furazidinum · INN
furazidinum (furazidinum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ფურაზიდინუმი (Furazidinum) არის ნიტროფურანის ჯგუფის სინთეზური ანტიმიკრობული პრეპარატი, რომელიც პირველადად გამოიყენება შარდის გზების ინფექციების სამკურნალოდ. პრეპარატი აქტიურია გრამდადებითი და გრამუარყოფითი ბაქტერიების მიმართ, მათ შორის Escherichia coli, Staphylococcus spp., Klebsiella spp. და Enterococcus spp. ფურაზიდინი მოქმედებს ბაქტერიული უჯრედის ფერმენტული სისტემების ინჰიბიციით, რაც იწვევს ნუკლეინის მჟავების სინთეზის დარღვევას. იგი კონცენტრირდება შარდში, რაც უზრუნველყოფს ლოკალურ ანტიმიკრობულ ეფექტს შარდის გზებში. პრეპარატი ფართოდ გამოიყენება აღმოსავლეთ ევროპისა და პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში, მათ შორის საქართველოში. დოზირება მოზრდილებში ჩვეულებრივ შეადგენს 50-100 მგ-ს დღეში 3-ჯერ, კვების შემდეგ. პრეპარატი კარგად აიტანება, თუმცა შესაძლებელია გასტროინტესტინალური გვერდითი ეფექტები.
ფურაზიდინუმი (INN: Furazidinum) წარმოადგენს ნიტროფურანის რიგის სინთეზურ ანტიმიკრობულ საშუალებას, რომელიც ქიმიურად არის 1-[(5-ნიტროფურფურილიდენ)ამინო]ჰიდანტოინის კალიუმის მარილი. იგი ნიტროფურანტოინის სტრუქტურული ანალოგია და მიეკუთვნება ანტიბაქტერიულ პრეპარატთა იმავე კლასს, რომელიც მოიცავს ასევე ფურაზოლიდონს, ნიფუროქსაზიდსა და ნიტროფურანტოინს.
ნიტროფურანები სინთეზირებულ იქნა XX საუკუნის შუა პერიოდში. ფურაზიდინი შემუშავდა საბჭოთა კავშირში 1950-იან წლებში, როგორც ნიტროფურანტოინის გაუმჯობესებული ანალოგი, უკეთესი ბიოშეღწევადობითა და ნაკლები ტოქსიკურობით. პრეპარატმა ფართო გავრცელება ჰპოვა პოსტსაბჭოთა სივრცეში და დღემდე რჩება შარდის გზების ინფექციების ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ სამკურნალო საშუალებად საქართველოში, რუსეთში, ბალტიისპირეთის ქვეყნებსა და სხვა რეგიონებში.
ფარმაკოლოგიური თვალსაზრისით, ფურაზიდინი კლასიფიცირდება როგორც ურინარული ანტისეპტიკი — ის ძირითადად მოქმედებს შარდის გზებში, სადაც მაღალი კონცენტრაციით გროვდება. ATC კოდი: J01XE03 (ანტიბაქტერიული პრეპარატები სისტემური გამოყენებისთვის, ნიტროფურანის წარმოებულები). პრეპარატი ხელმისაწვდომია პერორალური მიღებისთვის ტაბლეტებისა და კაფსულების სახით. თანამედროვე ფორმულაცია — ფურაზიდინის კალიუმის მარილი მაგნიუმის კარბონატთან ერთად (ფურამაგი) — ხასიათდება გაუმჯობესებული ბიოშეღწევადობით ორიგინალ ფურაზიდინთან შედარებით (EMA SmPC).
ფურაზიდინის ანტიმიკრობული მოქმედება ეფუძნება რთულ, მრავალმიზნობრივ მექანიზმს, რაც განაპირობებს ბაქტერიული რეზისტენტობის დაბალ განვითარების სიხშირეს.
ფურაზიდინი წარმოადგენს პროწამალს, რომელიც აქტივირდება ბაქტერიული უჯრედის შიგნით. ბაქტერიული ნიტრორედუქტაზების (I და II ტიპის) მეშვეობით ხდება ნიტროჯგუფის (-NO₂) ენზიმატური რედუქცია, რის შედეგადაც წარმოიქმნება რეაქტიულად აქტიური შუალედური მეტაბოლიტები — ნიტროზო-, ჰიდროქსილამინო- და ამინოწარმოებულები, ასევე თავისუფალი რადიკალები.
აქტივირებული მეტაბოლიტები ერთდროულად ზემოქმედებენ ბაქტერიული უჯრედის რამდენიმე სასიცოცხლო პროცესზე:
1. ნუკლეინის მჟავების სინთეზის დარღვევა: რეაქტიული შუალედური პროდუქტები აზიანებენ ბაქტერიულ დნმ-ს, იწვევენ ჯაჭვის გაწყვეტას და მუტაციებს. ისინი ინჰიბირებენ დნმ-რეპლიკაციას და ტრანსკრიფციას, ასევე თრგუნავენ რნმ-ის სინთეზს.
2. ცილოვანი სინთეზის შეფერხება: მეტაბოლიტები ურთიერთქმედებენ რიბოსომულ ცილებთან და თრგუნავენ ტრანსლაციის პროცესს, რაც აფერხებს ბაქტერიული ცილების ბიოსინთეზს.
3. სუნთქვის ჯაჭვის ინჰიბიცია: ფურაზიდინის მეტაბოლიტები ბლოკავენ ბაქტერიული ელექტრონ-სატრანსპორტო ჯაჭვის კომპონენტებს, კერძოდ NADH-დეჰიდროგენაზას და სუქცინატ-დეჰიდროგენაზას, რაც არღვევს ოქსიდაციურ ფოსფორილირებას და ენერგეტიკულ მეტაბოლიზმს.
4. ოქსიდაციური სტრესი: წარმოქმნილი თავისუფალი რადიკალები იწვევენ ოქსიდაციურ სტრესს ბაქტერიულ უჯრედში, აზიანებენ ლიპიდებს, ცილებს და დნმ-ს.
ფურაზიდინი აქტიურია შემდეგი მიკროორგანიზმების მიმართ: Escherichia coli, Staphylococcus aureus, S. saprophyticus, Enterococcus faecalis, Klebsiella pneumoniae, Enterobacter spp., Proteus mirabilis (ნაწილობრივ). პრეპარატი არააქტიურია Pseudomonas aeruginosa, Serratia spp. და Proteus vulgaris-ის მიმართ.
მნიშვნელოვანია, რომ ნიტროფურანების მიმართ ბაქტერიული რეზისტენტობის განვითარება ხდება ნელა და იშვიათად, რაც განპირობებულია მოქმედების მრავალმიზნობრივი მექანიზმით — ბაქტერიას ერთდროულად რამდენიმე მუტაცია სჭირდება რეზისტენტობის გამოსამუშავებლად (BNF 87).
ფურაზიდინი ჩვენებულია ძირითადად შარდის გზების ინფექციებისა და ანთებითი დაავადებების სამკურნალოდ:
პრეპარატის ძირითადი ჩვენებაა მწვავე არაგართულებული ცისტიტი — შარდის ბუშტის ანთება, რომელიც ხშირად გვხვდება ქალებში. ფურაზიდინი ეფექტური ემპირიული თერაპიის საშუალებაა E. coli-ით გამოწვეული ცისტიტის დროს, რაც შემთხვევათა 80-90%-ს შეადგენს.
ფურაზიდინი გამოიყენება რეციდივური შარდის გზების ინფექციების პროფილაქტიკისთვის, განსაკუთრებით ქალებში, რომლებსაც წელიწადში 3 ან მეტი ეპიზოდი აქვთ. დაბალი დოზით ხანგრძლივი პროფილაქტიკური მიღება ამცირებს რეციდივის სიხშირეს.
კომბინირებული თერაპიის ფარგლებში ფურაზიდინი შეიძლება გამოყენებულ იქნას პიელონეფრიტის სამკურნალოდ, თუმცა მძიმე შემთხვევებში უპირატესობა ენიჭება სხვა ანტიბიოტიკებს (ფტორქინოლონები, ცეფალოსპორინები).
პრეპარატი ჩვენებულია არასპეციფიკური ურეთრიტის სამკურნალოდ, როგორც მწვავე, ისე ქრონიკული ფორმების დროს.
ფურაზიდინი გამოიყენება ქრონიკული ბაქტერიული პროსტატიტის კომპლექსური თერაპიის კომპონენტად, თუმცა მისი პენეტრაცია პროსტატის ქსოვილში შეზღუდულია.
პრეპარატი ჩვენებულია უროლოგიური ოპერაციებისა და ინვაზიური პროცედურების (ცისტოსკოპია, კათეტერიზაცია) წინ ინფექციის პროფილაქტიკისთვის.
ფურაზიდინის ხსნარი (1:13 000) შეიძლება გამოყენებულ იქნას ადგილობრივად — ჭრილობების, დამწვრობის ზედაპირების გასარეცხად, ასევე კონიუნქტივიტისა და ვულვოვაგინიტის დროს (EMA SmPC).
უნდა აღინიშნოს, რომ ფურაზიდინი არ შედის WHO-ს აუცილებელი მედიკამენტების მოდელურ ჩამონათვალში, თუმცა ნიტროფურანტოინი — მისი მონათესავე პრეპარატი — შეტანილია ამ სიაში შარდის გზების ინფექციების სამკურნალოდ (WHO Model List).
მწვავე შარდის გზების ინფექციები:
რეციდივის პროფილაქტიკა:
უროლოგიური პროცედურების პროფილაქტიკა:
ყურადღება: 3 წლამდე ასაკის ბავშვებში პრეპარატის გამოყენება რეკომენდებული არ არის მწირი უსაფრთხოების მონაცემების გამო.
პრეპარატი მიიღება კვების შემდეგ, საკმარისი რაოდენობის სითხით (150-200 მლ წყალი). საკვებთან ერთად მიღება ზრდის ბიოშეღწევადობას და ამცირებს გასტროინტესტინალურ გვერდით ეფექტებს (EMA SmPC).
ფურაზიდინი კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა საკვებთან ერთად მიღებისას მნიშვნელოვნად იზრდება (30-50%-ით). ფურაზიდინის კალიუმის მარილის (ფურამაგი) ბიოშეღწევადობა 2,5-3-ჯერ აღემატება ჩვეულებრივი ფურაზიდინის ბიოშეღწევადობას მაგნიუმის კარბონატის თანაობის გამო, რომელიც ხელს უშლის მჟავე გარემოში დაშლას. პლაზმაში პიკური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 3-6 საათში.
პრეპარატი განაწილდება ორგანიზმის ქსოვილებსა და სითხეებში. განაწილების მოცულობა შედარებით მცირეა. პლაზმის ცილებთან შეკავშირების ხარისხი შეადგენს დაახლოებით 30%. მნიშვნელოვანია, რომ ფურაზიდინი თერაპიულ კონცენტრაციებს აღწევს შარდში — შარდში კონცენტრაცია 5-10-ჯერ აღემატება სისხლის პლაზმაში არსებულს, რაც განაპირობებს მის ეფექტურობას შარდის გზების ინფექციებში. პრეპარატი გადის ჰემატოენცეფალურ ბარიერს მცირე რაოდენობით.
ფურაზიდინი მეტაბოლიზდება ნაწილობრივ ღვიძლში. მეტაბოლიტების ნაწილი ინარჩუნებს ანტიმიკრობულ აქტივობას. მეტაბოლიზმის ხარისხი შედარებით დაბალია — პრეპარატის მნიშვნელოვანი ნაწილი უცვლელი სახით გამოიყოფა.
ფურაზიდინი ძირითადად გამოიყოფა თირკმელებით — 60-85% მიღებული დოზისა აღმოჩნდება შარდში, ნაწილობრივ უცვლელი სახით, ნაწილობრივ მეტაბოლიტების სახით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (T½) შეადგენს 5-8 საათს. ალკალური შარდის პირობებში გამოყოფა ჩქარდება, ხოლო მჟავე შარდში — ნელდება, რაც ზრდის შარდში პრეპარატის ეფექტურ კონცენტრაციას (BNF 87).
გულისრევის შესამცირებლად რეკომენდებულია პრეპარატის მიღება კვების შემდეგ, დიდი რაოდენობის წყლით. B ჯგუფის ვიტამინების ერთდროული მიღება ამცირებს ნეიროტოქსიკურობის რისკს. ნებისმიერი სერიოზული გვერდითი ეფექტის განვითარებისას პრეპარატი დაუყოვნებლივ უნდა შეწყდეს (EMA SmPC).
შარდის ალკალიზატორები (ნატრიუმის ბიკარბონატი, კალიუმის ციტრატი): ალკალური შარდი ამცირებს ფურაზიდინის ეფექტურობას — ზრდის მის ექსკრეციას და ამცირებს შარდში კონცენტრაციას. თანადროული გამოყენება არ არის რეკომენდებული.
შარდის ამჟავატორები (ასკორბინის მჟავა, ამონიუმის ქლორიდი): მჟავე შარდი ზრდის ფურაზიდინის კონცენტრაციას შარდში და აძლიერებს ეფექტს, მაგრამ ამავდროულად შეიძლება გაზარდოს კრისტალურიის რისკი.
ანტაციდები (მაგნიუმის და ალუმინის შემცველი): ამცირებენ ფურაზიდინის აბსორბციას. რეკომენდებულია მიღებას შორის მინიმუმ 2 საათიანი ინტერვალის დაცვა.
პრობენეციდი და სულფინპირაზონი: ბლოკავენ ფურაზიდინის ტუბულარულ სეკრეციას, რაც ზრდის სისხლში კონცენტრაციას და ტოქსიკურობის რისკს, ხოლო ამცირებს შარდში კონცენტრაციას. ერთდროული გამოყენება არ არის რეკომენდებული.
ქინოლონები (ნალიდიქსის მჟავა): ფურაზიდინისა და ნალიდიქსის მჟავის ერთდროულმა გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს ანტაგონიზმი — ორივეს ეფექტურობის შემცირება.
ალკოჰოლი: თუმცა ფურაზიდინს არ გააჩნია დისულფირამის მსგავსი ეფექტი (განსხვავებით ფურაზოლიდონისგან), ალკოჰოლის თანადროულმა მიღებამ შეიძლება გააძლიეროს გულისრევა და გასტროინტესტინალური გვერდითი ეფექტები.
მაგნიუმის ტრისილიკატი: ამცირებს ფურაზიდინის აბსორბციას, თანდროულად მიღებისას ნიტროფურანთან შეკავშირების გამო.
სხვა ნეიროტოქსიკური პრეპარატები: ამინოგლიკოზიდებთან, იზონიაზიდთან, ვინკრისტინთან ერთდროული გამოყენებისას იზრდება პერიფერიული ნეიროპათიის რისკი (EMA SmPC).
ფურაზიდინი უკუნაჩვენებია ორსულობის პერიოდში, განსაკუთრებით III ტრიმესტრში. ნიტროფურანების კლასი ზოგადად მიეკუთვნება FDA-ს B კატეგორიას (ცხოველებზე კვლევებით ტერატოგენურობა არ გამოვლენილა, მაგრამ ადამიანებში ადეკვატური კონტროლირებული კვლევები არ არსებობს). მიუხედავად ამისა, ფურაზიდინის გამოყენება ორსულობის ბოლო თვეში (38 კვირიდან) უკუნაჩვენებია ნეონატალური ჰემოლიზური ანემიის რისკის გამო.
I და II ტრიმესტრში გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს ნაყოფისთვის, და სხვა ალტერნატივა მიუწვდომელია. ორსულ ქალებში შარდის გზების ინფექციების სამკურნალოდ უპირატესობა ენიჭება ფოსფომიცინს, ნიტროფურანტოინს (I-II ტრიმესტრი) ან ცეფალოსპორინებს (NICE NG136).
ფურაზიდინი გამოიყოფა დედის რძეში. ძუძუთი კვების პერიოდში პრეპარატის გამოყენება რეკომენდებული არ არის ჩვილის ჰემოლიზის რისკის გამო, განსაკუთრებით G6PD დეფიციტის შემთხვევაში. მკურნალობის აუცილებლობისას რეკომენდებულია ძუძუთი კვების დროებით შეწყვეტა (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ფურაზიდინი ხელმისაწვდომია რამდენიმე სავაჭრო სახელწოდებით:
ორივე პრეპარატი აფთიაქებში ხელმისაწვდომია როგორც რეცეპტით, ისე (ზოგიერთ შემთხვევაში) ურეცეპტოდ, თუმცა რეკომენდებულია ექიმის კონსულტაცია მკურნალობის დაწყებამდე. პრეპარატების ფასი ხელმისაწვდომია და მიეკუთვნება ბიუჯეტურ კატეგორიას.
ფურაზიდინი და ნიტროფურანტოინი ორივე ნიტროფურანის ჯგუფის პრეპარატია მსგავსი მოქმედების მექანიზმით, მაგრამ აქვთ სტრუქტურული განსხვავებები. ფურაზიდინი (განსაკუთრებით მისი კალიუმის მარილის ფორმა — ფურამაგი) ხასიათდება უკეთესი ბიოშეღწევადობით და ნაკლები გასტროინტესტინალური გვერდითი ეფექტებით. ნიტროფურანტოინი უფრო ფართოდ არის შესწავლილი საერთაშორისო კვლევებში და შედის WHO-ს აუცილებელი მედიკამენტების სიაში, ხოლო ფურაზიდინი უფრო პოპულარულია აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში.
დიახ, ფურაზიდინი გამოიყენება შარდის გზების მორეციდივე ინფექციების პროფილაქტიკისთვის. პროფილაქტიკური დოზა ჩვეულებრივ შეადგენს 50 მგ-ს ერთხელ დღეში, საღამოს. პროფილაქტიკის ხანგრძლივობას განსაზღვრავს მკურნალი ექიმი ინდივიდუალურად, ჩვეულებრივ 2 კვირიდან 6 თვემდე. ხანგრძლივი მიღებისას საჭიროა ფილტვის ფუნქციისა და სისხლის ანალიზის პერიოდული მონიტორინგი.
ფურაზიდინი და მისი მეტაბოლიტები გამოიყოფა თირკმელებით, რაც შარდს ანიჭებს ინტენსიურ ყვითელ ან მოყავისფრო-ნარინჯისფერ შეფერილობას. ეს სრულიად უვნებელი მოვლენაა და არ მოითხოვს მკურნალობის შეწყვეტას ან კორექციას. შეფერვა ქრება პრეპარატის მიღების შეწყვეტის შემდეგ.
თუმცა ფურაზიდინს, განსხვავებით ფურაზოლიდონისგან, არ გააჩნია დისულფირამის მსგავსი ეფექტი (მძიმე რეაქცია ალკოჰოლზე), ალკოჰოლის მიღება მკურნალობის პერიოდში რეკომენდებული არ არის. ალკოჰოლი აძლიერებს გასტროინტესტინალურ გვერდით ეფექტებს (გულისრევა, ღებინება), ასევე ამცირებს ორგანიზმის იმუნურ პასუხს, რაც აფერხებს ინფექციის სამკურნალო პროცესს.
მწვავე შარდის გზების ინფექციის სტანდარტული მკურნალობის კურსი გრძელდება 7-10 დღე. მნიშვნელოვანია კურსის სრულად დასრულება სიმპტომების გაუმჯობესების შემდეგაც, ბაქტერიული რეზისტენტობის თავიდან ასაცილებლად. პროფილაქტიკური კურსი შეიძლება გაცილებით ხანგრძლივი იყოს — რამდენიმე კვირიდან 6 თვემდე. ნებისმიერ შემთხვევაში, მკურნალობის ხანგრძლივობას განსაზღვრავს ექიმი ინდივიდუალურად.
გამოტოვებული დოზის მიღება მოხდეს რაც შეიძლება სწრაფად, თუ შემდეგ მიღებამდე საკმარისი დრო რჩება. თუ თითქმის მომდევნო მიღების დროა, გამოტოვებული დოზა გამოტოვეთ და გააგრძელეთ ჩვეულებრივი განრიგით. არასოდეს მიიღოთ ორმაგი დოზა გამოტოვებულის კომპენსაციისთვის, რადგან ეს ზრდის გვერდითი ეფექტების რისკს.