Lamictal DC · INN
ლამიქტალი DC (Lamictal DC) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ლამიქტალ DC (Lamictal DC) წარმოადგენს ლამოტრიჯინის (Lamotrigine) დისპერსიულ/საღეჭ ტაბლეტის ფორმას, რომელიც ეკუთვნის ანტიეპილეფსიური პრეპარატების ჯგუფს. იგი გამოიყენება ეპილეფსიის სხვადასხვა ტიპის გულყრების სამკურნალოდ მონოთერაპიისა და დამატებითი თერაპიის სახით, ასევე ბიპოლარული აშლილობის პრევენციული მკურნალობისთვის. ლამოტრიჯინი მოქმედებს ძაბვა-დამოკიდებული ნატრიუმის არხების ბლოკირებით, რაც ამცირებს ნეირონალურ ჰიპერაქტივობას. DC ფორმულაცია (Dispersible/Chewable) განსაკუთრებით მოხერხებულია პედიატრიულ პაციენტებში და ყლაპვის გაძნელების მქონე პირებში — ტაბლეტი შეიძლება დაიღეჭოს, წყალში გაიხსნას ან მთლიანად გადაიყლაპოს. პრეპარატის დოზირება მოითხოვს ნელ ტიტრაციას სერიოზული კანის რეაქციების რისკის შესამცირებლად (BNF 87, EMA SmPC).
ლამოტრიჯინი (INN: Lamotrigine) არის ფენილტრიაზინის კლასის ანტიეპილეფსიური პრეპარატი, რომელიც სინთეზირებულ იქნა 1980-იან წლებში Wellcome Research Laboratories-ის მიერ (შემდგომში GlaxoSmithKline). თავდაპირველად იგი შეიქმნა ფოლატის ანტაგონისტად, რადგან არსებობდა ჰიპოთეზა, რომ ანტიფოლატური მოქმედება შეიძლება ყოფილიყო ანტიეპილეფსიური ეფექტის მექანიზმი. თუმცა მოგვიანებით დადგინდა, რომ მისი ძირითადი ანტიკონვულსანტური მოქმედება ფოლატის ანტაგონიზმთან არ არის დაკავშირებული.
პრეპარატი პირველად დამტკიცდა 1994 წელს ევროპაში და აშშ-ში ეპილეფსიის სამკურნალოდ, ხოლო 2003 წლიდან დამატებით დამტკიცდა ბიპოლარული აშლილობის შენარჩუნებითი თერაპიისთვის. ლამოტრიჯინი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ესენციური მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List, 2023).
ლამიქტალ DC (Dispersible/Chewable) არის ლამოტრიჯინის სპეციალური ფორმულაცია, რომელიც შექმნილია GlaxoSmithKline-ის მიერ. ტაბლეტი შეიძლება:
ფარმაკოლოგიურად ლამოტრიჯინი კლასიფიცირდება როგორც ნატრიუმის არხების ბლოკატორი და ფართო სპექტრის ანტიეპილეფსიური საშუალება. იგი განსხვავდება სხვა ანტიეპილეფსიური პრეპარატებისგან (ფენიტოინი, კარბამაზეპინი) შედარებით ხელსაყრელი გვერდითი ეფექტების პროფილით, განსაკუთრებით კოგნიტური ფუნქციის შენარჩუნების თვალსაზრისით (NICE CG137).
ლამოტრიჯინის ანტიეპილეფსიური მოქმედება ეფუძნება რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ ფარმაკოლოგიურ მექანიზმს:
ლამოტრიჯინის პირველადი მოქმედების მექანიზმი მდგომარეობს ძაბვა-დამოკიდებული ნატრიუმის არხების (voltage-gated sodium channels) სტაბილიზაციაში ინაქტივირებულ მდგომარეობაში. პრეპარატი უპირატესად უკავშირდება ნატრიუმის არხების ინაქტივირებულ კონფორმაციას და ახანგრძლივებს მათ რეფრაქტერულ პერიოდს. ამის შედეგად ხდება პრესინაფსური ნეირონალური მემბრანის სტაბილიზაცია, რაც ხელს უშლის განმეორებითი მოქმედების პოტენციალების გენერაციას მაღალი სიხშირით (EMA SmPC).
ნატრიუმის არხების ბლოკადის შედეგად ლამოტრიჯინი ამცირებს აგზნებადი ნეირომედიატორის — გლუტამატის გამოყოფას პრესინაფსური ტერმინალებიდან. გლუტამატი წარმოადგენს ცენტრალური ნერვული სისტემის ძირითად აგზნებად ნეირომედიატორს, და მისი გადაჭარბებული გამოყოფა ეპილეფტოგენეზის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კომპონენტია. ამ მექანიზმით ლამოტრიჯინი ამცირებს ეპილეფსიური კერის გავრცელებას მიმდებარე ქსოვილზე.
ლამოტრიჯინი ასევე ზემოქმედებს ძაბვა-დამოკიდებულ კალციუმის არხებზე (განსაკუთრებით N- და P/Q-ტიპის), რაც დამატებით ამცირებს ნეირომედიატორების გამოყოფას. ეს მექანიზმი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია აბსანსური ტიპის გულყრებისას.
ბოლო კვლევებმა აჩვენა, რომ ლამოტრიჯინი მოდულირებს ჰიპერპოლარიზაციით აქტივირებულ ციკლურ ნუკლეოტიდ-მგრძნობიარე (HCN) არხებს, რაც ხელს უწყობს ნეირონალური აგზნებადობის რეგულაციას.
ბიპოლარული აშლილობისას ლამოტრიჯინის სტაბილიზირებული ეფექტი სავარაუდოდ დაკავშირებულია გლუტამატერგული გადაცემის მოდულაციასთან ლიმბურ სტრუქტურებში, რაც ამცირებს დეპრესიული ეპიზოდების განმეორების სიხშირეს. საგულისხმოა, რომ ლამოტრიჯინს არ გააჩნია მნიშვნელოვანი GABAერგული მოქმედება, რაც განასხვავებს მას ბევრი სხვა ანტიეპილეფსიური პრეპარატისგან (BNF 87).
ლამიქტალ DC ტაბლეტები ჩვენებულია შემდეგი მდგომარეობების სამკურნალოდ:
ლამიქტალ DC დისპერსიული ტაბლეტები განსაკუთრებით მიზანშეწონილია:
ლამოტრიჯინი არ არის ეფექტური მწვავე მანიაკალური ეპიზოდების მკურნალობისთვის და არ უნდა იქნეს გამოყენებული ეპილეფსიური სტატუსის კუპირებისთვის (EMA SmPC).
ლამიქტალ DC-ის დოზირება მოითხოვს ნელ ტიტრაციას სტივენს-ჯონსონის სინდრომისა და სხვა სერიოზული კანის რეაქციების რისკის შესამცირებლად. დოზირება მნიშვნელოვნად განსხვავდება თანმხლები ანტიეპილეფსიური თერაპიის მიხედვით.
| პერიოდი | დოზა | |---------|------| | 1–2 კვირა | 25 მგ/დღეში ერთხელ | | 3–4 კვირა | 50 მგ/დღეში ერთხელ | | 5 კვირიდან | ყოველ 1–2 კვირაში 50–100 მგ-ით მატება | | შენარჩუნებითი დოზა | 100–200 მგ/დღეში (1–2 მიღებით) |
ვალპროატი ინჰიბირებს ლამოტრიჯინის მეტაბოლიზმს, ამიტომ დოზა განახევრდება: | პერიოდი | დოზა | |---------|------| | 1–2 კვირა | 12,5 მგ/დღეში (25 მგ ყოველ მეორე დღეს) | | 3–4 კვირა | 25 მგ/დღეში | | შენარჩუნებითი დოზა | 100–200 მგ/დღეში |
| პერიოდი | დოზა | |---------|------| | 1–2 კვირა | 50 მგ/დღეში | | 3–4 კვირა | 100 მგ/დღეში (2 მიღებით) | | შენარჩუნებითი დოზა | 200–400 მგ/დღეში |
დოზირების სქემა მსგავსია ეპილეფსიის მონოთერაპიისა; შენარჩუნებითი სამიზნე დოზა ჩვეულებრივ შეადგენს 200 მგ/დღეში.
მძიმე თირკმლის უკმარისობისას (GFR <20 მლ/წთ) შენარჩუნებითი დოზა უნდა შემცირდეს. ჰემოდიალიზის დროს დამატებითი დოზირება შეიძლება საჭირო გახდეს.
ტიტრაციის დაჩქარება მნიშვნელოვნად ზრდის სტივენს-ჯონსონის სინდრომის (SJS) და ტოქსიკური ეპიდერმული ნეკროლიზის (TEN) რისკს. რეკომენდებული ტიტრაციის სქემის მკაცრი დაცვა სავალდებულოა (EMA SmPC).
ლამოტრიჯინი სწრაფად და თითქმის სრულად აბსორბირდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოხელმისაწვდომობა შეადგენს დაახლოებით 98%-ს. საკვები არ ახდენს მნიშვნელოვან გავლენას აბსორბციის სისრულეზე, თუმცა შეიძლება ოდნავ შეანელოს პიკური კონცენტრაციის მიღწევის დრო. DC ფორმულაციის ბიოეკვივალენტურობა სტანდარტულ ტაბლეტებთან დადასტურებულია (EMA SmPC).
პიკური პლაზმური კონცენტრაცია (Tmax) მიიღწევა პერორალური მიღებიდან 1,4–4,8 საათის განმავლობაში.
ლამოტრიჯინის განაწილების მოცულობა შეადგენს 0,92–1,22 ლ/კგ. პრეპარატი დაახლოებით 55%-ით უკავშირდება პლაზმის ცილებს. იგი კვეთს ჰემატოენცეფალურ ბარიერს და აღწევს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში.
ლამოტრიჯინი ძირითადად მეტაბოლიზდება ღვიძლში გლუკურონიზაციის გზით UDP-გლუკურონოზილტრანსფერაზების (UGT1A4, UGT2B7) მეშვეობით. ძირითადი მეტაბოლიტია ლამოტრიჯინ-2N-გლუკურონიდი, რომელიც ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. მნიშვნელოვანია, რომ ლამოტრიჯინის მეტაბოლიზმი არ არის დამოკიდებული ციტოქრომ P450 სისტემაზე.
პრეპარატი ძირითადად გამოიყოფა თირკმელებით (94%) გლუკურონიდის კონიუგატების სახით; მხოლოდ 2% გამოიყოფა უცვლელი სახით. ფეკალური ექსკრეცია შეადგენს დაახლოებით 2%-ს.
ლამოტრიჯინის ფარმაკოკინეტიკა ხაზოვანია თერაპიული დოზების დიაპაზონში (BNF 87).
კანზე გამონაყარი ჩვეულებრივ ვითარდება მკურნალობის პირველი 8 კვირის განმავლობაში. ნებისმიერი ახალი გამონაყარის შემთხვევაში ლამოტრიჯინი უნდა შეწყდეს სერიოზული კანის რეაქციის გამორიცხვამდე (EMA SmPC).
ლამოტრიჯინის მედიკამენტური ურთიერთქმედებები ძირითადად დაკავშირებულია გლუკურონიზაციის პროცესის მოდულაციასთან:
ვალპროატი (ვალპროის მჟავა) — ყველაზე კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება. ვალპროატი ინჰიბირებს ლამოტრიჯინის გლუკურონიზაციას, რაც გაახანგრძლივებს ნახევარდაშლის პერიოდს 2-ჯერ და ზრდის პლაზმურ კონცენტრაციას. ეს მნიშვნელოვნად ზრდის კანის რეაქციების რისკს. ვალპროატთან ერთდროული გამოყენებისას ლამოტრიჯინის დოზა უნდა შემცირდეს 50%-ით (EMA SmPC).
კარბამაზეპინი, ფენიტოინი, ფენობარბიტალი, პრიმიდონი — ეს ფერმენტ-ინდუქტორები აჩქარებენ ლამოტრიჯინის მეტაბოლიზმს, ამცირებენ ნახევარდაშლის პერიოდს 12–15 საათამდე. საჭიროა ლამოტრიჯინის დოზის გაზრდა.
რიფამპიცინი — ძლიერი ფერმენტ-ინდუქტორი, მნიშვნელოვნად ამცირებს ლამოტრიჯინის კონცენტრაციას.
ესტროგენის შემცველი ორალური კონტრაცეპტივები — ამცირებენ ლამოტრიჯინის კონცენტრაციას დაახლოებით 50%-ით. ტაბლეტების მიუღებლობის კვირაში კონცენტრაცია იზრდება, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ტოქსიურობა. საჭიროა დოზის კორექცია ან ალტერნატიული კონტრაცეფციის გამოყენება (MHRA).
ატაზანავირი/რიტონავირი — შეიძლება შეამციროს ლამოტრიჯინის კონცენტრაცია.
ლოპინავირი/რიტონავირი — ამცირებს ლამოტრიჯინის ექსპოზიციას ~50%-ით.
ლამოტრიჯინი ხელს უწყობს კარბამაზეპინ-10,11-ეპოქსიდის (აქტიური მეტაბოლიტი) კონცენტრაციის მომატებას, რამაც შეიძლება გააძლიეროს კარბამაზეპინის ტოქსიურობის სიმპტომები (თავბრუსხვევა, ატაქსია, დიპლოპია) (BNF 87).
ლამოტრიჯინი FDA კატეგორია C (ძველი კლასიფიკაციით). ეპილეფსიის მქონე ქალებში ლამოტრიჯინი ითვლება შედარებით უსაფრთხო ანტიეპილეფსიურ პრეპარატად ორსულობის პერიოდში, სხვა ანტიეპილეფსიურ საშუალებებთან შედარებით.
ეპილეფსიის UK რეგისტრის მონაცემებით, ლამოტრიჯინის მონოთერაპიასთან ასოცირებული თანდაყოლილი მალფორმაციების სიხშირე დაახლოებით 2–3%-ია, რაც ზოგადი პოპულაციის ფონურ მაჩვენებელთან (2–3%) ახლოსაა. თუმცა ვალპროატთან კომბინაციაში რისკი მნიშვნელოვნად იზრდება (MHRA).
ორსულობის დროს ლამოტრიჯინის კლირენსი მნიშვნელოვნად იზრდება (განსაკუთრებით მეორე და მესამე ტრიმესტრში), რის გამოც შეიძლება საჭირო გახდეს დოზის გაზრდა. მშობიარობის შემდეგ კლირენსი სწრაფად ბრუნდება ნორმაში და დოზის შემცირებაა საჭირო ტოქსიურობის თავიდან აცილებისთვის (EMA SmPC).
ფოლიუმის მჟავა (5 მგ/დღეში) რეკომენდებულია ორსულობის დაგეგმვამდე და პირველი ტრიმესტრის განმავლობაში (NICE NG217).
ლამოტრიჯინი გადადის დედის რძეში მნიშვნელოვანი კონცენტრაციით (რძე/პლაზმა თანაფარდობა ≈0,6). ჩვილის პლაზმური კონცენტრაცია შეიძლება მიაღწიოს დედის კონცენტრაციის 25–50%-ს. ძუძუთი კვება, როგორც წესი, არ არის უკუნაჩვენები, მაგრამ საჭიროა ჩვილის მონიტორინგი სედაციის, ძილიანობის და კანის რეაქციების თვალსაზრისით (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ლამოტრიჯინის შემცველი პრეპარატები წარმოდგენილია შემდეგი ბრენდებით:
ლამოტრიჯინის ჯენერიკული პრეპარატები ასევე შეიძლება იყოს ხელმისაწვდომი სხვადასხვა მწარმოებლის მიერ. პაციენტებს ურჩევენ, რომ ეპილეფსიის შემთხვევაში არ შეცვალონ ბრენდი ექიმის კონსულტაციის გარეშე, რადგან ბიოხელმისაწვდომობის მცირე განსხვავებებმაც შეიძლება გავლენა მოახდინოს გულყრების კონტროლზე (MHRA Guidance).
ლამიქტალ DC (Dispersible/Chewable) შეიცავს იგივე აქტიურ ნივთიერებას — ლამოტრიჯინს — იმავე დოზით. განსხვავება მხოლოდ ფორმულაციაშია: DC ტაბლეტი შეიძლება დაიღეჭოს, წყალში გაიხსნას ან მთლიანად გადაიყლაპოს. ეფექტურობა და უსაფრთხოება იდენტურია. DC ფორმულაცია განსაკუთრებით მოხერხებულია ბავშვებისთვის და ყლაპვის გაძნელების მქონე პაციენტებისთვის.
ნელი ტიტრაცია აუცილებელია სტივენს-ჯონსონის სინდრომის (SJS) და ტოქსიკური ეპიდერმული ნეკროლიზის (TEN) — სიცოცხლისთვის საშიში კანის რეაქციების — რისკის მინიმუმამდე შესამცირებლად. კვლევებმა აჩვენა, რომ სწრაფი დოზირება მნიშვნელოვნად ზრდის ამ გვერდითი ეფექტების სიხშირეს. ამიტომ რეკომენდებული ტიტრაციის სქემა, რომელიც 4–6 კვირას მოიცავს, მკაცრად უნდა იქნეს დაცული.
არა. ლამოტრიჯინის უეცარმა შეწყვეტამ ეპილეფსიის მქონე პაციენტებში შეიძლება გამოიწვიოს „რებაუნდის" გულყრები, მათ შორის ეპილეფსიური სტატუსი. პრეპარატი უნდა მოიხსნას ნელა, მინიმუმ 2 კვირის განმავლობაში, თანდათანობითი დოზის შემცირებით. გამონაკლისია სერიოზული კანის რეაქციის შემთხვევა, როცა პრეპარატი დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს (BNF 87).
ლამოტრიჯინი ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე უსაფრთხო ანტიეპილეფსიურ პრეპარატად ორსულობის პერიოდში. თანდაყოლილი მალფორმაციების რისკი მონოთერაპიისას ფონურ მაჩვენებელთან ახლოსაა. თუმცა ორსულობის დაგეგმვა და მედიკამენტის მართვა აუცილებლად უნდა მოხდეს ექიმთან კონსულტაციით. ორსულობის მეორე-მესამე ტრიმესტრში ხშირად საჭიროა დოზის გაზრდა მეტაბოლიზმის აჩქარების გამო.
ალკოჰოლი არ არის კატეგორიულად უკუნაჩვენები, მაგრამ მისი მიღება რეკომენდებული არ არის. ალკოჰოლმა შეიძლება გააძლიეროს ლამოტრიჯინის სედატიური ეფექტი (თავბრუსხვევა, ძილიანობა) და ასევე შეამციროს გულყრების ზღურბლი ეპილეფსიის მქონე პაციენტებში.
ეპილეფსიისას მკურნალობა ჩვეულებრივ გრძელვადიანია — ხშირად წლების ან მთელი ცხოვრების განმავლობაში. ბიპოლარული აშლილობისას ასევე რეკომენდებულია ხანგრძლივი შენარჩუნებითი თერაპია. მკურნალობის ხანგრძლივობას ყოველთვის განსაზღვრავს მკურნალი ექიმი ინდივიდუალური კლინიკური სიტუაციის გათვალისწინებით (NICE NG217).