framycetin · INN
framycetin (framycetin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 2 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ფრამიცეტინი (Framycetin) არის ამინოგლიკოზიდური ანტიბიოტიკი, რომელიც გამოიყენება ძირითადად ტოპიკურად — ცხვირის, ყურის, თვალის და კანის ბაქტერიული ინფექციების სამკურნალოდ. იგი ქიმიურად წარმოადგენს ნეომიცინ B-ს და მოქმედებს ბაქტერიული რიბოსომის 30S სუბერთეულზე, რაც იწვევს ცილის სინთეზის დარღვევას და ბაქტერიის სიკვდილს. ფრამიცეტინი აქტიურია გრამდადებითი და გრამუარყოფითი ბაქტერიების მიმართ, მათ შორის Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Klebsiella და Haemophilus influenzae. პრეპარატი ფართოდ გამოიყენება ოტორინოლარინგოლოგიაში, განსაკუთრებით ბაქტერიული რინიტის, რინოსინუსიტის და გარეგანი ოტიტის დროს. საქართველოში ფრამიცეტინი ხელმისაწვდომია ცხვირის სპრეისა და ყურის/თვალის წვეთების სახით. სისტემურად არ გამოიყენება ნეფრო- და ოტოტოქსიკურობის რისკის გამო (BNF 87).
ფრამიცეტინი (INN: Framycetin) არის ამინოგლიკოზიდების კლასს მიკუთვნებული ანტიბიოტიკი, რომელიც ქიმიურად იდენტურია ნეომიცინ B-ისა. პრეპარატი პირველად იზოლირებულ იქნა 1940-იანი წლების ბოლოს Streptomyces fradiae მიკროორგანიზმიდან. ტერმინი „ფრამიცეტინი" ძირითადად ევროპულ ფარმაკოპეაში გამოიყენება, ხოლო ამერიკულ ლიტერატურაში იგი ნეომიცინ B-ის სახელწოდებით არის ცნობილი (EMA SmPC).
ამინოგლიკოზიდების კლასი მოიცავს ისეთ ანტიბიოტიკებს, როგორებიცაა გენტამიცინი, ტობრამიცინი, ამიკაცინი და ნეომიცინი. ფრამიცეტინი, ამ ჯგუფის სხვა წარმომადგენლებისგან განსხვავებით, თითქმის ექსკლუზიურად ტოპიკური გამოყენებისთვისაა განკუთვნილი, რადგან სისტემური შეყვანისას მისი ტოქსიკურობის პროფილი არახელსაყრელია (BNF 87).
ფრამიცეტინი ბაქტერიციდული მოქმედების ანტიბიოტიკია, რაც ნიშნავს რომ იგი არა მხოლოდ აჩერებს ბაქტერიების ზრდას, არამედ იწვევს მათ სიკვდილს. პრეპარატი აქტიურია აერობული გრამუარყოფითი ბაქტერიების (E. coli, Klebsiella spp., Proteus spp., Haemophilus influenzae, Enterobacter spp.) და ზოგიერთი გრამდადებითი ბაქტერიის (Staphylococcus aureus) მიმართ. თუმცა, იგი არაეფექტურია ანაერობების, Pseudomonas aeruginosa-ს (შეზღუდული აქტივობა) და სტრეპტოკოკების მიმართ (EMA SmPC).
ისტორიულად, ფრამიცეტინი ფართოდ გამოიყენებოდა ზედაპირული ინფექციების სამკურნალოდ XX საუკუნის მეორე ნახევარში. დღესდღეობით მისი გამოყენება ძირითადად ოტორინოლარინგოლოგიურ და ოფთალმოლოგიურ პრაქტიკაში შემოიფარგლება. WHO-ს ძირითადი წამლების ნუსხაში ნეომიცინი (ფრამიცეტინის ეკვივალენტი) შეტანილია ტოპიკური ანტიბიოტიკის სახით (WHO Model List).
ფრამიცეტინის ბაქტერიციდული მოქმედება ეფუძნება ბაქტერიული ცილის სინთეზის შეუქცევად დარღვევას. მოქმედების მექანიზმი მრავალსაფეხურიანია და მოიცავს რამდენიმე ძირითად ეტაპს:
1. ბაქტერიულ უჯრედში შეღწევა: ფრამიცეტინი, როგორც პოლიკათიონური მოლეკულა, თავდაპირველად ელექტროსტატიკური ძალებით უკავშირდება ბაქტერიული უჯრედის გარეგანი მემბრანის ლიპოპოლისაქარიდებს (გრამუარყოფით ბაქტერიებში). ეს ურთიერთქმედება არღვევს გარეგანი მემბრანის მთლიანობას და ზრდის მემბრანის გამტარიანობას, რაც ხელს უწყობს ანტიბიოტიკის შემდგომ ტრანსპორტს უჯრედის შიგნით (BNF 87).
2. რიბოსომის 30S სუბერთეულთან დაკავშირება: უჯრედში შეღწევის შემდეგ, ფრამიცეტინი სპეციფიკურად უკავშირდება ბაქტერიული 70S რიბოსომის 30S სუბერთეულის 16S რიბოსომულ რნმ-ს (16S rRNA). კონკრეტულად, იგი ურთიერთქმედებს A-ადგილთან (ამინოაცილ-ტრნმ-ის შეკავშირების ადგილი) დეკოდირების რეგიონში (EMA SmPC).
3. ცილის სინთეზის დარღვევა: ფრამიცეტინის შეკავშირება 30S სუბერთეულთან იწვევს რამდენიმე კრიტიკულ შედეგს:
4. მემბრანის დესტრუქცია: დეფექტური ცილების ჩასმა ბაქტერიულ მემბრანაში ხელმეორედ არღვევს მემბრანის მთლიანობას. ეს ქმნის მანკიერ წრეს — მეტი ანტიბიოტიკი შედის უჯრედში, რაც საბოლოოდ იწვევს ბაქტერიის სიკვდილს (BNF 87).
ფრამიცეტინის კონცენტრაცია-დამოკიდებული ბაქტერიციდული ეფექტი ნიშნავს, რომ მისი ბაქტერიის მოკვლის სიჩქარე პირდაპირპროპორციულია კონცენტრაციისა. ასევე, ამინოგლიკოზიდებს ახასიათებთ პოსტანტიბიოტიკური ეფექტი (PAE) — ბაქტერიების ზრდის სუპრესია გრძელდება ანტიბიოტიკის კონცენტრაციის MIC-ზე ქვემოთ დაცემის შემდეგაც.
რეზისტენტობის მექანიზმები: ბაქტერიებმა შეიძლება განავითარონ რეზისტენტობა ფრამიცეტინის მიმართ ენზიმური მოდიფიკაციის (ამინოგლიკოზიდ-მოდიფიცირებელი ფერმენტები — ასეტილტრანსფერაზები, ფოსფოტრანსფერაზები), სამიზნის მუტაციის ან ეფლუქსური ტუმბოების მეშვეობით (EMA SmPC).
ფრამიცეტინი გამოიყენება სხვადასხვა ტოპიკური ბაქტერიული ინფექციების სამკურნალოდ. ძირითადი ჩვენებები მოიცავს:
ბაქტერიული რინიტი და რინოსინუსიტი — ფრამიცეტინის ცხვირის სპრეი (1,25% ხსნარი) ფართოდ გამოიყენება ზედა სასუნთქი გზების ბაქტერიული ინფექციების ტოპიკური მკურნალობისთვის. იგი ეფექტურია მწვავე და ქრონიკული ბაქტერიული რინოსინუსიტის დროს, განსაკუთრებით როდესაც გამომწვევია მგრძნობიარე მიკროორგანიზმი (NICE NG136).
გარეგანი ოტიტი — ფრამიცეტინი, ხშირად დექსამეთაზონთან და გრამიციდინთან კომბინაციაში (სოფრადექსი), გამოიყენება გარეგანი ოტიტის სამკურნალოდ. კომბინირებული პრეპარატი უზრუნველყოფს როგორც ანტიბაქტერიულ, ისე ანთების საწინააღმდეგო ეფექტს (BNF 87).
პოსტოპერაციული პროფილაქტიკა — ცხვირისა და ყურის ოპერაციების შემდეგ ფრამიცეტინი გამოიყენება სეკუნდარული ინფექციების პრევენციისთვის (EMA SmPC).
ბაქტერიული კონიუნქტივიტი — ფრამიცეტინის თვალის წვეთები ან მალამო ეფექტურია ზედაპირული თვალის ბაქტერიული ინფექციების, მათ შორის კონიუნქტივიტის, ბლეფარიტის და კერატიტის სამკურნალოდ (BNF 87).
ზედაპირული კანის ინფექციები — ფრამიცეტინის კრემი ან მალამო გამოიყენება ინფიცირებული ჭრილობების, დამწვრობის და ზედაპირული კანის ბაქტერიული ინფექციების სამკურნალოდ. იგი ხშირად კომბინირდება გრამიციდინთან სპექტრის გაფართოებისთვის (EMA SmPC).
ფრამიცეტინი ხშირად გამოიყენება კომბინაციაში:
მნიშვნელოვანია, რომ ფრამიცეტინი არ გამოიყენება ვირუსული ან სოკოვანი ინფექციების, ასევე ტუბერკულოზური ინფექციების დროს. ანტიბიოტიკის გამოყენება უნდა ეფუძნებოდეს კლინიკურ ჩვენებას და, სასურველია, მიკრობიოლოგიური კვლევის შედეგებს (NICE NG136).
ფრამიცეტინის დოზირება დამოკიდებულია ფარმაცევტულ ფორმაზე, ჩვენებასა და პაციენტის ასაკზე.
მოზრდილები და 12 წელს ზემოთ ბავშვები:
ბავშვები (1-12 წელი):
1 წლამდე ბავშვები:
მოზრდილები და ბავშვები:
მოზრდილები:
თირკმლის უკმარისობა: მიუხედავად იმისა, რომ ტოპიკური გამოყენებისას სისტემური აბსორბცია მინიმალურია, მძიმე თირკმლის უკმარისობის დროს (GFR <30 მლ/წთ) სიფრთხილეა საჭირო, განსაკუთრებით ფართო ზედაპირზე გამოყენებისას, დაზიანებულ კანზე ან ხანგრძლივი გამოყენებისას (BNF 87).
ხანდაზმული პაციენტები: დოზის კორექცია ჩვეულებრივ არ არის საჭირო, თუმცა გასათვალისწინებელია თირკმლის ფუნქციის ასაკთან დაკავშირებული დაქვეითება.
მნიშვნელოვანი გაფრთხილება: ფრამიცეტინის ტოპიკური გამოყენებისას მკურნალობის ხანგრძლივობა არ უნდა აღემატებოდეს 7-10 დღეს რეზისტენტობის განვითარებისა და სენსიბილიზაციის რისკის გამო (NICE NG136).
ფრამიცეტინი პრაქტიკულად არ აბსორბირდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან — ორალური ბიოშეღწევადობა 3%-ზე ნაკლებია, რაც განაპირობებს მის ექსკლუზიურად ტოპიკურ გამოყენებას. ინტაქტური კანის და ლორწოვანი გარსის მეშვეობით სისტემური აბსორბცია მინიმალურია (<1%). თუმცა, დაზიანებული კანის, დამწვარი ან ანთებითი ზედაპირის მეშვეობით აბსორბცია მნიშვნელოვნად იზრდება, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს სისტემური ტოქსიკური ეფექტები (EMA SmPC).
სისტემურ სისხლმიმოქცევაში მოხვედრისას ფრამიცეტინი ნაწილობრივ უკავშირდება პლაზმის ცილებს (დაბალი შეკავშირების ხარისხი — დაახლოებით 10-30%). იგი კარგად ნაწილდება გარეუჯრედულ სითხეში, მაგრამ ცუდად აღწევს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში და ქსოვილებში ლიპოფილურობის დაბალი ხარისხის გამო. ამინოგლიკოზიდები აკუმულირდებიან თირკმლის კორტიკალურ ქსოვილში და შიდა ყურის პერილიმფაში, რაც განაპირობებს ნეფრო- და ოტოტოქსიკურობას (BNF 87).
ფრამიცეტინი პრაქტიკულად არ მეტაბოლიზდება ორგანიზმში. იგი უცვლელი სახით გამოიყოფა თირკმლებით.
სისტემურ სისხლმიმოქცევაში მოხვედრილი ფრამიცეტინი ძირითადად გამოიყოფა თირკმლებით გლომერულური ფილტრაციის გზით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (T½) ნორმალური თირკმლის ფუნქციის დროს შეადგენს დაახლოებით 2-3 საათს. თირკმლის უკმარისობის დროს T½ მნიშვნელოვნად იზრდება, რაც ზრდის ტოქსიკურობის რისკს (EMA SmPC).
ტოპიკური გამოყენებისას:
ფრამიცეტინის გამოყენება პერფორირებული ტიმპანური მემბრანის დროს კატეგორიულად უკუნაჩვენებია ოტოტოქსიკურობის მაღალი რისკის გამო. პრეპარატის ხანგრძლივი ტოპიკური გამოყენება (>10 დღე) მნიშვნელოვნად ზრდის სენსიბილიზაციისა და რეზისტენტობის რისკს (NICE NG136).
ფრამიცეტინის ტოპიკური გამოყენებისას წამლთა ურთიერთქმედებები ჩვეულებრივ კლინიკურად უმნიშვნელოა სისტემური აბსორბციის მინიმალური ხარისხის გამო. თუმცა, სისტემური აბსორბციის შემთხვევაში (ფართო ზედაპირი, დაზიანებული კანი) შემდეგი ურთიერთქმედებებია კლინიკურად მნიშვნელოვანი:
ამინოგლიკოზიდებს შეუძლიათ გააძლიერონ ნერვ-კუნთოვანი ბლოკადის ეფექტი, რაც მნიშვნელოვანია ანესთეზიოლოგიურ პრაქტიკაში. სუქსამეთონიუმთან, ტუბოკურარინთან და სხვა კურარის მსგავს პრეპარატებთან ერთდროული გამოყენება შეიძლება გახანგრძლივებული რესპირატორული დეპრესიის მიზეზი გახდეს (EMA SmPC).
ფრამიცეტინი ამინოგლიკოზიდური ანტიბიოტიკია, რომელიც, სისტემურ სისხლმიმოქცევაში მოხვედრისას, კვეთს პლაცენტურ ბარიერს. ამინოგლიკოზიდებმა ცხოველურ მოდელებში აჩვენეს ფეტოტოქსიკურობა, მათ შორის ნეფრო- და ოტოტოქსიკურობა ნაყოფში. FDA კლასიფიკაციით ნეომიცინი (ფრამიცეტინის ეკვივალენტი) მიეკუთვნება D კატეგორიას სისტემური გამოყენებისას.
ტოპიკური გამოყენებისას სისტემური აბსორბცია მინიმალურია, თუმცა ორსულობის პერიოდში ფრამიცეტინის გამოყენება რეკომენდებულია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, როდესაც მოსალოდნელი სარგებლობა აღემატება პოტენციურ რისკს ნაყოფისთვის. ორსულობის I ტრიმესტრში გამოყენება განსაკუთრებით არასასურველია (EMA SmPC).
მონაცემები ფრამიცეტინის დედის რძეში გადასვლის შესახებ შეზღუდულია. ამინოგლიკოზიდები ზოგადად ცუდად გადიან დედის რძეში სისტემური გამოყენებისას. ტოპიკური გამოყენებისას, სისტემური აბსორბციის მინიმალური დონის გათვალისწინებით, ძუძუთი კვებისას ფრამიცეტინის ტოპიკური გამოყენება ჩვეულებრივ მისაღებია, თუმცა ძუძუს არეში აპლიკაცია თავიდან უნდა იქნეს აცილებული (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ფრამიცეტინი ხელმისაწვდომია რამდენიმე ბრენდული სახელწოდებით:
კონკრეტული ბრენდების ხელმისაწვდომობა და ფასები იცვლება — აქტუალური ინფორმაციისთვის მიმართეთ ადგილობრივ აფთიაქს.
ფრამიცეტინის ცხვირის სპრეის (იზოფრა) გამოყენების მაქსიმალური რეკომენდებული ხანგრძლივობაა 7-10 დღე. ამ ვადის გადაჭარბება ზრდის ბაქტერიული რეზისტენტობის განვითარებისა და ლორწოვანი გარსის სენსიბილიზაციის რისკს. თუ სიმპტომები 5-7 დღეში არ უმჯობესდება, საჭიროა ექიმთან კონსულტაცია მკურნალობის ტაქტიკის გადასინჯვისთვის (BNF 87).
ფრამიცეტინის ცხვირის სპრეი ნებადართულია 1 წელს ზემოთ ბავშვებში ექიმის დანიშნულებით. 1-12 წლის ასაკის ბავშვებში რეკომენდებულია 1 შეფრქვევა თითოეულ ნოსტრში დღეში 3-ჯერ. 1 წლამდე ასაკის ჩვილებში გამოყენება რეკომენდებული არ არის უსაფრთხოების მონაცემების უკმარისობის გამო (EMA SmPC).
ფრამიცეტინი ფაქტობრივად იდენტურია ნეომიცინ B-ისა — ეს ერთი და იგივე ქიმიური ნაერთია, რომელიც სხვადასხვა სახელწოდებით ცნობილია სხვადასხვა ფარმაკოპეაში. ტერმინი „ფრამიცეტინი" ძირითადად ევროპულ (მათ შორის ბრიტანულ) ფარმაკოპეაში გამოიყენება, ხოლო „ნეომიცინი" — ამერიკულში. აქედან გამომდინარე, ალერგია ნეომიცინის მიმართ ნიშნავს ალერგიას ფრამიცეტინის მიმართაც.
ფრამიცეტინის შემცველი ყურის წვეთები (მაგ., სოფრადექსი) გამოიყენება მხოლოდ გარეგანი ოტიტის დროს, მხოლოდ იმ პირობით, რომ ტიმპანური მემბრანა ინტაქტურია. პერფორირებული ტიმპანური მემბრანის დროს ფრამიცეტინის ყურში გამოყენება აკრძალულია, რადგან პრეპარატმა შეიძლება მოხვდეს შუა ყურში და გამოიწვიოს შეუქცევადი სენსორინეირალური სიყრუე. ყურის ტკივილისას აუცილებელია ჯერ ოტოსკოპიური გამოკვლევა ტიმპანური მემბრანის მთლიანობის შესაფასებლად (BNF 87).
ფრამიცეტინზე (ნეომიცინზე) ალერგიული რეაქციის განვითარებისას — სიწითლე, შეშუპება, გამონაყარი, ინტენსიური ქავილი აპლიკაციის ადგილზე — დაუყოვნებლივ შეწყვიტეთ პრეპარატის გამოყენება და მიმართეთ ექიმს. ალერგიული კონტაქტური დერმატიტი ნეომიცინის/ფრამიცეტინის ხშირი გვერდითი ეფექტია. ასეთ პაციენტებში უნდა იქნეს გათვალისწინებული ჯვარედინი ალერგიის რისკი სხვა ამინოგლიკოზიდებზე და ეს ინფორმაცია აღინიშნოს სამედიცინო ბარათში (NICE NG136).