ketoprofen

მოკლედ

კეტოპროფენი არის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატი (NSAID), რომელიც მიეკუთვნება პროპიონის მჟავას წარმოებულთა ჯგუფს. იგი გამოიყენება ტკივილის, ანთებისა და ცხელების სამკურნალოდ სხვადასხვა მდგომარეობებში, მათ შორის რევმატოიდულ ართრიტში, ოსტეოართრიტში, ანკილოზურ სპონდილიტში, მწვავე ტკივილის სინდრომებსა და დისმენორეაში. კეტოპროფენი ხელმისაწვდომია პერორალური (კაფსულა, ტაბლეტი), საინექციო, რექტალური (სუპოზიტორია) და ტოპიკური (გელი) ფორმებით. პრეპარატი მოქმედებს ციკლოოქსიგენაზას (COX-1 და COX-2) ფერმენტების არასელექციური ინჰიბირებით, რითაც ამცირებს პროსტაგლანდინების სინთეზს. საქართველოში კეტოპროფენი წარმოდგენილია სხვადასხვა ბრენდით, მათ შორის არტოქსანი და დესფაროლი. პრეპარატი ზოგადად კარგად აიტანება, თუმცა, როგორც ყველა NSAID, შესაძლოა გამოიწვიოს გასტროინტესტინალური, კარდიოვასკულარული და თირკმელთა გვერდითი ეფექტები (BNF 87).

რა არის და ფარმაკოლოგია

კეტოპროფენი (INN: Ketoprofen) არის არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალება (NSAID), რომელიც ქიმიურად წარმოადგენს 2-(3-ბენზოილფენილ)-პროპიონის მჟავას. იგი მიეკუთვნება პროპიონის მჟავას წარმოებულთა ქვეჯგუფს, ისევე როგორც იბუპროფენი და ნაპროქსენი. მოლეკულური ფორმულაა C₁₆H₁₄O₃, ხოლო მოლეკულური მასა — 254.28 გ/მოლი.

კეტოპროფენი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1967 წელს ფრანგული ფარმაცევტული კომპანია Rhône-Poulenc-ის მიერ და კლინიკურ პრაქტიკაში დაინერგა 1970-იანი წლების დასაწყისში. მას შემდეგ პრეპარატმა ფართო აღიარება მოიპოვა მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში და შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითად მედიკამენტთა ნუსხაში (WHO Model List).

ფარმაკოლოგიური თვალსაზრისით, კეტოპროფენი ავლენს ანალგეზიურ, ანთების საწინააღმდეგო და ანტიპირეზულ მოქმედებას. იგი არასელექციური COX ინჰიბიტორია, რაც ნიშნავს, რომ თანაბრად აინჰიბირებს COX-1 და COX-2 იზოფერმენტებს. გარდა ამისა, კეტოპროფენს გააჩნია ანტიბრადიკინინური აქტივობა და ლიპოქსიგენაზას ინჰიბირების უნარი, რაც მას განასხვავებს მრავალი სხვა NSAID-ისგან და უზრუნველყოფს დამატებით ანთების საწინააღმდეგო ეფექტს (EMA SmPC).

პრეპარატი ხელმისაწვდომია მრავალი დოზირების ფორმით: პერორალური კაფსულები და ტაბლეტები (სტანდარტული და გახანგრძლივებული გამოთავისუფლებით), საინექციო ხსნარი (ინტრამუსკულარული და ინტრავენური), რექტალური სუპოზიტორია და ტოპიკური გელი. ეს მრავალფეროვნება საშუალებას იძლევა ინდივიდუალურად შეირჩეს ადმინისტრაციის გზა პაციენტის მდგომარეობისა და საჭიროებების მიხედვით.

მოქმედების მექანიზმი

კეტოპროფენის ანალგეზიური, ანთების საწინააღმდეგო და ანტიპირეზული მოქმედება ძირითადად განპირობებულია ციკლოოქსიგენაზას (COX) ფერმენტის ინჰიბირებით, რომელიც კატალიზებს არაქიდონის მჟავას გარდაქმნას პროსტაგლანდინებად, თრომბოქსანებად და პროსტაციკლინებად.

COX ინჰიბირება

კეტოპროფენი არასელექციურად აინჰიბირებს ციკლოოქსიგენაზას ორივე იზოფერმენტს — COX-1 და COX-2. COX-1 კონსტიტუტიურად ექსპრესირებული ფერმენტია, რომელიც მონაწილეობს ფიზიოლოგიურ პროცესებში, მათ შორის კუჭის ლორწოვანი გარსის დაცვაში, თირკმელთა სისხლმიმოქცევის რეგულირებასა და თრომბოციტების აგრეგაციაში. COX-2 ძირითადად ინდუცირებადი ფერმენტია, რომელიც გააქტიურდება ანთებითი სტიმულის საპასუხოდ. COX-2-ის ინჰიბირება უზრუნველყოფს ანთების საწინააღმდეგო და ანალგეზიურ ეფექტს, ხოლო COX-1-ის ინჰიბირებით ახსნილია გასტროინტესტინალური გვერდითი ეფექტების განვითარება (BNF 87).

ლიპოქსიგენაზას ინჰიბირება

კეტოპროფენის უნიკალური თვისებაა 5-ლიპოქსიგენაზას (5-LOX) ინჰიბირების უნარი. ეს ფერმენტი მონაწილეობს ლეუკოტრიენების სინთეზში, რომლებიც ძლიერი ანთებითი მედიატორებია. ლეუკოტრიენები ხელს უწყობენ ლეიკოციტების ქემოტაქსისს, ვაზოდილატაციას და სისხლძარღვთა გამტარობის ზრდას. ამ გზით კეტოპროფენი ორმაგად მოქმედებს ანთებით კასკადზე — აინჰიბირებს როგორც პროსტაგლანდინების, ისე ლეუკოტრიენების სინთეზს (EMA SmPC).

ბრადიკინინის ანტაგონიზმი

კეტოპროფენი ასევე ავლენს ანტიბრადიკინინურ აქტივობას. ბრადიკინინი ძლიერი ალგოგენური (ტკივილის გამომწვევი) ნივთიერებაა, რომელიც ნოციცეპტორების სენსიტიზაციას იწვევს. მისი ბლოკირება ხელს უწყობს ანალგეზიური ეფექტის გაძლიერებას.

პერიფერიული და ცენტრალური მექანიზმები

კეტოპროფენის ანალგეზიური ეფექტი რეალიზდება როგორც პერიფერიულ, ისე ცენტრალურ დონეზე. პერიფერიულად — ანთების კერაში პროსტაგლანდინების წარმოქმნის შემცირებით, ხოლო ცენტრალურად — ზურგის ტვინში პროსტაგლანდინ-დამოკიდებული ნოციცეპტიური გადაცემის ინჰიბირებით. ანტიპირეზული მოქმედება განპირობებულია ჰიპოთალამუსის თერმორეგულაციის ცენტრში პროსტაგლანდინ E₂-ის სინთეზის დათრგუნვით.

ჩვენებები

კეტოპროფენი გამოიყენება ტკივილისა და ანთებითი მდგომარეობების ფართო სპექტრის სამკურნალოდ. ძირითადი ჩვენებები მოიცავს:

ქრონიკული ანთებითი მდგომარეობები

• [რევმატოიდული ართრიტი](/conditions/revmatoiduli-artriti) — სახსრების ქრონიკული ანთებითი დაავადება, რომელშიც კეტოპროფენი ამცირებს ტკივილს, სიმკვრივეს, შეშუპებას და დილის ხისტს (NICE NG100).
• [ოსტეოართრიტი](/conditions/osteoartriti) — დეგენერაციული სასახსრე დაავადება, რომელშიც პრეპარატი ეფექტურია ტკივილის კონტროლისა და ფუნქციონალური მდგომარეობის გაუმჯობესებისთვის.
• ანკილოზური სპონდილიტი — ხერხემლის ქრონიკული ანთებითი დაავადება, სადაც კეტოპროფენი პირველი რიგის თერაპიულ საშუალებად გამოიყენება ტკივილისა და მოძრაობის შეზღუდვის სამართავად.

მწვავე ტკივილის სინდრომები

• პოსტოპერაციული ტკივილი — ქირურგიული ჩარევის შემდგომი ტკივილის მართვა, განსაკუთრებით ორთოპედიულ და სტომატოლოგიურ ოპერაციებში.
• პოსტტრავმული ტკივილი — ტრავმის, დაზიანებისა და სპორტული ტრავმის შემდგომი ტკივილი და ანთება.
• [დისმენორეა](/conditions/menstrualuri-tkivili) — პირველადი დისმენორეა, სადაც კეტოპროფენი ეფექტურად ამცირებს მენსტრუალურ ტკივილს პროსტაგლანდინების სინთეზის ინჰიბირებით.
• თირკმლის კოლიკა — საშარდე გზების კენჭებით გამოწვეული ტკივილი (საინექციო ფორმა) (BNF 87).

რბილი ქსოვილების დაავადებები

• ტენდინიტი, ბურსიტი, პერიართრიტი — სახსრის გარშემო რბილი ქსოვილების ანთება.
• მიალგია — კუნთის ტკივილი სხვადასხვა ეტიოლოგიით.

ტოპიკური ჩვენებები

კეტოპროფენის გელის ფორმა გამოიყენება:

• ლოკალური ტკივილის და ანთების სამკურნალოდ რბილი ქსოვილების ტრავმების დროს
• სახსრების ზედაპირული ანთებითი მდგომარეობების ტოპიკური მკურნალობისთვის
• სპორტული ტრავმების (გაჭიმვა, დაზიანება) თანმხლები ტკივილისა და შეშუპების შესამცირებლად (EMA SmPC)

ონკოლოგიური ტკივილი

კეტოპროფენი ასევე გამოიყენება სიმსივნურ დაავადებებთან ასოცირებული ტკივილის მართვის კომპლექსურ თერაპიაში, ხშირად ოპიოიდური ანალგეტიკების ადიუვანტად (WHO ტკივილის მართვის კიბე).

დოზირება

კეტოპროფენის დოზირება დამოკიდებულია ჩვენებაზე, ადმინისტრაციის გზაზე, ასაკსა და პაციენტის თანმხლებ მდგომარეობებზე.

პერორალური ფორმა (მოზრდილები)

• ანთებითი მდგომარეობები (ართრიტი, ოსტეოართრიტი): 100-200 მგ დღეში, გაყოფილი 2-3 მიღებაზე. მაქსიმალური დღიური დოზა — 200 მგ (BNF 87).
• მწვავე ტკივილი და დისმენორეა: 25-50 მგ ყოველ 6-8 საათში. მაქსიმალური დოზა — 200 მგ/დღეში.
• გახანგრძლივებული გამოთავისუფლების ფორმა (ретард): 100-200 მგ ერთხელ დღეში.

საინექციო ფორმა

• ინტრამუსკულარული (ი/მ): 50-100 მგ ყოველ 4-6 საათში. მაქსიმალური დოზა — 200 მგ/დღეში. ინექციის ხანგრძლივობა არ უნდა აღემატებოდეს 2-3 დღეს.
• ინტრავენური (ი/ვ) ინფუზია: 100-200 მგ 100-150 მლ ფიზიოლოგიურ ხსნარში, 20-30 წუთიან ინფუზიად. მაქსიმალურად 48 საათი (EMA SmPC).

რექტალური ფორმა

• სუპოზიტორია: 100 მგ ძილის წინ ან 100 მგ 1-2-ჯერ დღეში. შეიძლება კომბინირება პერორალურ დოზასთან, ჯამური მაქსიმალური დოზის (200 მგ/დღეში) დაცვით.

ტოპიკური ფორმა (გელი)

• გელი 2.5%: დაატანეთ თხელი ფენა დაზიანებულ უბანზე 2-3-ჯერ დღეში. მკურნალობის ხანგრძლივობა — არაუმეტეს 7-10 დღისა. მზისგან დაცვა აუცილებელია ფოტოსენსიტიზაციის რისკის გამო.

პედიატრია

• კეტოპროფენი ზოგადად არ არის რეკომენდებული 15 წლამდე ასაკის ბავშვებში გაუმჯობესებული უსაფრთხოების მონაცემების ნაკლებობის გამო. ზოგიერთ ქვეყანაში გამოიყენება >6 წლის ბავშვებში 0.5 მგ/კგ 3-4-ჯერ დღეში (EMA SmPC).

თირკმლის უკმარისობა

• მსუბუქი უკმარისობა (GFR 60-89): დოზის კორექცია არ არის საჭირო, თუმცა სიფრთხილე მოითხოვს.
• საშუალო უკმარისობა (GFR 30-59): დოზის შემცირება 50%-ით.
• მძიმე უკმარისობა (GFR <30): უკუნაჩვენებია (BNF 87).

ღვიძლის უკმარისობა

მძიმე ჰეპატოცელულარული უკმარისობის შემთხვევაში პრეპარატი უკუნაჩვენებია. მსუბუქ-საშუალო უკმარისობისას — დოზის შემცირება და ღვიძლის ფუნქციის მონიტორინგი.

ხანდაზმულები

ხანდაზმულ პაციენტებში რეკომენდებულია მინიმალური ეფექტური დოზის გამოყენება მინიმალური ხანგრძლივობით. საწყისი დოზა — 50-100 მგ/დღეში.

ფარმაკოკინეტიკა

აბსორბცია

კეტოპროფენი პერორალური მიღების შემდეგ სწრაფად და თითქმის სრულად (>90%) აბსორბირდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 90%-ს. პიკური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 0.5-2 საათში პერორალური მიღების შემდეგ. საკვები ამცირებს აბსორბციის სიჩქარეს, მაგრამ არ ცვლის მთლიან ბიოშეღწევადობას. გახანგრძლივებული ფორმის მიღებისას პიკური კონცენტრაცია მიიღწევა 4-6 საათში (EMA SmPC).

განაწილება

განაწილების მოცულობა (Vd) შეადგენს 0.1-0.2 ლ/კგ, რაც მიუთითებს პრეპარატის ძირითადად სისხლის პლაზმაში ლოკალიზებაზე. ალბუმინთან შეკავშირების ხარისხი მაღალია — >99%. კეტოპროფენი კარგად აღწევს სინოვიალურ სითხეში, სადაც მისი კონცენტრაცია პლაზმური კონცენტრაციის 30-50%-ს შეადგენს, რაც უზრუნველყოფს ეფექტურ ანთების საწინააღმდეგო მოქმედებას სახსრებში.

მეტაბოლიზმი

კეტოპროფენი მეტაბოლიზდება ძირითადად ღვიძლში გლუკურონიდაციის გზით (II ფაზის მეტაბოლიზმი). ძირითადი მეტაბოლიტია კეტოპროფენ-გლუკურონიდი, რომელიც ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია. ციტოქრომ P450-ის ფერმენტებს მნიშვნელოვანი როლი მეტაბოლიზმში არ ეკისრებათ, რაც ამცირებს წამლის ურთიერთქმედების რისკს.

ექსკრეცია

კეტოპროფენი გამოიყოფა ძირითადად თირკმელებით (60-80% დოზისა) გლუკურონიდის კონიუგატის სახით. ელიმინაციის ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 1.5-2.5 საათს, რაც მოკლე ნახევარგამოყოფის პერიოდია. კლირენსი — დაახლოებით 0.08 ლ/კგ/სთ. ხანდაზმულებში და თირკმლის უკმარისობის მქონე პაციენტებში ნახევარგამოყოფის პერიოდი იზრდება (BNF 87).

გვერდითი ეფექტები

ხშირი (>10%)

• გასტროინტესტინალური: დისპეფსია, გულისრევა, მუცლის ტკივილი, დიარეა ან ყაბზობა. ეს ყველაზე გავრცელებული გვერდითი ეფექტებია და NSAID-ების კლასობრივ ეფექტს წარმოადგენს.

ნაკლებად ხშირი (1-10%)

• გასტროინტესტინალური: გასტრიტი, სტომატიტი, მეტეორიზმი, ღებინება, კუჭ-ნაწლავის ერობრიზია/წყლულოვანი დაზიანება
• ცენტრალური ნერვული სისტემა: თავის ტკივილი, თავბრუსხვევა, ძილიანობა, უძილობა, ნერვოზულობა
• კანის რეაქციები: გამონაყარი, ქავილი. ტოპიკური ფორმის გამოყენებისას — კონტაქტური დერმატიტი, ფოტოსენსიტიზაცია (განსაკუთრებით კეტოპროფენის გელისთვის დამახასიათებელი)
• თირკმლის ფუნქციის მოშლა: პერიფერიული შეშუპება, სითხის რეტენცია
• ღვიძლი: ტრანსამინაზების მომატება (EMA SmPC)

იშვიათი და სერიოზული (<1%)

• გასტროინტესტინალური სისხლდენა: კუჭ-ნაწლავის პერფორაცია, ჰემატემეზისი, მელენა — შეიძლება იყოს ფატალური, განსაკუთრებით ხანდაზმულ პაციენტებში (BNF 87)
• კარდიოვასკულარული: მიოკარდიუმის ინფარქტის და ინსულტის რისკის მომატება ხანგრძლივი და მაღალდოზიანი მკურნალობისას (NICE NG136)
• ჰემატოლოგიური: აგრანულოციტოზი, აპლასტიური ანემია, თრომბოციტოპენია
• თირკმლის მძიმე დაზიანება: ინტერსტიციული ნეფრიტი, ნეფროზული სინდრომი, თირკმლის მწვავე უკმარისობა
• ჰეპატოტოქსიურობა: სიყვითლე, ჰეპატიტი (იშვიათად)
• ალერგიული რეაქციები: ანგიონევროზული შეშუპება, ანაფილაქსია, ბრონქოსპაზმი (განსაკუთრებით ასთმის მქონე პაციენტებში)
• კანის მძიმე რეაქციები: სტივენს-ჯონსონის სინდრომი, ტოქსიკური ეპიდერმული ნეკროლიზი (ძალიან იშვიათად)

ტოპიკური ფორმის სპეციფიკური ეფექტები

კეტოპროფენის გელმა შეიძლება გამოიწვიოს ფოტოალერგიული დერმატიტი, რაც მოითხოვს აპლიკაციის ადგილის მზისგან დაცვას გამოყენებიდან მინიმუმ 2 კვირის განმავლობაში. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ზაფხულის თვეებში (EMA SmPC).

უკუჩვენებები და სიფრთხილე

აბსოლუტური უკუჩვენებები

• ჰიპერმგრძნობელობა კეტოპროფენის, სხვა NSAID-ების ან პრეპარატის ნებისმიერი ექსციპიენტის მიმართ
• აქტიური კუჭის ან თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლული, ან გასტროინტესტინალური სისხლდენის ანამნეზი (≥2 ეპიზოდი)
• მძიმე გულის უკმარისობა (NYHA III-IV)
• მძიმე თირკმლის უკმარისობა (GFR <30 მლ/წთ)
• მძიმე ღვიძლის უკმარისობა
• ორსულობის III ტრიმესტრი
• ასპირინით ან სხვა NSAID-ით ინდუცირებული ასთმა, ურტიკარია ან რინიტი ანამნეზში
• აქტიური სისხლდენა ან სისხლდენის მიდრეკილება (BNF 87)

სიფრთხილის ზომები

• კარდიოვასკულარული რისკი: ისქემიური გულის დაავადების, ცერებროვასკულარული დაავადების ან პერიფერიული არტერიული დაავადების მქონე პაციენტებში გამოყენება მხოლოდ სარგებელ-რისკის ფრთხილი შეფასების შემდეგ
• კუჭ-ნაწლავის რისკი: ხანდაზმულებში, კორტიკოსტეროიდების ან ანტიკოაგულანტების ერთდროული გამოყენებისას — პროტონის ტუმბოს ინჰიბიტორთან (PPI) კომბინაცია
• ბრონქული ასთმა: NSAID-ინდუცირებული ბრონქოსპაზმის რისკი
• ანტიკოაგულანტების გამოყენება: სისხლდენის რისკის მონიტორინგი (NICE NG136)

ურთიერთქმედებები

მაღალი კლინიკური მნიშვნელობის ურთიერთქმედებები

• ანტიკოაგულანტები (ვარფარინი, დაბიგატრანი, რივაროქსაბანი): გასტროინტესტინალური სისხლდენის რისკის მნიშვნელოვანი მომატება. ვარფარინთან კომბინაციისას INR-ის მონიტორინგი აუცილებელია (BNF 87).
• ანტითრომბოციტული საშუალებები (ასპირინი, კლოპიდოგრელი): სისხლდენის რისკის სინერგისტული ზრდა. თანმხლები PPI რეკომენდებულია.
• ლითიუმი: კეტოპროფენი ამცირებს ლითიუმის თირკმლისმიერ კლირენსს, რაც იწვევს ლითიუმის პლაზმური კონცენტრაციის მომატებას და ტოქსიკურობის რისკს. ლითიუმის დონის მონიტორინგი საჭიროა.
• მეთოტრექსატი: კეტოპროფენი ამცირებს მეთოტრექსატის თირკმლისმიერ ექსკრეციას, რაც ტოქსიკურობის რისკს ზრდის. მაღალი დოზის მეთოტრექსატთან კომბინაცია უკუნაჩვენებია (EMA SmPC).

კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედებები

• აგფ-ინჰიბიტორები, ARB-ები, დიურეტიკები: კეტოპროფენი ამცირებს ანტიჰიპერტენზიულ ეფექტს და ზრდის თირკმლის მწვავე უკმარისობის რისკს, განსაკუთრებით დეჰიდრატაციის ფონზე (ე.წ. „სამმაგი დარტყმა" — NSAID + აგფ-ინჰიბიტორი + დიურეტიკი).
• კორტიკოსტეროიდები: გასტროინტესტინალური წყლულისა და სისხლდენის რისკის მომატება.
• SSRI/SNRI ანტიდეპრესანტები: სისხლდენის რისკის მომატება თრომბოციტებზე მოქმედების გამო.
• ციკლოსპორინი: ნეფროტოქსიკურობის რისკის მომატება.
• ციპროფლოქსაცინი და სხვა ფტორქინოლონები: ცენტრალური ნერვული სისტემის სტიმულაციისა და კრუნჩხვების რისკის ზრდა.
• სხვა NSAID-ები: ერთდროული გამოყენება ზრდის გვერდითი ეფექტების რისკს თერაპიული სარგებლის გარეშე. კომბინაცია არ არის რეკომენდებული (BNF 87).

ორსულობა და ლაქტაცია

ორსულობა

კეტოპროფენი, ისევე როგორც ყველა NSAID, უკუნაჩვენებია ორსულობის III ტრიმესტრში (28 კვირის შემდეგ) ნაყოფის ductus arteriosus-ის ნაადრევი დახურვის, ოლიგოჰიდრამნიონის, ნაყოფის თირკმლის დისფუნქციისა და სამშობიარო აქტივობის შემცირების რისკის გამო. FDA კატეგორია — C (I-II ტრიმესტრში) და D (III ტრიმესტრში).

I და II ტრიმესტრებში გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს. ხანგრძლივი გამოყენება ნებისმიერ ტრიმესტრში არ არის რეკომენდებული, რადგან შესაძლოა გავლენა იქონიოს ნაყოფის თირკმლის ფუნქციაზე. 2022 წლიდან EMA რეკომენდაცია ავრცელებს NSAID-ების შეზღუდვას 20 კვირიდან ოლიგოჰიდრამნიონის რისკის გამო (EMA SmPC).

ლაქტაცია

კეტოპროფენი მცირე რაოდენობით გადადის დედის რძეში. BNF-ის რეკომენდაციით, ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენებისას სიფრთხილეა საჭირო. ამერიკის პედიატრთა აკადემია მიიჩნევს, რომ კეტოპროფენის მოკლევადიანი გამოყენება ზოგადად შეთავსებადია ძუძუთი კვებასთან, თუმცა უპირატესობა უნდა მიენიჭოს უფრო კარგად შესწავლილ ალტერნატივებს (იბუპროფენი) (BNF 87).

ბრენდები საქართველოში

საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე კეტოპროფენი წარმოდგენილია რამდენიმე ბრენდით სხვადასხვა დოზირების ფორმით:

• [არტოქსანი (Artoxan)](/medications/artoqsani-20mg-10kafs) — კაფსულები 20 მგ, ასევე ხელმისაწვდომია რექტალური სუპოზიტორიების და გელის ფორმით. ფართოდ გამოიყენება როგორც ანალგეზიური და ანთების საწინააღმდეგო საშუალება.
• [დესფაროლი (Desfarol)](/medications/desfaroli-50mg-2ml2ml-6a) — საინექციო ფორმა (50 მგ/2 მლ), ასევე ხელმისაწვდომია გელის ფორმით. გამოიყენება მწვავე ტკივილის სინდრომებში.
• [ალგესტინი (Algestini)](/medications/algestini-geli-40gr-tubi-1) — ტოპიკური გელი ლოკალური გამოყენებისთვის.

ყველა ჩამოთვლილი პრეპარატი ხელმისაწვდომია საქართველოს აფთიაქებში ექიმის რეცეპტით (საინექციო და პერორალური ფორმები) ან რეცეპტის გარეშე (ტოპიკური გელი).

ხშირად დასმული კითხვები

რა განსხვავებაა კეტოპროფენსა და იბუპროფენს შორის?

ორივე პრეპარატი პროპიონის მჟავას წარმოებულია და NSAID ჯგუფს მიეკუთვნება. თუმცა კეტოპროფენი ითვლება უფრო ძლიერ ანალგეტიკად და ანთების საწინააღმდეგო საშუალებად, რაც ნაწილობრივ განპირობებულია მისი დამატებითი ლიპოქსიგენაზას ინჰიბირებისა და ანტიბრადიკინინური მოქმედებით. ამასთან, კეტოპროფენს შეიძლება უფრო მეტი გასტროინტესტინალური გვერდითი ეფექტი ახლდეს. იბუპროფენი ზოგადად უკეთ აიტანება და ხელმისაწვდომია ურეცეპტოდ (BNF 87).

შეიძლება თუ არა კეტოპროფენის გელის გამოყენება მზის სხივებთან კონტაქტისას?

არა, კეტოპროფენის ტოპიკური გელის გამოყენებისას კატეგორიულად აუცილებელია აპლიკაციის ადგილის დაცვა პირდაპირი და არაპირდაპირი მზის სხივებისგან (მათ შორის სოლარიუმისგან) მკურნალობის პერიოდში და მისი დასრულებიდან მინიმუმ 2 კვირის განმავლობაში. ეს განპირობებულია ფოტოალერგიული დერმატიტის მაღალი რისკით, რომელმაც შეიძლება მძიმე ფორმა მიიღოს (EMA SmPC).

რამდენ ხანს შეიძლება კეტოპროფენის მიღება?

მწვავე ტკივილის სამკურნალოდ კეტოპროფენი უნდა გამოიყენებოდეს მინიმალური ეფექტური დოზით, მინიმალური ხანგრძლივობით. საინექციო ფორმის გამოყენება არ უნდა აღემატებოდეს 2-3 დღეს. ქრონიკული ანთებითი მდგომარეობების (ართრიტი) დროს ხანგრძლივი გამოყენება დასაშვებია ექიმის მეთვალყურეობით, პერიოდული მონიტორინგით (სისხლის სრული ანალიზი, ღვიძლისა და თირკმლის ფუნქცია) (NICE NG136).

შეიძლება თუ არა კეტოპროფენის და პარაცეტამოლის ერთდროულად მიღება?

დიახ, კეტოპროფენის და პარაცეტამოლის ერთდროული გამოყენება ზოგადად უსაფრთხოა და პრაქტიკაში ხშირად გამოიყენება მულტიმოდალური ანალგეზიის მისაღწევად. ეს კომბინაცია შეიძლება უზრუნველყოს უკეთესი ტკივილის კონტროლი, ვიდრე თითოეული პრეპარატი ცალკე. თუმცა, კეტოპროფენი არ უნდა იქნას კომბინირებული სხვა NSAID-ებთან (იბუპროფენი, დიკლოფენაკი) სისხლდენის რისკის ზრდის გამო (BNF 87).

აქვს თუ არა კეტოპროფენს კარდიოვასკულარული რისკი?

დიახ, ყველა არასელექციურ NSAID-ს, მათ შორის კეტოპროფენს, გააჩნია კარდიოვასკულარული მოვლენების (მიოკარდიუმის ინფარქტი, ინსულტი) რისკის მომატების პოტენციალი, განსაკუთრებით ხანგრძლივი და მაღალდოზიანი გამოყენებისას. რისკი უფრო მაღალია კარდიოვასკულარული დაავადების ფაქტორების მქონე პაციენტებში. ამიტომ რეკომენდებულია მინიმალური ეფექტური დოზის გამოყენება მინიმალური ხანგრძლივობით (NICE NG136).

რა შემთხვევაში უნდა მივმართო ექიმს კეტოპროფენის მიღებისას?

დაუყოვნებლივ უნდა მიმართოთ ექიმს, თუ გამოჩნდა: შავი/მოწითალო განავალი ან სისხლიანი ღებინება (გასტროინტესტინალური სისხლდენა), სახის ან ყელის შეშუპება (ანგიონევროზული რეაქცია), ქოშინი ან სუნთქვის გაძნელება, მძიმე კანის გამონაყარი ან ბუშტუკები, მკვეთრი წონის მომატება ან ძლიერი შეშუპება, ასევე ძლიერი მუცლის ტკივილი. ეს ნიშნები შეიძლება მიუთითებდეს სერიოზულ გვერდით ეფექტზე, რომელიც გადაუდებელ სამედიცინო ყურადღებას მოითხოვს.