Fiziotenz · INN
Fiziotenz (Fiziotenz) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ფიზიოტენზი (მოქსონიდინი) არის ცენტრალურად მოქმედი ანტიჰიპერტენზიული პრეპარატი, რომელიც სელექციურად ასტიმულირებს იმიდაზოლინის I₁-რეცეპტორებს ტვინის ღეროში. იგი ამცირებს სიმპათიკური ნერვული სისტემის აქტივობას, რაც იწვევს პერიფერიული სისხლძარღვოვანი წინააღმდეგობის შემცირებას და არტერიული წნევის დაქვეითებას. გამოიყენება ესენციური არტერიული ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ, როგორც მონოთერაპიის, ისე კომბინირებული მკურნალობის სახით. გამოირჩევა კარგი ამტანობით — კლასიკური ცენტრალური ანტიჰიპერტენზიული საშუალებებისგან (კლონიდინი) განსხვავებით, ნაკლებად იწვევს სედაციას და პირის სიმშრალეს. ხელმისაწვდომია 0.2 მგ და 0.4 მგ ტაბლეტების სახით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი შეადგენს დაახლოებით 2–3 საათს, თუმცა ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი 24 საათამდე გრძელდება (EMA SmPC).
მოქსონიდინი (INN: Moxonidine) არის მეორე თაობის ცენტრალურად მოქმედი ანტიჰიპერტენზიული პრეპარატი, რომელიც მიეკუთვნება იმიდაზოლინის რეცეპტორების აგონისტების ფარმაკოლოგიურ კლასს. ფიზიოტენზი (Physiotens®) წარმოადგენს მოქსონიდინის ყველაზე ცნობილ სავაჭრო დასახელებას, რომელიც შემუშავებულია კომპანია Solvay Pharmaceuticals-ის (შემდგომში Abbott, ხოლო დღეს — Viatris/Mylan) მიერ.
მოქსონიდინი სინთეზირებული იქნა 1980-იან წლებში, როგორც კლონიდინის უფრო სელექციური ალტერნატივა. კლონიდინი — პირველი თაობის ცენტრალური ანტიჰიპერტენზიული პრეპარატი — მოქმედებდა როგორც α₂-ადრენერგულ, ისე იმიდაზოლინის რეცეპტორებზე, რაც იწვევდა მნიშვნელოვან გვერდით ეფექტებს (სედაცია, ძლიერი პირის სიმშრალე, რებაუნდ-ჰიპერტენზია). მოქსონიდინმა ეს პრობლემა მნიშვნელოვნად გადაჭრა, რადგან I₁-იმიდაზოლინის რეცეპტორებისადმი მისი აფინობა 40-ჯერ აღემატება α₂-ადრენორეცეპტორებისადმი სელექციურობას (BNF 87).
ფარმაკოლოგიური თვალსაზრისით, მოქსონიდინი კლასიფიცირდება როგორც C02AC05 (ATC კოდი) — ცენტრალურად მოქმედი ანტიადრენერგული საშუალება, იმიდაზოლინის რეცეპტორების აგონისტი. პრეპარატი შეტანილია ევროპის წამლის სააგენტოს (EMA) რეგისტრში და ფართოდ გამოიყენება ევროპისა და დსთ-ს ქვეყნებში არტერიული ჰიპერტენზიის მკურნალობისთვის. აშშ-ს FDA-ში პრეპარატი არ არის რეგისტრირებული.
მოქსონიდინის ანტიჰიპერტენზიული მოქმედება ეფუძნება ცენტრალური ნერვული სისტემის დონეზე სიმპათიკური ტონუსის შემცირებას. პრეპარატის მიზნობრივი სტრუქტურაა იმიდაზოლინის I₁-რეცეპტორები (I₁R), რომლებიც ლოკალიზებულია ტვინის ღეროს როსტრალურ ვენტროლატერალურ ბულბარულ ზონაში (RVLM — Rostral Ventrolateral Medulla). ეს უბანი წარმოადგენს სიმპათიკური ნერვული სისტემის პრესორული აქტივობის მთავარ რეგულატორს.
მოქსონიდინს აქვს სასარგებლო მეტაბოლური თვისებები — აუმჯობესებს ინსულინის მგრძნობელობას, რაც განსაკუთრებით ღირებულია მეტაბოლური სინდრომით მიმდინარე ჰიპერტენზიის დროს. I₁R-ები ლოკალიზებულია პანკრეასის β-უჯრედებშიც და ცხიმოვან ქსოვილშიც, სადაც მათი აქტივაცია ხელს უწყობს ინსულინის სეკრეციის მოდულაციას და ადიპონექტინის დონის მატებას (NICE CG127).
მოქსონიდინის (ფიზიოტენზის) ძირითადი ჩვენებაა:
პრეპარატი ჩვენებულია მსუბუქიდან საშუალო სიმძიმის არტერიული ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ, როგორც:
ევროპული კარდიოლოგიის საზოგადოების (ESC/ESH 2023) რეკომენდაციებით, მოქსონიდინი განიხილება, როგორც:
მოქსონიდინი განსაკუთრებით მიზანშეწონილია შემდეგ შემთხვევებში:
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ MOXCON კვლევამ (2003) აჩვენა სიკვდილიანობის მატება გულის უკმარისობის მქონე პაციენტებში, რის გამოც გულის უკმარისობა წარმოადგენს მოქსონიდინის უკუჩვენებას (EMA SmPC).
| ეტაპი | დოზა | რეჟიმი | |-------|------|--------| | საწყისი | 0.2 მგ | ერთხელ დღეში, დილით | | ტიტრაცია (3 კვირის შემდეგ) | 0.4 მგ | ერთხელ ან ორჯერ დღეში | | მაქსიმალური | 0.6 მგ/დღეში | გაყოფილი 2 მიღებად (0.4 მგ + 0.2 მგ) |
თირკმლის ფუნქციის დარღვევისას საჭიროა დოზის კორექცია, რადგან მოქსონიდინი ძირითადად თირკმელებით გამოიყოფა:
| GFR (მლ/წთ) | მაქსიმალური ერთჯერადი | მაქსიმალური დღიური | |-------------|----------------------|-------------------| | > 60 | 0.4 მგ | 0.6 მგ | | 30–60 | 0.2 მგ | 0.4 მგ | | < 30 | უკუჩვენებულია | — | | ჰემოდიალიზი | უკუჩვენებულია | — |
მსუბუქიდან საშუალო სიმძიმის ღვიძლის უკმარისობის დროს დოზის კორექცია სავალდებულო არ არის, თუმცა რეკომენდებულია ფრთხილად ტიტრაცია. მძიმე ღვიძლის უკმარისობისას — უკუჩვენებულია (EMA SmPC).
საწყისი დოზა: 0.2 მგ/დღეში. ტიტრაცია — ნელა, კლინიკური პასუხისა და ამტანობის მიხედვით. ფარმაკოკინეტიკა მნიშვნელოვნად არ იცვლება, თუმცა ბარორეცეპტორული რეფლექსის დაქვეითების გამო ორთოსტატული ჰიპოტენზიის რისკი მაღალია (BNF 87).
პრეპარატი არ არის რეკომენდებული 18 წლამდე ასაკის პირებში უსაფრთხოებისა და ეფექტიანობის მონაცემების არარსებობის გამო.
მოქსონიდინის მოხსნა უნდა მოხდეს თანდათანობით, 2 კვირის განმავლობაში. მკვეთრი შეწყვეტა შესაძლოა გამოიწვიოს რებაუნდ-ჰიპერტენზია, თუმცა ეს რისკი კლონიდინთან შედარებით მნიშვნელოვნად ნაკლებია.
მოქსონიდინი პერორალური მიღებისას სწრაფად და კარგად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 88%. მაქსიმალური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 0.5–3 საათში (Tmax). საკვები არ ახდენს კლინიკურად მნიშვნელოვან გავლენას აბსორბციის ხარისხზე (EMA SmPC).
მოქსონიდინი მინიმალურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში. ძირითადი მეტაბოლიტია 4,5-დეჰიდრომოქსონიდინი, რომელსაც აქვს მხოლოდ 10%-იანი ფარმაკოლოგიური აქტივობა დედა ნივთიერებასთან შედარებით. ციტოქრომ P450 სისტემის მნიშვნელოვანი ინჰიბიცია ან ინდუქცია არ აღინიშნება (EMA SmPC).
თირკმლის ფუნქციის დარღვევისას (GFR <60 მლ/წთ) ნახევარგამოყოფის პერიოდი მნიშვნელოვნად იზრდება, რაც მოითხოვს დოზის კორექციას.
მკვეთრი მოხსნისას შესაძლებელია არტერიული წნევის გარდამავალი მომატება (რებაუნდ-ჰიპერტენზია), თუმცა ეს მნიშვნელოვნად ნაკლებად გამოხატულია, ვიდრე კლონიდინის შემთხვევაში (BNF 87).
ზოგადად, მოქსონიდინი ხასიათდება კარგი ამტანობით. კლინიკურ კვლევებში გვერდითი ეფექტების გამო მკურნალობის შეწყვეტის სიხშირე შეადგენს 5–7%-ს, რაც შედარებულია პლაცებოსთან (EMA SmPC).
სხვა ანტიჰიპერტენზიული პრეპარატები — კომბინაცია ACE ინჰიბიტორებთან, ARB-ებთან, კალციუმის ანტაგონისტებთან, დიურეტიკებთან და β-ბლოკატორებთან ზრდის ჰიპოტენზიურ ეფექტს. ეს ურთიერთქმედება ჩვეულებრივ სასარგებლოა, თუმცა მოითხოვს დოზის ფრთხილ ტიტრაციას.
β-ადრენობლოკატორები — კომბინაცია შეიძლება იყოს კლინიკურად გამართლებული, თუმცა ორივე პრეპარატის ერთდროული მკვეთრი მოხსნა კატეგორიულად არ რეკომენდდება: ჯერ უნდა შეწყდეს β-ბლოკატორი, შემდეგ — მოქსონიდინი (რამდენიმე დღის ინტერვალით) (BNF 87).
ბენზოდიაზეპინები და სხვა სედატიური საშუალებები — სედაციის პოტენცირება. პაციენტს უნდა გაეცეს რეკომენდაცია ავტომანქანის მართვისა და მექანიზმებთან მუშაობის შეზღუდვის შესახებ.
ალკოჰოლი — აძლიერებს სედატიურ და ჰიპოტენზიურ ეფექტებს.
ტრიციკლური ანტიდეპრესანტები — შეიძლება შეამცირონ მოქსონიდინის ანტიჰიპერტენზიული ეფექტი (ცენტრალური ანტაგონიზმი).
მოქსონიდინს ფარმაკოკინეტიკური ურთიერთქმედებების რისკი მინიმალურია, რადგან:
ჰიდროქლოროთიაზიდი — ფარმაკოკინეტიკურად არ ურთიერთმოქმედებენ; კომბინაცია უსაფრთხოა.
დიგოქსინი — კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება არ არის აღწერილი, თუმცა ორივეს ბრადიკარდიული ეფექტი ურთიერთშეჯამებადია (EMA SmPC).
მოქსონიდინი უკუჩვენებულია ორსულობის პერიოდში. ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა აჩვენა რეპროდუქციული ტოქსიკურობა (ნაყოფის განვითარების შეფერხება, პოსტნატალური სიკვდილიანობის მატება). ადამიანებში საკმარისი მონაცემები არ არსებობს. ორსულ ქალებში არტერიული ჰიპერტენზიის სამკურნალოდ უპირატესობა უნდა მიენიჭოს მეთილდოპას, ლაბეტალოლს ან ნიფედიპინს (NICE NG133).
ფერტილური ასაკის ქალებს, რომლებიც მოქსონიდინს იღებენ, უნდა ჰქონდეთ ადეკვატური კონტრაცეფცია.
მოქსონიდინი გამოიყოფა დედის რძეში (ცხოველთა კვლევებით დადასტურებულია). ძუძუთი კვებისას არ რეკომენდდება პრეპარატის გამოყენება. აუცილებლობის შემთხვევაში საჭიროა ძუძუთი კვების შეწყვეტა ან ალტერნატიული ანტიჰიპერტენზიული თერაპიის შერჩევა (EMA SmPC).
FDA კატეგორია ოფიციალურად არ არის მინიჭებული (პრეპარატი აშშ-ში არ არის რეგისტრირებული).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე მოქსონიდინის შემცველი პრეპარატები ხელმისაწვდომია სხვადასხვა სავაჭრო დასახელებით:
პაციენტებს რეკომენდაცია ეძლევათ შეამოწმონ კონკრეტული პრეპარატის ხელმისაწვდომობა ადგილობრივ აფთიაქებში, რადგან ასორტიმენტი პერიოდულად განახლდება. დეტალური ინფორმაცია პრეპარატების შესახებ ხელმისაწვდომია მედიკამენტების განყოფილებაში.
ფიზიოტენზი (მოქსონიდინი) ჩვეულებრივ მიიღება დილით, საკვების მიღებისგან დამოუკიდებლად. თუ ორჯერადი მიღება დაინიშნა (0.4 მგ + 0.2 მგ), მეორე დოზა საღამოს მიიღება. პრეპარატმა შეიძლება გამოიწვიოს მსუბუქი ძილიანობა, ამიტომ ზოგიერთი ექიმი საღამოს მიღებას ანიჭებს უპირატესობას — ინდივიდუალური გადაწყვეტილება მიმართულ ექიმთან.
არა, არ რეკომენდდება. მიუხედავად იმისა, რომ მოქსონიდინს კლონიდინთან შედარებით ნაკლები რებაუნდ-ეფექტი აქვს, მკვეთრი მოხსნა შეიძლება გამოიწვიოს არტერიული წნევის გარდამავალი მომატება, თავის ტკივილი და ტაქიკარდია. პრეპარატის შეწყვეტა უნდა მოხდეს თანდათანობით, 2 კვირის განმავლობაში, დოზის ეტაპობრივი შემცირებით (EMA SmPC).
მოქსონიდინი I₁-იმიდაზოლინის რეცეპტორებისადმი 40-ჯერ მეტი სელექციურობით გამოირჩევა, ვიდრე კლონიდინი. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს: ნაკლებ სედაციას (ძილიანობა 2–4% vs. 20–30%), ნაკლებ პირის სიმშრალეს, ნაკლებ რებაუნდ-ეფექტს მოხსნისას და დადებით მეტაბოლურ პროფილს (ინსულინის მგრძნობელობის გაუმჯობესება). ეს ფიზიოტენზს უფრო კომფორტულ პრეპარატად აქცევს ხანგრძლივი გამოყენებისთვის.
დიახ, და ეს ერთ-ერთი სასურველი არჩევანია. მოქსონიდინი აუმჯობესებს ინსულინის მგრძნობელობას და არ აუარესებს ლიპიდურ პროფილს, რაც მას განსაკუთრებით მისაღებ ანტიჰიპერტენზიულ პრეპარატად აქცევს შაქრიანი დიაბეტის მქონე პაციენტებისთვის. თუმცა, ის არ ანაცვლებს ანტიდიაბეტურ თერაპიას — სისხლში გლუკოზის რეგულარული მონიტორინგი სავალდებულოა.
გამოტოვებული დოზა მიიღეთ მაშინვე, როცა გაიხსენებთ, თუ მომდევნო მიღებამდე საკმარისი დრო დარჩა. თუ უკვე შემდეგი მიღების დროა — არ გააორმაგოთ დოზა. უბრალოდ გააგრძელეთ ჩვეულებრივი რეჟიმი. ერთჯერადი გამოტოვება, როგორც წესი, მნიშვნელოვან კლინიკურ შედეგს არ იწვევს, თუმცა სისტემატური გამოტოვება ამცირებს წნევის კონტროლის ხარისხს.
არ რეკომენდდება. ალკოჰოლი აძლიერებს როგორც მოქსონიდინის სედატიურ ეფექტს (ძილიანობა, ყურადღების დაქვეითება), ისე ჰიპოტენზიურ მოქმედებას, რაც ზრდის თავბრუსხვევის, ორთოსტატული ჰიპოტენზიისა და სინკოპეს რისკს. ალკოჰოლის მიღების შემთხვევაში საჭიროა განსაკუთრებული სიფრთხილე, მათ შორის — ავტომანქანის მართვის თავიდან აცილება (BNF 87).