოზა უნდა შემცირდეს და აუცილებელია სისხლის შრატში კონცენტრაციის მონიტორინგი, რადგან ნახევარგამოყოფის პერიოდი მნიშვნელოვნად იზრდება (EMA SmPC).
ლევომიცეტინი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. პერორალური ბიოშეღწევადობა შეადგენს 75–90%. პიკური კონცენტრაცია სისხლის პლაზმაში მიიღწევა 1–3 საათში პერორალური მიღების შემდეგ. საკვები მცირედ ამცირებს აბსორბციის სიჩქარეს, მაგრამ არა მოცულობას.
ღვიძლში მეტაბოლიზდება გლუკურონიდაციით (ძირითადი გზა — UDP-გლუკურონოზილტრანსფერაზა, UGT2B7). ახალშობილებში ეს ფერმენტული სისტემა მოუმწიფებელია, რაც ხსნის ტოქსიკურობის გაზრდილ რისკს („ნაცრისფერი სინდრომი").
ლევომიცეტინის გვერდითი ეფექტები წარმოადგენს ამ პრეპარატის გამოყენების მთავარ შემზღუდველ ფაქტორს.
სისტემური გამოყენებისას სავალდებულოა:
ლევომიცეტინი არის CYP2C19 და CYP3A4 ფერმენტების ინჰიბიტორი, რაც მრავალ კლინიკურად მნიშვნელოვან ურთიერთქმედებას განაპირობებს.
ოფთალმოლოგიური ფორმების გამოყენებისას სისტემური ურთიერთქმედებები კლინიკურად უმნიშვნელოა (BNF 87).
ლევომიცეტინი უკუნაჩვენებია ორსულობის დროს, განსაკუთრებით მესამე ტრიმესტრში. პრეპარატი კარგად აღწევს პლაცენტარულ ბარიერში, ნაყოფის სისხლში კონცენტრაცია მიაღწევს დედის სისხლის 30–80%-ს.
ქლორამფენიკოლი გამოიყოფა დედის რძეში. ძუძუთი კვების დროს სისტემური გამოყენება უკუნაჩვენებია — ჩვილში ძვლის ტვინის სუპრესიის რისკის გამო. ოფთალმოლოგიური ფორმების გამოყენება ლაქტაციის პერიოდში შესაძლოა დასაშვები, სისტემური აბსორბციის მინიმალურობის გათვალისწინებით, თუმცა სიფრთხილე მაინც საჭიროა (BNF 87; EMA SmPC).
საქართველოში ლევომიცეტინი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა წარმოების პრეპარატების სახით:
საქართველოში ხელმისაწვდომია ასევე სხვა სახელწოდებით ქლორამფენიკოლის შემცველი კომბინირებული პრეპარატები (ანტიბაქტერიული თვალის წვეთები კომბინაციაში დექსამეთაზონთან). კონკრეტული ბრენდის არჩევისას მიმართეთ ფარმაცევტს ან ექიმს (WHO Model List).
ლევომიცეტინის 0.25% თვალის წვეთები გამოიყენება ბაქტერიული კონიუნქტივიტის სამკურნალოდ. ეს არის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად დანიშნული ოფთალმოლოგიური ანტიბიოტიკი. წვეთები ჩაიწვეთება დაავადებულ თვალში ყოველ 2–4 საათში მწვავე ფაზაში, შემდეგ ინტერვალი იზრდება. კურსი ჩვეულებრივ 5–7 დღეს გრძელდება. თვალის წვეთების სისტემური აბსორბცია მინიმალურია, ამიტომ სერიოზული გვერდითი ეფექტების რისკი დაბალია (BNF 87).
ლევომიცეტინის სისტემური (პერორალური, ინტრავენური) გამოყენება მკვეთრად შეზღუდულია მისი სერიოზული ჰემატოლოგიური ტოქსიკურობის გამო. ყველაზე საშიში გვერდითი ეფექტია აპლასტიკური ანემია — იშვიათი, მაგრამ ხშირად ფატალური დაავადება, რომელიც შეიძლება განვითარდეს მკურნალობის დასრულების შემდეგაც. ამ მიზეზით, სისტემური ლევომიცეტინი ინიშნება მხოლოდ სიცოცხლისთვის საშიშ ინფექციებში, როცა სხვა ალტერნატივა მიუწვდომელია.
დიახ, ლევომიცეტინის 0.25% თვალის წვეთები შეიძლება გამოყენებულ იქნას ბავშვებში ბაქტერიული კონიუნქტივიტის სამკურნალოდ. ბრიტანული BNF for Children-ის რეკომენდაციით, ეს პრეპარატი შესაფერისია 2 წლის ზემოთ ასაკის ბავშვებისთვის, თუმცა ზოგიერთი გაიდლაინი უფრო ადრეული ასაკიდანაც ითვალისწინებს. მნიშვნელოვანია, რომ კურსი არ გადაუჭარბოს რეკომენდებულ ხანგრძლივობას და სიმპტომების გაუარესების შემთხვევაში მიმართოთ ექიმს.
„ნაცრისფერი სინდრომი" (Gray baby syndrome) არის ახალშობილებში ლევომიცეტინის ტოქსიკურობის სიცოცხლისთვის საშიში გამოვლინება. ის განვითარდება იმის გამო, რომ ახალშობილის ღვიძლში გლუკურონიდაციის ფერმენტული სისტემა ჯერ არ არის მომწიფებული და პრეპარატი გროვდება ორგანიზმში ტოქსიკურ კონცენტრაციებამდე. სიმპტომებია: მუცლის შებერილობა, ღებინება, ნაცრისფერ-ცისფერი კანის ფერი (ციანოზი), ჰიპოთერმია, კარდიოვასკულარული კოლაფსი. სიკვდილიანობა სამკურნალო ჩარევის გარეშე 40%-ს აჭარბებს.
ქლორამფენიკოლი არის საერთაშორისო არაპატენტური სახელწოდება (INN), ხოლო ლევომიცეტინი — პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში გავრცელებული სახელწოდება. ქიმიურად ლევომიცეტინი წარმოადგენს ქლორამფენიკოლის ბიოლოგიურად აქტიურ D-threo იზომერს. პრაქტიკულად, საქართველოში და რეგიონში „ლევომიცეტინი" და „ქლორამფენიკოლი" ერთსა და იმავე ნივთიერებას აღნიშნავს. დასავლურ ფარმაცევტულ ლიტერატურაში (BNF, EMA) გამოიყენება ტერმინი „chloramphenicol".