indapamide · INN
indapamide (indapamide) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ინდაპამიდი არის თიაზიდის მსგავსი დიურეტიკი, რომელიც ფართოდ გამოიყენება არტერიული ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ. პრეპარატი მოქმედებს თირკმლის დისტალურ მილაკოვან სეგმენტში ნატრიუმისა და ქლორის რეაბსორბციის დათრგუნვით, რაც იწვევს დიურეზის გაძლიერებას და არტერიული წნევის შემცირებას. თიაზიდური დიურეტიკებისგან განსხვავებით, ინდაპამიდს აქვს დამატებითი სისხლძარღვოვანი ეფექტი — ამცირებს პერიფერიულ სისხლძარღვთა წინაღობას. სტანდარტული დოზაა 1.5 მგ (გახანგრძლივებული მოქმედების) ან 2.5 მგ დღეში ერთხელ. პრეპარატი კარგად აიტანება, თუმცა შეიძლება გამოიწვიოს ჰიპოკალიემია, ჰიპონატრიემია და მეტაბოლური ცვლილებები. ინდაპამიდი შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ მედიკამენტთა ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ჰიპერტენზიის პირველი რიგის თერაპიის ერთ-ერთ ძირითად კომპონენტს.
ინდაპამიდი (INN: Indapamide) წარმოადგენს სულფონამიდის წარმოებულ დიურეტიკს, რომელიც კლასიფიცირდება როგორც თიაზიდის მსგავსი (thiazide-like) შარდმდენი საშუალება. ქიმიურად იგი არის 4-ქლორო-N-(2-მეთილ-1-ინდოლინილ)-3-სულფამოილბენზამიდი. პრეპარატი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1970-იან წლებში ფრანგული ფარმაცევტული კომპანია Servier-ის მიერ და კლინიკურ პრაქტიკაში შემოვიდა 1974 წელს ევროპაში (EMA SmPC).
ინდაპამიდი მიეკუთვნება კარდიოვასკულარული პრეპარატების ჯგუფს (ATC კოდი: C03BA11). კლასიკური თიაზიდური დიურეტიკებისგან (ჰიდროქლორთიაზიდი, ქლორთალიდონი) განსხვავებით, ინდაპამიდს აქვს ორმაგი მოქმედების მექანიზმი: ერთი მხრივ, იგი ზრდის ნატრიუმის და წყლის ექსკრეციას თირკმლებით, მეორე მხრივ კი — პირდაპირ მოქმედებს სისხლძარღვთა გლუვ კუნთებზე, ამცირებს პერიფერიულ სისხლძარღვთა წინაღობას. ეს თვისება განასხვავებს მას სხვა დიურეტიკებისგან და უზრუნველყოფს უფრო ეფექტურ ანტიჰიპერტენზიულ მოქმედებას (BNF 87).
პრეპარატი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითად მედიკამენტთა ნუსხაში (WHO Model List) და ფართოდ გამოიყენება როგორც მონოთერაპიის, ასევე კომბინირებული თერაპიის სახით ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ. საქართველოში ხელმისაწვდომია როგორც ორიგინალური, ისე ჯენერიკული პრეპარატები. ინდაპამიდის გახანგრძლივებული მოქმედების ფორმა (SR/retard) უზრუნველყოფს თანაბარ პლაზმურ კონცენტრაციას 24 საათის განმავლობაში და ამცირებს მეტაბოლური გვერდითი ეფექტების სიხშირეს.
ინდაპამიდის ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი განპირობებულია ორი ძირითადი მექანიზმით: თირკმელზე მოქმედებით (დიურეტიკული ეფექტი) და სისხლძარღვთა გლუვ კუნთებზე პირდაპირი მოქმედებით (ვაზოდილატაციური ეფექტი).
ინდაპამიდი მოქმედებს ნეფრონის დისტალური მოხვეული მილაკის კორტიკალურ სეგმენტში, სადაც თრგუნავს ნატრიუმ-ქლორის კოტრანსპორტერს (NCC, SLC12A3). ეს თიაზიდ-მგრძნობიარე ტრანსპორტერი პასუხისმგებელია ნატრიუმისა და ქლორის იონების რეაბსორბციაზე ლუმინალური მემბრანის გავლით. NCC-ს ინჰიბირება იწვევს ნატრიურეზს (ნატრიუმის გაზრდილ ექსკრეციას), ქლორურეზს და შესაბამისად — წყლის ექსკრეციის ზრდას. ამ პროცესის შედეგად მცირდება მოცირკულირე სისხლის მოცულობა და, შესაბამისად, არტერიული წნევა (EMA SmPC).
დისტალურ მილაკში ნატრიუმის გაზრდილი მიტანა ხელს უწყობს ნატრიუმ-კალიუმის გაცვლას შემგროვებელ მილაკებში, რაც იწვევს კალიუმის გაზრდილ ექსკრეციას — ეს ხსნის ჰიპოკალიემიის განვითარების მექანიზმს. ამასთანავე, ინდაპამიდი ზრდის კალციუმის რეაბსორბციას დისტალურ მილაკში, რაც ამცირებს კალციუმის ექსკრეციას შარდით.
ინდაპამიდი პირდაპირ მოქმედებს სისხლძარღვთა გლუვ კუნთოვან უჯრედებზე რამდენიმე გზით:
ხანგრძლივი მიღებისას (6-8 კვირა) დიურეტიკული ეფექტი ნაწილობრივ კომპენსირდება, მაგრამ ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი შენარჩუნებულია სწორედ სისხლძარღვოვანი მექანიზმის ხარჯზე — მცირდება პერიფერიულ სისხლძარღვთა საერთო წინაღობა (OPSS) (BNF 87).
ინდაპამიდის ძირითადი ჩვენებაა ესენციური არტერიული ჰიპერტენზია (ჰიპერტენზია).
ინდაპამიდი რეკომენდებულია როგორც პირველი რიგის ანტიჰიპერტენზიული საშუალება, განსაკუთრებით შემდეგ პოპულაციებში:
ინდაპამიდი განსაკუთრებით ეფექტურია იზოლირებული სისტოლური ჰიპერტენზიის მკურნალობაში ხანდაზმულ პაციენტებში. HYVET კვლევამ აჩვენა, რომ ინდაპამიდით (± პერინდოპრილით) თერაპია ≥80 წლის პაციენტებში ამცირებს ინსულტის რისკს 30%-ით, გულის უკმარისობას — 64%-ით და საერთო სიკვდილიანობას — 21%-ით (BNF 87).
თუმცა ინდაპამიდი ოფიციალურად არ არის დამტკიცებული გულის უკმარისობის სამკურნალოდ, იგი ზოგჯერ გამოიყენება როგორც დამხმარე დიურეტიკი მსუბუქიდან ზომიერ შეშუპების შემთხვევებში, როდესაც მარყუჟის დიურეტიკები არასაკმარისია ან არ აიტანება.
PROGRESS კვლევამ აჩვენა, რომ პერინდოპრილი/ინდაპამიდის კომბინაცია მნიშვნელოვნად ამცირებს განმეორებითი ინსულტის რისკს (43%-ით) პაციენტებში, რომლებსაც ანამნეზში ცერებროვასკულარული მოვლენა აქვთ.
ADVANCE კვლევის მონაცემებით, ინდაპამიდი/პერინდოპრილის ფიქსირებული კომბინაცია ამცირებს მაკრო- და მიკროვასკულარული გართულებების რისკს ტიპი 2 შაქრიანი დიაბეტის მქონე პაციენტებში.
ჩვეულებრივი ფორმა (IR):
გახანგრძლივებული მოქმედების ფორმა (SR/Retard):
სპეციფიკური დოზის კორექცია არ არის საჭირო, თუმცა რეკომენდებულია:
ინდაპამიდი არ არის რეკომენდებული 18 წლამდე ასაკის პაციენტებში უსაფრთხოებისა და ეფექტურობის მონაცემების ნაკლებობის გამო (BNF 87).
ინდაპამიდი სწრაფად და სრულად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან პერორალური მიღების შემდეგ. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 93%. საკვების მიღება უმნიშვნელოდ ანელებს, მაგრამ არ ამცირებს აბსორბციის ხარისხს. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა ჩვეულებრივი ფორმის მიღებიდან 1-2 საათში, ხოლო გახანგრძლივებული მოქმედების ფორმის — 12 საათში (EMA SmPC).
განაწილების მოცულობა შეადგენს დაახლოებით 25 ლ/კგ, რაც მიუთითებს ქსოვილებში ფართო განაწილებაზე. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება მაღალია — 71-79%, უპირატესად ალბუმინთან. ინდაპამიდი ასევე მნიშვნელოვნად უკავშირდება ერითროციტებს და სისხლძარღვთა გლუვ კუნთოვან უჯრედებს.
ინდაპამიდი მეტაბოლიზდება ძირითადად ღვიძლში ციტოქრომ P450 სისტემის, კერძოდ CYP3A4 იზოფერმენტის მონაწილეობით. წარმოიქმნება რამდენიმე არააქტიური მეტაბოლიტი, მათ შორის:
პრეპარატი გამოიყოფა ძირითადად თირკმელებით (60-80% დოზისა შარდით, უმეტესად მეტაბოლიტების სახით) და ნაწილობრივ განავლით (16-23%). უცვლელი სახით გამოიყოფა დოზის მხოლოდ 5-7%. ელიმინაციის ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 14-24 საათს, რაც საშუალებას იძლევა დღეში ერთჯერადი მიღებისა (BNF 87).
> მნიშვნელოვანი: ელექტროლიტების (K⁺, Na⁺, Mg²⁺, Ca²⁺) და შარდმჟავას მონიტორინგი რეკომენდებულია თერაპიის დაწყებიდან 4-6 კვირის შემდეგ და შემდეგ ყოველ 6-12 თვეში (NICE NG136).
| პრეპარატი/ჯგუფი | ურთიერთქმედების ტიპი | რეკომენდაცია | |---|---|---| | ლითიუმი | ლითიუმის კლირენსის შემცირება → ტოქსიურობა | კომბინაცია არ არის რეკომენდებული; თუ აუცილებელია — ლითიუმის დონის მჭიდრო მონიტორინგი | | QT-მახანგრძლივებელი პრეპარატები (სოტალოლი, ამიოდარონი, ჰალოპერიდოლი, ერითრომიცინი) | ჰიპოკალიემია აძლიერებს QT გახანგრძლივებას → torsades de pointes | K⁺-ის მონიტორინგი, ელექტროლიტების კორექცია | | დიგოქსინი | ჰიპოკალიემია ზრდის დიგოქსინის ტოქსიურობას | კალიუმის მონიტორინგი | | NSAID-ები (იბუპროფენი, დიკლოფენაკი) | ამცირებს ანტიჰიპერტენზიულ და დიურეტიკულ ეფექტს; თირკმელის უკმარისობის რისკი | ერთდროული გამოყენებისას — თირკმელის ფუნქციის მონიტორინგი |
ინდაპამიდი არ არის რეკომენდებული ორსულობის დროს. FDA კატეგორია — B (ცხოველებზე კვლევებმა არ აჩვენა ფეტოტოქსიურობა, მაგრამ ადამიანებში ადეკვატური კონტროლირებადი კვლევები არ არსებობს).
პრინციპული რისკები მოიცავს:
ორსულობის დროს ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ უპირატესობა ენიჭება ლაბეტალოლს, ნიფედიპინს ან მეთილდოპას (NICE NG133).
ინდაპამიდი გამოიყოფა დედის რძეში. ლაქტაციის დროს გამოყენება უკუნაჩვენებია. თეორიულად შეიძლება გამოიწვიოს ჩვილში ელექტროლიტური დარღვევები და დიურეზის გაძლიერება. ამასთანავე, დიურეტიკებმა შეიძლება შეამცირონ რძის პროდუქცია (BNF 87).
საქართველოში ინდაპამიდი ხელმისაწვდომია როგორც ორიგინალური, ისე ჯენერიკული პრეპარატების სახით:
ინდაპამიდი ხშირად ხელმისაწვდომია ფიქსირებულ კომბინაციებშიც (მაგ., პერინდოპრილთან ერთად), თუმცა კომბინირებული პრეპარატების ბრენდები ცალკე სტატიებშია წარმოდგენილი.
პრეპარატი ფარმაცევტულ ბაზარზე ხელმისაწვდომია რეცეპტით და მისი ფასი ჯენერიკული ვარიანტებისთვის საკმაოდ ხელმისაწვდომია ქართველი პაციენტებისთვის.
ინდაპამიდი რეკომენდებულია დილით მიღება, საუზმესთან ერთად ან უზმოზე. საღამოს მიღება არ არის რეკომენდებული, რადგან დიურეტიკული ეფექტი შეიძლება ხელი შეუშალოს ღამის ძილს ხშირი შარდვის გამო. თუმცა, ზოგიერთი თანამედროვე კვლევა (Hygia Chronotherapy Trial) მიუთითებს, რომ ანტიჰიპერტენზიული პრეპარატების საღამოს მიღება შეიძლება უკეთესი იყოს კარდიოვასკულარული შედეგებისთვის — ეს საკითხი განიხილეთ თქვენს ექიმთან.
ინდაპამიდის ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი იწყება 1-2 კვირაში, ხოლო მაქსიმალური ეფექტი მიიღწევა 8-12 კვირის რეგულარული მიღების შემდეგ. დიურეტიკული ეფექტი ვლინდება მიღებიდან რამდენიმე საათში, მაგრამ წნევის სტაბილური კონტროლისთვის აუცილებელია მოთმინება და პრეპარატის რეგულარული მიღება (EMA SmPC).
დიახ, ბევრ შემთხვევაში ექიმი შეიძლება რეკომენდაციას გაუწევს კალიუმის შემცველ საკვებ დანამატებს ან კალიუმით მდიდარ დიეტას (ბანანი, ფორთოხალი, კარტოფილი). ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, თუ ვითარდება ჰიპოკალიემია. ალტერნატიულად, ექიმმა შეიძლება დანიშნოს კალიუმის შემანარჩუნებელი დიურეტიკი (სპირონოლაქტონი, ამილორიდი). თვითმკურნალობა კალიუმის პრეპარატებით არ არის რეკომენდებული — საჭიროა ლაბორატორიული კონტროლი (BNF 87).
ორივე დიურეტიკია, მაგრამ მნიშვნელოვანი განსხვავებები არსებობს:
ინდაპამიდის უეცარი შეწყვეტა, როგორც წესი, არ იწვევს მოხსნის სინდრომს (განსხვავებით ბეტა-ბლოკატორებისგან), მაგრამ არტერიული წნევა შეიძლება კვლავ მოიმატოს. პრეპარატის შეწყვეტა ან შეცვლა უნდა განხორციელდეს მხოლოდ ექიმის მითითებით. თუ საჭიროა შეწყვეტა, რეკომენდებულია თანდათანობითი მიდგომა და ალტერნატიული ანტიჰიპერტენზიული თერაპიის დანიშვნა.
ინდაპამიდმა, როგორც დიურეტიკმა, შეიძლება გამოიწვიოს სხეულის წონის მცირე შემცირება (1-2 კგ) თერაპიის საწყის ეტაპზე, რაც ძირითადად განპირობებულია სითხის მოცილებით. ეს არ წარმოადგენს ცხიმოვანი ქსოვილის დაკარგვას. ხანგრძლივად წონა ჩვეულებრივ სტაბილიზდება. ინდაპამიდი არ გამოიყენება წონის კლების მიზნით — ეს საშიშია ელექტროლიტური დარღვევებით (BNF 87).