famotidinum · INN
famotidinum (famotidinum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ფამოტიდინი (Famotidinum) არის ჰისტამინის H₂-რეცეპტორების კონკურენტული ანტაგონისტი, რომელიც გამოიყენება კუჭის მჟავიანობის შესამცირებლად. პრეპარატი ეფექტურად თრგუნავს კუჭის მჟავას ბაზალურ და სტიმულირებულ სეკრეციას. ძირითადი ჩვენებებია: კუჭისა და თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლული, გასტროეზოფაგური რეფლუქსური დაავადება (GERD), ზოლინგერ-ელისონის სინდრომი და ფუნქციური დისპეფსია. ფამოტიდინი ხელმისაწვდომია როგორც პერორალური (ტაბლეტები 20 მგ და 40 მგ), ისე პარენტერალური (ინტრავენური) ფორმით. სტანდარტული დოზაა 20–40 მგ დღეში ერთხელ ან ორჯერ. პრეპარატი კარგად აიტანება, სერიოზული გვერდითი ეფექტები იშვიათია. ფამოტიდინი უფრო ძლიერი და ხანგრძლივმოქმედია, ვიდრე რანიტიდინი, და ნაკლებად ურთიერთქმედებს სხვა მედიკამენტებთან ციტოქრომ P450-ის სისტემაზე მინიმალური ზემოქმედების გამო (BNF 87).
ფამოტიდინი მიეკუთვნება ჰისტამინის H₂-რეცეპტორების ანტაგონისტების (H₂-ბლოკატორების) ფარმაკოლოგიურ კლასს. ეს ჯგუფი მოიცავს ასევე ციმეტიდინს, რანიტიდინს და ნიზატიდინს. ფამოტიდინი შეიქმნა იაპონურ ფარმაცევტულ კომპანია Yamanouchi Pharmaceutical-ში (ამჟამად Astellas Pharma) 1979 წელს და ფართო კლინიკურ პრაქტიკაში შემოვიდა 1985 წელს, აშშ-ში FDA-ს მიერ დამტკიცების შემდეგ, სავაჭრო სახელწოდებით Pepcid® (EMA SmPC).
ქიმიურად ფამოტიდინი წარმოადგენს გუანიდინის თიაზოლის წარმოებულს, მოლეკულური ფორმულით C₈H₁₅N₇O₂S₃. სტრუქტურულად იგი მნიშვნელოვნად განსხვავდება ციმეტიდინისა და რანიტიდინისგან, რაც განაპირობებს მის მეტ სელექციურობას H₂-რეცეპტორების მიმართ და ანტიანდროგენული ეფექტების არარსებობას (BNF 87).
ფამოტიდინი H₂-ბლოკატორებს შორის ყველაზე ძლიერი პრეპარატია — მისი აქტივობა მოლარული თანაფარდობით 20-32-ჯერ აღემატება ციმეტიდინის და 6-8-ჯერ — რანიტიდინის აქტივობას. ერთი დოზის მიღების შემდეგ კუჭის მჟავას სეკრეცია 10-12 საათით თრგუნდება.
პრეპარატი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ესენციალური მედიკამენტების სიაში (WHO Model List), როგორც ანტისეკრეტორული საშუალება. 2020 წლიდან, რანიტიდინის ბაზრიდან გატანის (NDMA კანცეროგენის დაბინძურების გამო) შემდეგ, ფამოტიდინმა კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა კლინიკურ პრაქტიკაში, როგორც ძირითადი H₂-ბლოკატორი.
ფამოტიდინის მოქმედების მექანიზმი ემყარება ჰისტამინის H₂-რეცეპტორების სელექციურ, კონკურენტულ და შექცევად ბლოკადას კუჭის პარიეტალურ (საფარისებრ) უჯრედებზე.
კუჭის მჟავას (HCl) სეკრეცია პარიეტალური უჯრედების მიერ რეგულირდება სამი ძირითადი მედიატორით:
H₂-რეცეპტორი არის Gs-ცილასთან შეწყვილებული რეცეპტორი (GPCR). ჰისტამინის შეერთებისას აქტივირდება ადენილატციკლაზა, იზრდება უჯრედშიდა ციკლური ადენოზინმონოფოსფატის (cAMP) კონცენტრაცია, რაც აქტივირებს პროტეინკინაზა A-ს (PKA). ეს კასკადი საბოლოოდ აქტივირებს პროტონულ ტუმბოს (H⁺/K⁺-ATPაზა) პარიეტალური უჯრედის აპიკალურ მემბრანაზე, რომელიც წყალბადის იონებს (H⁺) გამოყოფს კუჭის სანათურში (EMA SmPC).
ფამოტიდინი კონკურენტულად უკავშირდება H₂-რეცეპტორს ჰისტამინის ნაცვლად, ხელს უშლის cAMP-ის წარმოქმნას და, შესაბამისად, პროტონული ტუმბოს აქტივაციას. შედეგად:
მნიშვნელოვანია, რომ ფამოტიდინს, ციმეტიდინისგან განსხვავებით, არ აქვს ანტიანდროგენული მოქმედება (არ უკავშირდება ანდროგენულ რეცეპტორებს) და არ ინჰიბირებს ციტოქრომ P450-ის სისტემას. ასევე, ფამოტიდინი მინიმალურად მოქმედებს H₁ და H₃-რეცეპტორებზე, რაც უზრუნველყოფს მის მაღალ სელექციურობას (BNF 87).
მოქმედება იწყება პერორალური მიღებიდან 1-3 საათში, პიკს აღწევს 1-3 საათში და გრძელდება 10-12 საათი, რაც ციმეტიდინსა და რანიტიდინზე მეტია.
ფამოტიდინი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობებისა და დაავადებების დროს:
ფამოტიდინი ეფექტურია თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულის სამკურნალოდ. 40 მგ/დღე-ღამეში 4 კვირის განმავლობაში შეხორცებას უზრუნველყოფს პაციენტთა 85-95%-ში. რეციდივის პროფილაქტიკისთვის გამოიყენება 20 მგ ძილის წინ (BNF 87).
კუჭის წყლულის შეხორცებისთვის საჭიროა უფრო ხანგრძლივი კურსი — 40 მგ/დღე-ღამეში 6-8 კვირის განმავლობაში (NICE NG136).
გასტროეზოფაგური რეფლუქსის სიმპტომატური მკურნალობისთვის ფამოტიდინი ეფექტურია განსაკუთრებით მსუბუქი და ზომიერი შემთხვევების დროს. ეროზიული ეზოფაგიტის დროს პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორები (PPI) უპირატესობას ინარჩუნებენ, თუმცა ფამოტიდინი ალტერნატივაა PPI-ს აუტანლობისას (NICE NG136).
ამ ჰიპერსეკრეტორული მდგომარეობის დროს ფამოტიდინი გამოიყენება მაღალ დოზებში, ინდივიდუალური ტიტრირებით, საწყისი დოზით 20 მგ ყოველ 6 საათში (EMA SmPC).
დისპეფსიის სიმპტომების — გულძმარვის, კუჭის ტკივილის, მჟავე ბოყინის — შესამსუბუქებლად ფამოტიდინი ფართოდ გამოიყენება, მათ შორის OTC (ურეცეპტოდ) რეჟიმში 10-20 მგ დოზით (BNF 87).
ინტენსიური თერაპიის განყოფილებებში კრიტიკულ პაციენტებში კუჭ-ნაწლავური სისხლდენის პროფილაქტიკისთვის ფამოტიდინი ინტრავენურად გამოიყენება (WHO Model List).
ასპირაციული პნევმონიტის (მენდელსონის სინდრომი) რისკის შესამცირებლად ოპერაციის წინ გამოიყენება კუჭის მჟავიანობისა და მოცულობის შესამცირებლად.
ანაფილაქსიისა და მძიმე ურტიკარიის კომპლექსურ მკურნალობაში H₁-ანტიჰისტამინებთან ერთად.
| ჩვენება | დოზა | ხანგრძლივობა | |---------|------|--------------| | თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლული (მწვავე) | 40 მგ ძილის წინ ან 20 მგ ×2/დღე | 4-8 კვირა | | თორმეტგოჯა ნაწლავის წყლულის პროფილაქტიკა | 20 მგ ძილის წინ | გრძელვადიანი | | კუჭის წყლული | 40 მგ ძილის წინ | 6-8 კვირა | | GERD | 20 მგ ×2/დღე | 6-12 კვირა | | ეროზიული ეზოფაგიტი | 20-40 მგ ×2/დღე | 12 კვირამდე | | ზოლინგერ-ელისონის სინდრომი | 20 მგ ყოველ 6 სთ (ტიტრაცია 160 მგ/6სთ-მდე) | ინდივიდუალური | | გულძმარვა (OTC) | 10-20 მგ საჭიროებისამებრ | ეპიზოდურად | | ოპერაციის წინ | 40 მგ საღამოთი + 40 მგ დილით | ერთჯერადად |
ინტრავენური მიღება: 20 მგ ყოველ 12 საათში, ნელი ინფუზიით (15-30 წუთი) ან ბოლუსად (2 წუთის განმავლობაში), 0.9% NaCl-ით ან 5% გლუკოზით განზავებული (EMA SmPC).
ფამოტიდინი ძირითადად თირკმლებით გამოიყოფა, ამიტომ დოზის კორექცია აუცილებელია:
| კრეატინინის კლირენსი (მლ/წთ) | დოზის კორექცია | |-------------------------------|----------------| | > 50 | კორექცია არ სჭირდება | | 30-50 | დოზის 50%-მდე შემცირება ან ინტერვალის გაზრდა 36-48 სთ-მდე | | < 30 | დოზის 50%-მდე შემცირება ან ინტერვალის გაზრდა 36-48 სთ-მდე |
ღვიძლის უკმარისობის დროს დოზის კორექცია, როგორც წესი, არ არის საჭირო, თუმცა მძიმე ციროზის შემთხვევაში სიფრთხილეა რეკომენდებული (BNF 87).
სპეციალური დოზის კორექცია არ არის საჭირო, თუმცა რეკომენდებულია თირკმლის ფუნქციის შეფასება და შესაბამისი მიდგომა.
პერორალური მიღებისას ფამოტიდინი კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან არასრულად შეიწოვება. აბსოლუტური ბიოშეღწევადობა შეადგენს 40-45%, რაც ღვიძლში „პირველი გავლის" ეფექტით არის განპირობებული. საკვები და ანტაციდები ბიოშეღწევადობაზე კლინიკურად მნიშვნელოვან გავლენას არ ახდენენ. მაქსიმალური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა 1-3 საათში (Tmax) პერორალური მიღების შემდეგ (EMA SmPC).
განაწილების მოცულობა (Vd) შეადგენს 1.1-1.4 ლ/კგ. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება დაბალია — 15-20%. ფამოტიდინი გადის პლაცენტარულ ბარიერში და მცირე რაოდენობით გამოიყოფა დედის რძეში. ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში შეღწევა მინიმალურია (BNF 87).
ფამოტიდინი მინიმალურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში. ძირითადი მეტაბოლიტია S-ოქსიდი (ფამოტიდინ-S-ოქსიდი), რომელსაც ფარმაკოლოგიური აქტივობა არ აქვს. მნიშვნელოვანია, რომ ფამოტიდინი არ ინჰიბირებს ციტოქრომ P450-ის იზოენზიმებს (CYP1A2, CYP2C9, CYP2D6, CYP3A4), რაც მისი მთავარი უპირატესობაა ციმეტიდინთან შედარებით.
პრეპარატის 65-70% უცვლელი სახით გამოიყოფა თირკმლებით გლომერულური ფილტრაციით და ტუბულარული სეკრეციით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) ნორმალური თირკმლის ფუნქციისას შეადგენს 2.5-3.5 საათს. თირკმლის უკმარისობის დროს t½ შეიძლება 20 საათს და მეტს მიაღწიოს. თირკმლის კლირენსი — 250-450 მლ/წთ, რაც ტუბულარული სეკრეციის არსებობაზე მიუთითებს (EMA SmPC).
ფამოტიდინი ზოგადად კარგად აიტანება. გვერდითი ეფექტების სიხშირე და სიმძიმე დოზადამოკიდებულია.
ფამოტიდინს შედარებით ნაკლები წამლური ურთიერთქმედება აქვს, ვიდრე ციმეტიდინს, რადგან არ ინჰიბირებს ციტოქრომ P450-ის სისტემას. მიუხედავად ამისა, რამდენიმე კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება არსებობს:
ფამოტიდინი კუჭის pH-ს ზრდით ცვლის ზოგიერთი პრეპარატის აბსორბციას:
ფამოტიდინი არ ახდენს გავლენას შემდეგ პრეპარატებზე (განსხვავებით ციმეტიდინისგან): ვარფარინი, თეოფილინი, ფენიტოინი, დიაზეპამი, პროპრანოლოლი, მეტფორმინი, ნიფედიპინი (EMA SmPC). ეს კლინიკურად მნიშვნელოვანი უპირატესობაა.
ფამოტიდინი FDA-ს მიხედვით მიეკუთვნებოდა კატეგორია B-ს (ძველი კლასიფიკაცია) — ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა ფეტოტოქსიკურობა არ აჩვენა, თუმცა ორსულ ქალებში ადეკვატური კონტროლირებული კვლევები არ ჩატარებულა.
ფამოტიდინი გადის პლაცენტარულ ბარიერში. ეპიდემიოლოგიური მონაცემების მიხედვით, პირველ ტრიმესტრში H₂-ბლოკატორების გამოყენება არ არის ასოცირებული თანდაყოლილი ანომალიების რისკის ზრდასთან. მიუხედავად ამისა, გამოყენება რეკომენდებულია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს. საჭიროების შემთხვევაში ორსულობის დროს H₂-ბლოკატორებიდან რანიტიდინს (ხელმისაწვდომობისას) ან ფამოტიდინს ანიჭებენ უპირატესობას (BNF 87).
ფამოტიდინი გამოიყოფა დედის რძეში, თუმცა კონცენტრაცია დაბალია. ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენება მოითხოვს სარგებლის/რისკის შეფასებას. BNF-ის მიხედვით, ფამოტიდინის გამოყენება ლაქტაციის პერიოდში დასაშვებია სიფრთხილით, ბავშვის მდგომარეობის მონიტორინგით (BNF 87). ამერიკის პედიატრიის აკადემია ფამოტიდინს „ჩვეულებრივ თავსებადად" მიიჩნევს ძუძუთი კვებასთან.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ფამოტიდინი წარმოდგენილია სხვადასხვა ბრენდის სახით:
ბრენდის არჩევისას რეკომენდებულია ფარმაცევტთან კონსულტაცია. დეტალური ინფორმაციისთვის იხილეთ შესაბამისი მედიკამენტების გვერდები საიტზე.
> შენიშვნა: წარმოდგენილ სიიში ბრენდები დინამიურად იცვლება; ხელმისაწვდომობა შეამოწმეთ აფთიაქში.
ფამოტიდინი (H₂-ბლოკატორი) და ომეპრაზოლი (პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორი) ორივე კუჭის მჟავას სეკრეციას ამცირებს, მაგრამ განსხვავებული მექანიზმით მოქმედებენ. PPI-ები (ომეპრაზოლი, პანტოპრაზოლი) უფრო ძლიერად და ხანგრძლივად თრგუნავენ მჟავას სეკრეციას და ეფექტურია ეროზიული ეზოფაგიტის, მძიმე GERD-ისა და H. pylori-ს ერადიკაციის დროს. ფამოტიდინი უფრო სწრაფად იწყებს მოქმედებას, ნაკლებ გვერდით ეფექტებს იწვევს გრძელვადიანად და უკეთესი არჩევანია ეპიზოდური გულძმარვისა და მსუბუქი სიმპტომებისთვის (NICE NG136).
ფამოტიდინის ხანგრძლივი გამოყენება (6 თვეზე მეტი) შესაძლებელია ექიმის მეთვალყურეობით, მაგალითად, წყლულის რეციდივის პროფილაქტიკისთვის. თუმცა, გასათვალისწინებელია ტოლერანტობის (ტაქიფილაქსიის) განვითარების რისკი, რაც 2-6 კვირის შემდეგ შეიძლება დაიწყოს. ასევე, კუჭის მჟავიანობის ხანგრძლივი შემცირება თეორიულად ზრდის ნაწლავური ინფექციების და ვიტამინ B₁₂-ის დეფიციტის რისკს, თუმცა ეს რისკი PPI-ებთან შედარებით ნაკლებია (BNF 87).
კუჭის მჟავას ბაზალური სეკრეცია ღამის საათებში მაქსიმალურია, ამიტომ დღეში ერთხელ მიღებისას ოპტიმალურია ძილის წინ (საღამოს) მიღება. ეს განსაკუთრებით ეფექტურია ღამის გულძმარვისა და წყლულოვანი ტკივილის შემთხვევაში. დღეში ორჯერ მიღებისას — დილით და საღამოს, საკვების მიღებისგან დამოუკიდებლად (EMA SmPC).
დიახ, ფამოტიდინის ანტაციდებთან (ალუმინის/მაგნიუმის ჰიდროქსიდი, კალციუმის კარბონატი) ერთად გამოყენება შესაძლებელია სიმპტომების სწრაფად შესამსუბუქებლად. თუმცა, ანტაციდები შეიძლება ოდნავ შეამცირონ ფამოტიდინის აბსორბცია, ამიტომ რეკომენდებულია მათ შორის 1-2 საათის ინტერვალის დაცვა (BNF 87).
ფამოტიდინი დამტკიცებულია 1 წლის ზემოთ ასაკის ბავშვებისთვის GERD-ისა და პეპტიკური წყლულის მკურნალობისთვის. დოზირება ხდება წონის მიხედვით (0.5-1 მგ/კგ/დღე). ახალშობილებში და 1 წლამდე ასაკის ჩვილებში გამოყენება off-label რეჟიმში ხდება პედიატრის მეთვალყურეობით. პრეპარატი ზოგადად კარგად აიტანება ბავშვებშიც (BNF 87).
ფამოტიდინი არ ახდენს კლინიკურად მნიშვნელოვან ფარმაკოკინეტიკურ ურთიერთქმედებას ალკოჰოლთან (განსხვავებით ციმეტიდინისგან, რომელიც ზრდის ეთანოლის სისხლის კონცენტრაციას). თუმცა, ალკოჰოლი თავისთავად ზრდის კუჭის მჟავას სეკრეციას და აზიანებს ლორწოვან გარსს, რაც აუფასურებს ფამოტიდინის თერაპიულ ეფექტს. ამიტომ, კუჭ-ნაწლავური დაავადებების მკურნალობის პერიოდში ალკოჰოლის მოხმარების შეზღუდვა რეკომენდებულია.