etamsylate · INN
etamsylate (etamsylate) ხელმისაწვდომია საქართველოში 3 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ეტამზილატი (Etamsylate) არის ჰემოსტატიკური (სისხლდენის შემაჩერებელი) პრეპარატი, რომელიც გამოიყენება კაპილარული სისხლდენის პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის. იგი მოქმედებს თრომბოციტების ადჰეზიის გაძლიერებითა და კაპილარების გამტარიანობის შემცირებით. პრეპარატი ფართოდ გამოიყენება ქირურგიულ პრაქტიკაში, გინეკოლოგიაში (მენორაგიის დროს) და ნეონატოლოგიაში (ნაადრევ ახალშობილებში პერივენტრიკულური ჰემორაგიის პროფილაქტიკისთვის). ეტამზილატი არ მოქმედებს კოაგულაციის კასკადზე და არ იწვევს თრომბოზის რისკის მატებას. ხელმისაწვდომია როგორც ტაბლეტების, ისე საინექციო ხსნარის სახით. პრეპარატი კარგად აიტანება, ძირითადი გვერდითი ეფექტებია გულისრევა და თავის ტკივილი.
ეტამზილატი (INN: Etamsylate) წარმოადგენს სინთეზურ ჰემოსტატიკურ პრეპარატს, რომელიც მიეკუთვნება ანტიჰემორაგიული საშუალებების ჯგუფს (ATC კოდი: B02BX01). ქიმიურად იგი არის დიეთილამონიუმ 2,5-დიჰიდროქსიბენზენსულფონატი. პრეპარატი პირველად სინთეზირებული იქნა 1960-იან წლებში და მას შემდეგ ფართოდ გამოიყენება ევროპასა და განვითარებად ქვეყნებში კაპილარული სისხლდენის მართვისთვის.
ფარმაკოლოგიური თვალსაზრისით, ეტამზილატი არ წარმოადგენს კლასიკურ ჰემოსტატიკურ საშუალებას — იგი არ მოქმედებს სისხლის შედედების ფაქტორებზე და არ ცვლის კოაგულოგრამის პარამეტრებს. ამის ნაცვლად, პრეპარატი მოქმედებს პირველადი ჰემოსტაზის დონეზე — აძლიერებს თრომბოციტების ფუნქციას და აუმჯობესებს კაპილარული კედლის მდგომარეობას (BNF 87).
ეტამზილატი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ წამალთა ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ფართოდ გამოყენებულ პრეპარატს მრავალ ქვეყანაში, განსაკუთრებით გინეკოლოგიურ და ქირურგიულ პრაქტიკაში. დიდ ბრიტანეთში იგი ხელმისაწვდომია რეცეპტით და რეკომენდებულია მენორაგიის სამკურნალოდ, როგორც ალტერნატიული საშუალება ტრანექსამის მჟავასთან შედარებით (NICE NG88).
ეტამზილატის მოქმედების მექანიზმი მრავალფაქტორიანია და მოიცავს რამდენიმე ფარმაკოლოგიურ გზას:
1. თრომბოციტების ფუნქციის გაძლიერება:
ეტამზილატი ზრდის თრომბოციტების ადჰეზიურობას (მიმაგრების უნარს) და აგრეგაციას (ერთმანეთთან შეერთების უნარს) სისხლძარღვის დაზიანებულ უბანში. პრეპარატი ხელს უწყობს თრომბოქსან A2-ის (TXA2) სინთეზს, რაც თრომბოციტების აქტივაციის მნიშვნელოვანი მედიატორია. ამავდროულად, ეტამზილატი აინჰიბირებს პროსტაციკლინის (PGI2) სინთეზს — ანტიაგრეგანტული პროსტაგლანდინისა, რომელიც ნორმალურად აბალანსებს თრომბოქსან A2-ის მოქმედებას (EMA SmPC).
2. კაპილარული გამტარიანობის შემცირება:
პრეპარატი ამცირებს კაპილარების კედლის გამტარიანობას ენდოთელური უჯრედების შორის ნაპრალების „დალუქვის" გზით. ეს მოქმედება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მიკროცირკულაციის დონეზე, სადაც ეტამზილატი აძლიერებს ენდოთელური ბაზალური მემბრანის სტაბილურობას ჰიალურონის მჟავის პოლიმერიზაციის ხელშეწყობით.
3. პროსტაგლანდინების მეტაბოლიზმზე ზემოქმედება:
ეტამზილატი მოქმედებს ციკლოოქსიგენაზის (COX) გზაზე, მაგრამ განსხვავებით არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატებისგან, იგი სელექტიურად ზემოქმედებს პროსტაციკლინის სინთეზზე ენდოთელურ უჯრედებში, არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებების მსგავსად თრომბოქსანის წარმოქმნაზე ზემოქმედების გარეშე.
4. სისხლძარღვთა კედლის სტაბილიზაცია:
პრეპარატი აძლიერებს სისხლძარღვთა კედლის რეზისტენტობას და ამცირებს კაპილარული მტვრევადობის ხარისხს. ეს ეფექტი დაკავშირებულია კოლაგენის ბოჭკოების სტაბილიზაციასთან და ინტერცელულარული ცემენტის გამყარებასთან.
მნიშვნელოვანია, რომ ეტამზილატი არ ზემოქმედებს კოაგულაციის კასკადის არცერთ ფაქტორზე, არ ცვლის პროთრომბინის დროს და არ მოქმედებს ფიბრინოლიზზე. შესაბამისად, იგი არ ზრდის თრომბოემბოლიური გართულებების რისკს ნორმალური კოაგულაციის მქონე პაციენტებში.
ეტამზილატი ნაჩვენებია შემდეგი მდგომარეობებისა და დაავადებების დროს:
გინეკოლოგიური ჩვენებები:
ქირურგიული ჩვენებები:
ნეონატოლოგიური ჩვენებები:
სხვა ჩვენებები:
NICE-ის რეკომენდაციებით (NICE NG88), ეტამზილატი განიხილება მენორაგიის მკურნალობის ერთ-ერთ ვარიანტად, თუმცა მას ნაკლები ეფექტურობა აქვს ტრანექსამის მჟავასთან შედარებით (სისხლდენის დაახლოებით 50%-ით შემცირება ტრანექსამის მჟავასთვის 54%-ის წინააღმდეგ). BNF-ის მიხედვით, ეტამზილატი რეკომენდებულია მენორაგიის სამკურნალოდ, როდესაც სხვა თერაპია უკუნაჩვენებია ან არაეფექტურია (BNF 87).
მენორაგია:
ქირურგიული სისხლდენის პროფილაქტიკა:
საერთო თერაპიული დოზა:
ნაადრევი ახალშობილები (პერივენტრიკულური ჰემორაგიის პროფილაქტიკა):
ბავშვები (6 წლის ზემოთ):
აბსორბცია: ეტამზილატი კარგად აბსორბირდება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან პერორალური მიღების შემდეგ. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 90%-ს. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა პერორალური მიღებიდან 1–2 საათში. ინტრამუსკულარული შეყვანისას Tmax შეადგენს 20–30 წუთს.
განაწილება: პრეპარატი ფართოდ ნაწილდება ქსოვილებში. ცილებთან შეკავშირება დაბალია (დაახლოებით 95%). მოლეკულური მასა მცირეა (263 დალტონი), რაც ხელს უწყობს ქსოვილებში კარგ პენეტრაციას. ეტამზილატი გადის პლაცენტურ ბარიერს.
მეტაბოლიზმი: პრეპარატი მინიმალურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში. ძირითადი მეტაბოლიტია გლუკურონიდის კონიუგატი, რომელიც არ ავლენს ფარმაკოლოგიურ აქტივობას.
ექსკრეცია: ეტამზილატი ექსკრეტირდება ძირითადად თირკმლებით — დოზის 70–80% გამოიყოფა შეუცვლელი სახით შარდით პირველი 24 საათის განმავლობაში. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (T½) შეადგენს 3.7–7.5 საათს (EMA SmPC).
ჰემოსტატიკური ეფექტის დაწყება:
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ეტამზილატი საერთოდ კარგად აიტანება და სერიოზული გვერდითი ეფექტები ძალიან იშვიათია. BNF-ის მონაცემებით, გვერდითი ეფექტების უმეტესობა მსუბუქია და თვითლიმიტირებადი (BNF 87). პრეპარატის მიღება საჭმელთან ერთად ამცირებს კუჭ-ნაწლავის გაღიზიანების რისკს.
ეტამზილატის წამლის ურთიერთქმედებები შედარებით მცირეა, თუმცა არსებობს რამდენიმე კლინიკურად მნიშვნელოვანი ინტერაქცია:
ანტიკოაგულანტები (ვარფარინი, ჰეპარინი): თეორიულად, ეტამზილატმა შეიძლება ნაწილობრივ შეამციროს ანტიკოაგულანტების ეფექტი თრომბოციტების ფუნქციის გაძლიერების გზით, თუმცა კლინიკური მნიშვნელობა ლიმიტირებულია. INR-ის მონიტორინგი რეკომენდებულია.
დექსტრანები: ერთდროული გამოყენებისას დექსტრან-40 ან დექსტრან-70 ეტამზილატთან ერთად არ არის რეკომენდებული, რადგან დექსტრანები აქვეითებენ თრომბოციტების ადჰეზიას და ეწინააღმდეგებიან ეტამზილატის მოქმედებას.
არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები (NSAIDs): თეორიულად, NSAIDs-ებმა შეიძლება შეამცირონ ეტამზილატის ჰემოსტატიკური ეფექტი, რადგან ორივე მოქმედებს პროსტაგლანდინების მეტაბოლიზმზე, მაგრამ სხვადასხვა მიმართულებით.
თიაზიდური დიურეტიკები: მონიტორინგი რეკომენდებულია ჰიპოტენზიური ეფექტის გაძლიერების თვალსაზრისით.
ტრანექსამის მჟავა: ხშირად გამოიყენება კომბინაციაში — ურთიერთქმედება სინერგისტულია და გვერდითი ეფექტების რისკი არ იზრდება მნიშვნელოვნად.
ინექციებთან შეუთავსებლობა: ეტამზილატის საინექციო ხსნარი არ უნდა შეერიოს სხვა პრეპარატების ხსნარებს ერთ შპრიცში. განსაკუთრებით, არ არის თავსებადი ნატრიუმის ბიკარბონატისა და ნატრიუმის ლაქტატის ხსნარებთან.
ეტამზილატი კლასიფიცირებულია FDA-ის B კატეგორიად (ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა არ აჩვენა ტერატოგენული ეფექტი, მაგრამ ადამიანებზე ადეკვატური კონტროლირებული კვლევები არ არსებობს).
პრეპარატი გადის პლაცენტურ ბარიერს. ორსულობის პირველ ტრიმესტრში გამოყენება რეკომენდებული არ არის, თუ არ არსებობს მკაფიო კლინიკური ჩვენება. მეორე და მესამე ტრიმესტრში გამოყენება შესაძლებელია, როდესაც მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს (EMA SmPC).
ეტამზილატის გამოყოფა დედის რძეში არ არის სათანადოდ შესწავლილი. BNF-ის რეკომენდაციით, ძუძუთი კვების პერიოდში პრეპარატის გამოყენება შესაძლებელია სიფრთხილით, რადგან მისი მოლეკულური მასა მცირეა და თეორიულად შესაძლებელია რძეში გადასვლა (BNF 87). ჩვილის მონიტორინგი რეკომენდებულია.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ეტამზილატი ხელმისაწვდომია რამდენიმე ბრენდის სახით:
პრეპარატი ხელმისაწვდომია აფთიაქებში როგორც რეცეპტით, ისე ზოგიერთ შემთხვევაში რეცეპტის გარეშე (დამოკიდებულია ფორმაზე). ფასი ხელმისაწვდომია და იგი მიეკუთვნება ეკონომიურ ჰემოსტატიკურ საშუალებებს.
მენორაგიის სამკურნალოდ ეტამზილატი ინიშნება მენსტრუაციის პერიოდში — ჩვეულებრივ 5 დღის განმავლობაში, მენსტრუაციის პირველი დღიდან დაწყებული (500 მგ, დღეში 4-ჯერ). პრეპარატი იღებს მოქმედებას მიმდინარე ციკლშივე. თუ 2–3 ციკლის მანძილზე ეფექტი არასაკმარისია, მიმართეთ ექიმს ალტერნატიული მკურნალობისთვის.
დიახ, ეტამზილატი და ტრანექსამის მჟავა შეიძლება გამოიყენოს ერთდროულად — მათი მოქმედების მექანიზმები განსხვავებულია და კომპლემენტარულია. ეტამზილატი მოქმედებს თრომბოციტებზე და კაპილარების კედელზე, ხოლო ტრანექსამის მჟავა ინჰიბირებს ფიბრინოლიზს. კომბინაცია ხშირად გამოიყენება ქირურგიულ პრაქტიკაში.
ეტამზილატი არ მოქმედებს კოაგულაციის კასკადზე და არ ცვლის სისხლის შედედების ფაქტორებს. კვლევებმა აჩვენა, რომ იგი არ ზრდის თრომბოემბოლიური გართულებების რისკს ნორმალური ჰემოსტაზის მქონე პაციენტებში. მიუხედავად ამისა, სიფრთხილეა რეკომენდებული აქტიური თრომბოემბოლიის ან თრომბოზის მაღალი რისკის ფაქტორების მქონე პაციენტებში.
ძირითადი განსხვავება ეფექტის დაწყების სისწრაფეშია: ინტრავენური ინექციისას ეფექტი იწყება 5–15 წუთში, ინტრამუსკულარულად — 30–60 წუთში, ხოლო ტაბლეტებით — 1–2 საათში. საინექციო ფორმა გამოიყენება მწვავე სისხლდენების დროს ან პერიოპერაციულ პერიოდში, ხოლო ტაბლეტები — გეგმიურ მკურნალობისთვის (მაგ., მენორაგია).
ეტამზილატი გამოიყენება პედიატრიულ პრაქტიკაში, მათ შორის ნაადრევ ახალშობილებში პერივენტრიკულური ჰემორაგიის პროფილაქტიკისთვის. დოზა გამოითვლება სხეულის მასის მიხედვით (12.5 მგ/კგ ყოველ 6 საათში ახალშობილებისთვის). პრეპარატი კარგად აიტანება პედიატრიულ პოპულაციაში, თუმცა გამოყენება უნდა მოხდეს ექიმის მეთვალყურეობით.