Ferrum Lek · INN
ფერუმ ლეკი (Ferrum Lek) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
Ferrum Lek (ფერუმ ლეკი) არის რკინის(III) ჰიდროქსიდ-პოლიმალტოზის კომპლექსი — მესამე ვალენტობის რკინის პრეპარატი, რომელიც გამოიყენება რკინადეფიციტური ანემიისა და ორგანიზმში რკინის მარაგის შევსებისთვის. პრეპარატი ხელმისაწვდომია პერორალური (საღეჭი ტაბლეტები, სიროფი) და ინტრამუსკულური ფორმებით. მისი უპირატესობა ორვალენტიან რკინასთან შედარებით მდგომარეობს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან გვერდითი ეფექტების დაბალ სიხშირეში და უკეთეს ამტანობაში. Ferrum Lek ფართოდ გამოიყენება ორსულობის პერიოდში, ბავშვებსა და მოზრდილებში რკინადეფიციტური ანემიის მკურნალობისა და პროფილაქტიკისთვის. პრეპარატი შედის ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითად მედიკამენტთა ნუსხაში (WHO Model List). დოზირება ხდება ჰემოგლობინის დონისა და კლინიკური მდგომარეობის მიხედვით.
Ferrum Lek (INN: iron(III) hydroxide polymaltose complex) წარმოადგენს არაიონურ, სამვალენტიანი რკინის კომპლექსურ ნაერთს, რომელიც შედგება რკინის(III) ჰიდროქსიდის ბირთვისა და პოლიმალტოზის (დექსტრინის) გარსისგან. პრეპარატი მიეკუთვნება ანტიანემიური საშუალებების ჯგუფს (ATC კოდი: B03AB05 — პერორალური; B03AC — პარენტერალური ფორმები) (WHO Model List).
პრეპარატი შეიქმნა შვეიცარიულ-სლოვენიური ფარმაცევტული კომპანია Lek-ის (ამჟამად Sandoz/Novartis ჯგუფის ნაწილი) მიერ მე-20 საუკუნის მეორე ნახევარში. მისი შექმნის მიზანი იყო რკინის ისეთი ფორმის მიღება, რომელიც უზრუნველყოფდა ორგანიზმის ეფექტურ უზრუნველყოფას რკინით, ამასთანავე მინიმალური გასტროინტესტინალური გვერდითი ეფექტებით. ტრადიციულ ორვალენტიან რკინის პრეპარატებთან (ფეროსულფატი, ფეროგლუკონატი) შედარებით, პოლიმალტოზის კომპლექსი უზრუნველყოფს რკინის კონტროლირებად გამოთავისუფლებას და უფრო ფიზიოლოგიურ შეწოვას (EMA SmPC).
რკინადეფიციტური ანემია წარმოადგენს მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებულ კვებით დეფიციტურ მდგომარეობას — ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მონაცემებით, დაახლოებით 1,6 მილიარდ ადამიანს აქვს ანემია, რომლის მნიშვნელოვანი ნაწილი რკინის დეფიციტით არის გამოწვეული. Ferrum Lek არის ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ დანიშნული რკინის პრეპარატი როგორც ევროპაში, ისე საქართველოში, რაც განპირობებულია მისი კარგი ამტანობით, ეფექტურობითა და მრავალფეროვანი დოზის ფორმების ხელმისაწვდომობით.
Ferrum Lek-ის მოქმედების მექანიზმი ემყარება რკინის(III) ჰიდროქსიდ-პოლიმალტოზის კომპლექსის უნიკალურ სტრუქტურას და ფიზიოლოგიურ რკინის მეტაბოლიზმთან მის ურთიერთქმედებას.
კომპლექსი შედგება მულტინუკლეარული რკინის(III) ჰიდროქსიდის ბირთვისგან, რომელიც გარშემორტყმულია პოლიმალტოზის (არადექსტრანული პოლისაქარიდი) ლიგანდებით. ეს სტრუქტურა უზრუნველყოფს კომპლექსის მაღალ სტაბილურობას კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის მჟავე გარემოში და ხელს უშლის თავისუფალი რკინის იონების გამოთავისუფლებას, რაც მნიშვნელოვნად ამცირებს ოქსიდაციურ სტრესს და ტოქსიურობას (EMA SmPC).
პერორალური მიღების შემდეგ, რკინის(III) ჰიდროქსიდ-პოლიმალტოზის კომპლექსი შეიწოვება თორმეტგოჯა ნაწლავსა და წვრილი ნაწლავის პროქსიმალურ ნაწილში. შეწოვის პროცესი ხდება აქტიური ტრანსპორტის გზით — კომპლექსიდან რკინა გადადის ნაწლავის ეპითელურ უჯრედებში (ენტეროციტებში) DMT1 (divalent metal transporter 1) ტრანსპორტერისა და ფეროპორტინის მეშვეობით. სამვალენტიანი რკინა ჯერ აღდგება ორვალენტიან ფორმამდე დუოდენალური ციტოქრომ-b რედუქტაზის (Dcytb) მეშვეობით, შემდეგ კი ტრანსპორტირდება უჯრედის შიგნით.
შეწოვის შემდეგ რკინა უკავშირდება ტრანსფერინს — სისხლის პლაზმის ძირითად რკინის მატარებელ ცილას — და ტრანსპორტირდება ძვლის ტვინში, სადაც გამოიყენება ჰემოგლობინის სინთეზისთვის ერითროპოეზის პროცესში. რკინის ჭარბი რაოდენობა დეპონირდება ფერიტინის სახით ღვიძლში, ელენთაში და ძვლის ტვინში.
ინტრამუსკულური ინექციის შემთხვევაში (რკინის(III) ჰიდროქსიდ-დექსტრანის კომპლექსი) რკინა ინექციის ადგილიდან ნელა შეიწოვება ლიმფურ სისტემაში, შემდეგ გადადის სისხლში და უკავშირდება ტრანსფერინს. რეტიკულოენდოთელური სისტემის მაკროფაგები ამუშავებენ კომპლექსს და ათავისუფლებენ რკინას ჰემოპოეზისთვის (BNF 87).
მნიშვნელოვანია, რომ რკინის შეწოვა თვითრეგულირებადი პროცესია — ჰეფციდინის (ღვიძლის მიერ სინთეზირებული პეპტიდური ჰორმონი) მეშვეობით ორგანიზმი აკონტროლებს რკინის შეწოვის ინტენსივობას, რაც ხელს უშლის ჭარბ დაგროვებას.
Ferrum Lek ინიშნება შემდეგი მდგომარეობების დროს:
პრეპარატის ძირითადი ჩვენება არის სხვადასხვა ეტიოლოგიის რკინადეფიციტური ანემია, მათ შორის:
როდესაც ჰემოგლობინის დონე ნორმის ფარგლებშია, მაგრამ რკინის მარაგი (ფერიტინი) შემცირებულია, Ferrum Lek გამოიყენება ორგანიზმის რკინის დეპოს შესავსებად.
პროფილაქტიკური მიზნით პრეპარატი ინიშნება:
პარენტერალური ფორმა ინიშნება მაშინ, როდესაც:
აუცილებელია ანემიის ზუსტი ეტიოლოგიის დადგენა მკურნალობის დაწყებამდე — Ferrum Lek არ არის ეფექტური არარკინადეფიციტური ანემიების (მეგალობლასტური, ჰემოლიზური, აპლასტიკური) დროს.
დოზა განისაზღვრება ანემიის სიმძიმის, პაციენტის ასაკის, წონისა და კლინიკური მდგომარეობის მიხედვით.
#### მოზრდილები და მოზარდები (>12 წ.)
#### ბავშვები (1–12 წ.)
#### ჩვილები (<1 წ.)
დოზა გამოითვლება შემდეგი ფორმულით (Ganzoni-ის ფორმულა):
საჭირო რკინა (მგ) = სხეულის წონა (კგ) × (სამიზნე Hb – აქტუალური Hb) (გ/დლ) × 2,4 + რკინის დეპო (მგ)
პერორალური მიღების შემდეგ რკინა შეიწოვება ძირითადად თორმეტგოჯა ნაწლავსა და ჯეჯუნუმში. პოლიმალტოზის კომპლექსიდან რკინის ბიოშეღწევადობა შედარებით დაბალია (10–15%), რაც ფიზიოლოგიური შეწოვის მექანიზმის ანალოგიურია. შეწოვის ეფექტურობა იზრდება რკინის დეფიციტის პირობებში — რაც უფრო გამოხატულია დეფიციტი, მით მეტი რკინა შეიწოვება. საკვებთან ერთად მიღება ოდნავ ამცირებს შეწოვას, თუმცა აუმჯობესებს ამტანობას (EMA SmPC).
შეწოვის შემდეგ რკინა უკავშირდება ტრანსფერინს პლაზმაში. ტრანსფერინის სატურაცია ნორმაში შეადგენს 20–45%. რკინა ნაწილდება ძვლის ტვინში (ერითროპოეზისთვის), ღვიძლში, ელენთასა და კუნთოვან ქსოვილში. საერთო რკინის მარაგი მოზრდილ ადამიანში შეადგენს 3–5 გ-ს.
რკინა არ მეტაბოლიზდება ტრადიციული გაგებით — ის ჩაერთვება ორგანიზმის რკინის მეტაბოლურ ციკლში. ერითროციტების დაშლის შემდეგ (საშუალო სიცოცხლის ხანგრძლივობა ~120 დღე) რკინა ხელახლა გამოიყენება ახალი ჰემოგლობინის სინთეზისთვის რეტიკულოენდოთელური სისტემის მიერ.
ორგანიზმი არ ფლობს რკინის აქტიური ექსკრეციის მექანიზმს. მცირე რაოდენობის დაკარგვა ხდება ნაწლავის ეპითელიუმის დესკვამაციით, ოფლითა და მენსტრუაციით (ქალებში). დღიურად იკარგება დაახლოებით 1–2 მგ რკინა. შეუწოვებელი რკინა გამოიყოფა განავალთან ერთად, რამაც შესაძლოა გამოიწვიოს განავლის გაშავება (BNF 87).
ინტრამუსკულური ინექციის შემდეგ პიკური კონცენტრაცია მიიღწევა 24 საათში, ხოლო სრული უტილიზაცია — რამდენიმე კვირის განმავლობაში.
კლინიკური კვლევების მეტა-ანალიზი აჩვენებს, რომ რკინის(III) პოლიმალტოზის კომპლექსი (Ferrum Lek) იწვევს სტატისტიკურად ნაკლებ გასტროინტესტინალურ გვერდით ეფექტებს ფეროსულფატთან და სხვა ორვალენტიანი რკინის პრეპარატებთან შედარებით, რაც უზრუნველყოფს უკეთეს კომპლაიანსს (EMA SmPC).
მნიშვნელოვანია პაციენტების ინფორმირება, რომ განავლის გაშავება ნორმალური მოვლენაა და არ უნდა აგვერიოს კუჭ-ნაწლავური სისხლდენის ნიშანში.
რკინის(III) პოლიმალტოზის კომპლექსის ერთ-ერთი უპირატესობაა ის, რომ მას აქვს მნიშვნელოვნად ნაკლები ურთიერთქმედება სხვა წამლებთან ორვალენტიან რკინის პრეპარატებთან შედარებით. თუმცა, ზოგიერთი ურთიერთქმედება მაინც არსებობს:
პერორალური ფორმები: Ferrum Lek-ის პერორალური ფორმები უსაფრთხოდ ითვლება ორსულობის ყველა ტრიმესტრში. ფართო კლინიკური გამოცდილება არ აჩვენებს ტერატოგენურ ან ფეტოტოქსიკურ ეფექტებს. ორსულობის პერიოდში რკინის მოთხოვნილება მნიშვნელოვნად იზრდება (ჯამურად ~1000 მგ დამატებითი რკინა), და WHO-ს რეკომენდაციით, ორსულ ქალებს უნდა მიეცეთ რკინის სუპლემენტაცია (WHO Model List).
ინტრამუსკულური ფორმა: ი/მ ინექცია უკუნაჩვენებია ორსულობის I ტრიმესტრში. II და III ტრიმესტრში მხოლოდ მკაცრი ჩვენების შემთხვევაში, როდესაც პერორალური მკურნალობა არაეფექტურია ან არ იტანება (EMA SmPC).
FDA კლასიფიკაცია — ამჟამად კატეგორია არ მინიჭებია (FDA-ს ახალი ეტიკეტირების სისტემა).
რკინა გადადის დედის რძეში მცირე რაოდენობით, ლაქტოფერინთან შეკავშირებული სახით. Ferrum Lek-ის მიღება ლაქტაციის პერიოდში უსაფრთხოდ ითვლება და არ საჭიროებს ძუძუთი კვების შეწყვეტას. ძუძუმწოვარ ჩვილზე უარყოფითი ზემოქმედება არ არის დაფიქსირებული (BNF 87).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ხელმისაწვდომია Ferrum Lek-ის შემდეგი ფორმები:
მწარმოებელი: Sandoz/Lek (სლოვენია), Novartis ჯგუფის ნაწილი.
საქართველოში ასევე ხელმისაწვდომია თხევადი რკინის სხვა პრეპარატებიც, მაგალითად ChildLife თხევადი რკინა. რკინის შემცველი სხვა ბრენდების შესახებ ინფორმაცია იხილეთ ჩვენს მედიკამენტების განყოფილებაში.
განავლის მუქი ან შავი შეფერილობა ნორმალური და უვნებელი მოვლენაა, რომელიც გამოწვეულია შეუწოვებელი რკინის ნაწლავში გარდაქმნით რკინის სულფიდად. ეს არ მიუთითებს კუჭ-ნაწლავის სისხლდენაზე და არ მოითხოვს პრეპარატის შეწყვეტას. თუმცა, თუ თან ახლავს ტკივილი, სისუსტე ან სხვა სიმპტომები, მიმართეთ ექიმს.
Ferrum Lek შეიცავს სამვალენტიან რკინას პოლიმალტოზის კომპლექსის სახით, რაც უზრუნველყოფს: (1) მნიშვნელოვნად ნაკლებ გასტროინტესტინალურ გვერდით ეფექტებს (გულისრევა, ტკივილი, ყაბზობა); (2) საკვებთან და სხვა მედიკამენტებთან ნაკლებ ურთიერთქმედებას; (3) ჭარბი დოზირების ნაკლებ რისკს, ვინაიდან შეწოვა თვითრეგულირებადია. თუმცა, ფეროსულფატი უფრო იაფია და აქვს უფრო მაღალი ბიოშეღწევადობა (EMA SmPC).
დიახ, Ferrum Lek-ის პერორალური ფორმები უსაფრთხოდ ითვლება ორსულობის მთელ პერიოდში და ფართოდ გამოიყენება ორსულ ქალებში რკინადეფიციტური ანემიის მკურნალობისა და პროფილაქტიკისთვის. ინტრამუსკულური ფორმა კი უკუნაჩვენებია ორსულობის პირველ ტრიმესტრში. ორსულობის მეორე და მესამე ტრიმესტრში ი/მ ინექცია შესაძლებელია მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით, როდესაც პერორალური თერაპია არაეფექტურია (BNF 87).
მკურნალობის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ანემიის სიმძიმეზე. ჩვეულებრივ, ჰემოგლობინის ნორმალიზაცია ხდება 2–3 თვეში, თუმცა ამის შემდეგ რეკომენდებულია მკურნალობის გაგრძელება კიდევ 1–3 თვე რკინის დეპოს სრულად შესავსებად. ჯამური ხანგრძლივობა ჩვეულებრივ 3–6 თვეა. მკურნალობის ეფექტურობა ფასდება სისხლის სრული ანალიზით, ფერიტინისა და ტრანსფერინის სატურაციის განსაზღვრით (NICE NG136).
კალციუმის პრეპარატები თეორიულად შეიძლება შეამცირონ რკინის შეწოვა, თუმცა პოლიმალტოზის კომპლექსის შემთხვევაში ეს ურთიერთქმედება მინიმალურია. მიუხედავად ამისა, უმჯობესია ეს პრეპარატები მიიღოთ სხვადასხვა დროს — მინიმუმ 2 საათის ინტერვალით — მაქსიმალური ეფექტურობის უზრუნველსაყოფად.
ექიმს უნდა მიმართოთ, თუ: (1) 4–6 კვირის შემდეგ არ უმჯობესდება სიმპტომები (სისუსტე, თავბრუსხვევა); (2) აღინიშნება მძიმე გასტროინტესტინალური სიმპტომები; (3) გამოჩნდება ალერგიული რეაქციის ნიშნები (გამონაყარი, შეშუპება, სუნთქვის გაძნელება); (4) ეჭვი გაქვთ ჭარბ დოზაზე (განსაკუთრებით ბავშვებში — რკინის ტოქსიკურობა სიცოცხლისთვის საშიშია).