Esomeprazole · INN
ესომეპრაზოლი 20 (Esomeprazole) ხელმისაწვდომია საქართველოში 9 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ეზომეპრაზოლი 40მგ
OTCEsomeprazole · · tablets
ესომეპრაზოლი 20
OTCEsomeprazole · 20 mg · tablets
ესომეპრაზოლი 20მგ #28ტ
OTCესომეპრაზოლი 20მგ #28ტ · 20 mg · tablets
ესომეპრაზოლი 40
OTCEsomeprazole · 40 mg · tablets
ესომეპრაზოლი USP 20მგ#28ტ
OTCესომეპრაზოლი USP 20მგ#28ტ · 20 mg · tablets
ესომეპრაზოლი USP 40მგ#28ტ
OTCესომეპრაზოლი USP 40მგ#28ტ · 40 mg · tablets
ნექსიუმი 20მგ #14ტ(შვედ)
OTCნექსიუმი 20მგ #14ტ(შვედ) · 20 mg · tablets
ნექსიუმი 20მგ #28ტ(თურქ)
OTCნექსიუმი 20მგ #28ტ(თურქ) · 20 mg · tablets
ნექსიუმი 40მგ #14ტ(შვედ)
OTCნექსიუმი 40მგ #14ტ(შვედ) · 40 mg · tablets
ეზომეპრაზოლი (Esomeprazole) არის პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორი (PPI), რომელიც გამოიყენება კუჭ-ნაწლავის მჟავა-დამოკიდებული დაავადებების სამკურნალოდ. იგი წარმოადგენს ომეპრაზოლის S-ენანტიომერს და ხასიათდება უფრო პროგნოზირებადი ფარმაკოკინეტიკით. ეზომეპრაზოლი ინიშნება გასტროეზოფაგური რეფლუქსური დაავადების (GERD), პეპტიური წყლულის, ზოლინგერ-ელისონის სინდრომის და NSAID-ით გამოწვეული გასტროპათიის დროს. პრეპარატი ეფექტურად აინჰიბირებს კუჭის პარიეტალური უჯრედების H⁺/K⁺-ატფაზას (პროტონულ ტუმბოს), რაც იწვევს კუჭის მჟავიანობის მნიშვნელოვან შემცირებას. მოქმედება იწყება 1 საათში და გრძელდება 24 საათამდე. პრეპარატი ხელმისაწვდომია პერორალური და ინტრავენური ფორმებით. ზოგადად კარგად აიტანება, თუმცა ხანგრძლივმა გამოყენებამ შეიძლება გაზარდოს ინფექციებისა და მინერალური დეფიციტის რისკი (BNF 87).
ეზომეპრაზოლი (INN: Esomeprazole) არის ბენზიმიდაზოლის წარმოებული, რომელიც მიეკუთვნება პროტონული ტუმბოს ინჰიბიტორების (PPI) ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს. იგი წარმოადგენს ომეპრაზოლის S-იზომერს (S-ენანტიომერი), რომელიც სპეციალურად შეიქმნა გაუმჯობესებული ბიოშეღწევადობისა და უფრო თანმიმდევრული მჟავა-მასუპრესირებელი ეფექტის მისაღწევად.
ომეპრაზოლი, რომელიც პირველი PPI იყო ბაზარზე (1989 წ.), რაცემული ნარევია — შეიცავს როგორც R-, ისე S-ენანტიომერს. AstraZeneca-მ 2000-იან წლებში შეიმუშავა ეზომეპრაზოლი (ბრენდული სახელით Nexium®) როგორც სტერეოქიმიურად სუფთა S-იზომერი. FDA-მ მისი რეგისტრაცია 2001 წელს მოახდინა, ხოლო ევროპული წამლის სააგენტომ (EMA) — 2000 წელს.
ეზომეპრაზოლის უპირატესობა ომეპრაზოლთან შედარებით განპირობებულია S-ენანტიომერის ფარმაკოკინეტიკური თავისებურებით: ნაკლები first-pass მეტაბოლიზმი ღვიძლში CYP2C19 ფერმენტის მეშვეობით, რაც უზრუნველყოფს უფრო მაღალ და პროგნოზირებად პლაზმურ კონცენტრაციას (EMA SmPC).
ფარმაკოლოგიურად, ეზომეპრაზოლი არის პროწამალი (prodrug) — მჟავე გარემოში იგი გარდაიქმნება აქტიურ სულფენამიდურ ფორმად, რომელიც კოვალენტურად უკავშირდება H⁺/K⁺-ატფაზას. ეს მექანიზმი უზრუნველყოფს ხანგრძლივ და ძლიერ მჟავასუპრესიას.
ეზომეპრაზოლი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის (WHO) აუცილებელ წამლების მოდელურ ნუსხაში, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის წამლების კატეგორიაში (WHO Model List). საქართველოში ის ფართოდ ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდული და გენერიკული ფორმით.
ეზომეპრაზოლის მოქმედების მექანიზმი ემყარება კუჭის პარიეტალური უჯრედების აპიკალურ მემბრანაზე მდებარე H⁺/K⁺-ატფაზას (პროტონული ტუმბოს) შეუქცევად ინჰიბიციას. ეს ფერმენტი წარმოადგენს კუჭის მჟავის სეკრეციის ბოლო და ყველაზე მნიშვნელოვან ეტაპს.
ეზომეპრაზოლი თავისთავად ფარმაკოლოგიურად ინერტულია — იგი წარმოადგენს პროწამალს. პერორალური მიღების შემდეგ, პრეპარატი შეიწოვება წვრილ ნაწლავში (რადგან ენტერო-სოლუბილური გარსით არის დაფარული, რომელიც იცავს აქტიურ ნივთიერებას კუჭის მჟავისგან). სისხლის მიმოქცევიდან ეზომეპრაზოლი აკუმულირდება პარიეტალური უჯრედების სეკრეტორულ კანალიკულებში, სადაც pH-ის ძალიან დაბალი მაჩვენებელია (pH < 2).
მჟავე გარემოში ეზომეპრაზოლი პროტონირდება და განიცდის მოლეკულურ გარდაქმნას — სულფინილის ჯგუფი გადაიქცევა ტეტრაციკლურ სულფენამიდად. სწორედ ეს აქტიური მეტაბოლიტი კოვალენტურად (დისულფიდური ბმით) უკავშირდება H⁺/K⁺-ატფაზას ცისტეინის ნაშთებს (Cys-813 და Cys-822), რაც იწვევს ფერმენტის შეუქცევად ინაქტივაციას.
პროტონული ტუმბოს ინჰიბიცია არის მჟავა-აქტივირებული პროცესი — პრეპარატი მოქმედებს მხოლოდ აქტიურ (მჟავას მწარმოებელ) ტუმბოებზე. ამიტომ მაქსიმალური ეფექტისთვის პრეპარატი უნდა მიიღოთ საკვების მიღებამდე 30-60 წუთით ადრე, როდესაც კუჭის სტიმულაცია მოსალოდნელია.
20 მგ ეზომეპრაზოლის დღიური დოზა ამცირებს ინტრაგასტრულ მჟავიანობას დაახლოებით 90%-ით. 40 მგ დოზა უზრუნველყოფს pH > 4 კუჭში თითქმის 17 საათის განმავლობაში 24 საათიდან, რაც მნიშვნელოვნად აღემატება H2-რეცეპტორის ანტაგონისტებით მიღწეულ ეფექტს (EMA SmPC).
ვინაიდან ინჰიბიცია შეუქცევადია, მჟავის სეკრეციის აღდგენა მოითხოვს ახალი H⁺/K⁺-ატფაზას მოლეკულების სინთეზს, რაც 24-48 საათს საჭიროებს. სრული მჟავასუპრესიული ეფექტი მიიღწევა 3-5 დღიანი რეგულარული მიღების შემდეგ, ხოლო პრეპარატის მოხსნიდან კუჭის მჟავიანობა ბაზალურ დონეს 3-5 დღეში უბრუნდება.
ეზომეპრაზოლს აქვს ფართო ჩვენებების სპექტრი მჟავა-დამოკიდებული დაავადებების სამკურნალოდ:
ეზომეპრაზოლი წარმოადგენს პირველი რიგის არჩევანს გასტროეზოფაგური რეფლუქსური დაავადების მკურნალობისთვის, მათ შორის:
პათოლოგიური ჰიპერსეკრეციის მდგომარეობები, მათ შორის ზოლინგერ-ელისონის სინდრომი, სადაც საჭიროა მჟავის სეკრეციის ინტენსიური დათრგუნვა მაღალი დოზებით.
ეზომეპრაზოლი ასევე გამოიყენება ანესთეზიოლოგიურ პრაქტიკაში ასპირაციული პნევმონიტის პროფილაქტიკისთვის (Mendelson-ის სინდრომი) ზოგადი ანესთეზიის წინ (EMA SmPC).
GERD / ეროზიული ეზოფაგიტი:
H. pylori-ის ერადიკაცია:
NSAID-ასოცირებული წყლული:
ზოლინგერ-ელისონის სინდრომი:
ინტრავენური ფორმა:
პრეპარატი მიიღება საკვების მიღებამდე 30-60 წუთით ადრე, მთლიანად, დაღეჭვის გარეშე. გრანულები შეიძლება გაიხსნას წყალში პაციენტებისთვის, რომლებსაც გაყლაპვის პრობლემა აქვთ.
ეზომეპრაზოლი სწრაფად შეიწოვება წვრილ ნაწლავიდან ენტერო-სოლუბილური (მჟავა-რეზისტენტული) გარსის დაშლის შემდეგ. პიკური პლაზმური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 1-2 საათში. ბიოშეღწევადობა ერთჯერადი 40 მგ დოზის შემდეგ შეადგენს დაახლოებით 64%-ს, ხოლო განმეორებითი მიღებისას — 89%-მდე, რაც განპირობებულია first-pass მეტაბოლიზმის შემცირებით (EMA SmPC).
საკვები ამცირებს და აყოვნებს შეწოვას, თუმცა საერთო AUC-ზე კლინიკურად მნიშვნელოვანი გავლენა არ აქვს. მიუხედავად ამისა, რეკომენდებულია მიღება უზმოზე.
სამკურნალო დოზებში ეზომეპრაზოლის მოცულობითი განაწილება (Vd) შეადგენს 0.22 ლ/კგ. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება მაღალია — 97%.
ეზომეპრაზოლი მთლიანად მეტაბოლირდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 სისტემის მეშვეობით. ძირითადი ფერმენტია CYP2C19 (ჰიდროქსილირებული და დემეთილირებული მეტაბოლიტების წარმოქმნა), ხოლო მეორეხარისხოვანი — CYP3A4. მეტაბოლიტები ფარმაკოლოგიურად არააქტიურია.
CYP2C19-ის გენეტიკურ პოლიმორფიზმს კლინიკური მნიშვნელობა აქვს: „ნელი მეტაბოლიზატორების" (poor metabolizers) AUC დაახლოებით 2-ჯერ მაღალია „სწრაფ მეტაბოლიზატორებთან" (extensive metabolizers) შედარებით; თუმცა ეს ომეპრაზოლთან შედარებით ნაკლებად გამოხატულია.
მეტაბოლიტების დაახლოებით 80% გამოიყოფა თირკმელებით შარდთან ერთად, ხოლო 20% — ნაღველით განავალთან ერთად. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 1-1.5 საათს, თუმცა ფარმაკოდინამიკური ეფექტი მნიშვნელოვნად აღემატება ამ პერიოდს შეუქცევადი ინჰიბიციის მექანიზმის გამო.
ეზომეპრაზოლი ზოგადად კარგად აიტანება. გვერდითი მოვლენების უმეტესობა მსუბუქი ხასიათისაა.
ეზომეპრაზოლის ხანგრძლივმა (>1 წელი) გამოყენებამ შეიძლება გამოიწვიოს (BNF 87; NICE NG136):
ეზომეპრაზოლი, როგორც CYP2C19-ის სუბსტრატი და ინჰიბიტორი, შეიძლება ურთიერთქმედებდეს მრავალ წამალთან:
კლოპიდოგრელი: ეს არის კლინიკურად ყველაზე მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება. ეზომეპრაზოლი აინჰიბირებს CYP2C19-ს, რომელიც საჭიროა კლოპიდოგრელის აქტიურ მეტაბოლიტად გარდაქმნისთვის. შედეგად მცირდება კლოპიდოგრელის ანტითრომბოციტული ეფექტი. FDA და EMA-ს რეკომენდაციით, ეზომეპრაზოლისა და კლოპიდოგრელის ერთდროული გამოყენება არ არის რეკომენდებული — უპირატესობა ენიჭება პანტოპრაზოლს (EMA SmPC).
ატაზანავირი/ნელფინავირი: კუჭის pH-ის მომატება მკვეთრად ამცირებს ამ HIV პროტეაზას ინჰიბიტორების შეწოვას — ერთდროული გამოყენება უკუნაჩვენებია.
მეთოტრექსატი: PPI-ებმა შეიძლება გაზარდონ მეთოტრექსატის (განსაკუთრებით მაღალი დოზის) პლაზმური კონცენტრაცია თირკმლის მილაკოვან ტრანსპორტზე ზემოქმედების გამო — საჭიროა სიფრთხილე (BNF 87).
კუჭის pH-ის მომატება ამცირებს შემდეგი პრეპარატების ბიოშეღწევადობას: კეტოკონაზოლი, იტრაკონაზოლი, პოზაკონაზოლი, ერლოტინიბი, რკინის მარილები. პირიქით, pH-ის მომატება ზრდის დიგოქსინის შეწოვას.
ეზომეპრაზოლს აქვს FDA-ს ყოფილი B კატეგორია (ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა რისკი არ აჩვენა, ადამიანებში ადეკვატური კონტროლირებადი კვლევები შეზღუდულია). ეპიდემიოლოგიური მონაცემები, მათ შორის ომეპრაზოლის ფართო გამოყენების მონაცემები, არ მიუთითებს ტერატოგენულ ეფექტზე (EMA SmPC).
მიუხედავად ამისა, ორსულობის პერიოდში ეზომეპრაზოლი უნდა გამოიყენოს მხოლოდ მაშინ, როდესაც მოსალოდნელი სარგებელი აღემატება პოტენციურ რისკს. ორსულობის დროს PPI-ებიდან ყველაზე მეტი მონაცემი არსებობს ომეპრაზოლის შესახებ, ამიტომ ზოგიერთ რეკომენდაციაში ომეპრაზოლს ენიჭება უპირატესობა.
უცნობია, გამოიყოფა თუ არა ეზომეპრაზოლი დედის რძეში. ცხოველებზე ჩატარებულ კვლევებში ომეპრაზოლი/ეზომეპრაზოლი გამოიყოფა რძეში. ლაქტაციის პერიოდში გადაწყვეტილება უნდა მიიღოს მკურნალმა ექიმმა, სარგებელ-რისკის თანაფარდობის შეფასებით (BNF 87). ლაქტაციის პერიოდში მოკლევადიანი გამოყენება ზოგადად მისაღებია ექიმის მეთვალყურეობით.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ეზომეპრაზოლი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდული და გენერიკული პრეპარატების სახით. ყველაზე ცნობილ ბრენდებს შორისაა:
პაციენტებს ურჩევენ, ყურადღება მიაქციონ კონკრეტულ ფორმულაციას (ენტერო-სოლუბილური ტაბლეტები, MUPS გრანულები) და მიმართონ ფარმაცევტს ან ექიმს ბრენდის შერჩევის თაობაზე. დეტალური ინფორმაცია კონკრეტული პრეპარატების შესახებ ხელმისაწვდომია ჩვენს ვებგვერდზე შესაბამის მედიკამენტების გვერდებზე.
მოკლევადიანი მკურნალობისთვის (მაგ., GERD სიმპტომები) ჩვეულებრივ 4-8 კვირიანი კურსი საკმარისია. ხანგრძლივი გამოყენება (მაგ., ეროზიული ეზოფაგიტის რეციდივის პრევენცია) დასაშვებია, მაგრამ საჭიროა ექიმის მიერ რეგულარული გადაფასება — მინიმუმ წელიწადში ერთხელ. ხანგრძლივი გამოყენებისას მნიშვნელოვანია მინიმალური ეფექტური დოზის გამოყენება და მაგნიუმის, B12 ვიტამინის, კალციუმის დონის მონიტორინგი (NICE NG136).
ეზომეპრაზოლი ყველაზე ეფექტურია, როდესაც მიიღება დილით, საუზმის წინ 30-60 წუთით ადრე. ეს განპირობებულია იმით, რომ პრეპარატი მოქმედებს მხოლოდ აქტიურ პროტონულ ტუმბოებზე, ხოლო საკვების მიღება სტიმულირებს ამ ტუმბოების აქტივაციას. თუ დღეში ორჯერ მიღება ინიშნება, მეორე დოზა საღამოს კვებამდე 30 წუთით ადრე უნდა მიიღოთ.
ხანგრძლივი (>4-8 კვირა) გამოყენების შემდეგ ეზომეპრაზოლის უეცარმა მოხსნამ შეიძლება გამოიწვიოს „rebound" მჟავა-ჰიპერსეკრეცია — გულძმარვისა და დისპეფსიის სიმპტომების დროებითი გაუარესება. რეკომენდებულია დოზის თანდათანობით შემცირება 2-4 კვირის განმავლობაში, ან „საჭიროებისამებრ" რეჟიმზე გადასვლა.
ეზომეპრაზოლი არის ომეპრაზოლის S-ენანტიომერი. კლინიკურ კვლევებში ეზომეპრაზოლი 40 მგ აჩვენა ეროზიული ეზოფაგიტის ოდნავ უფრო სწრაფი შეხორცება ომეპრაზოლ 20 მგ-თან შედარებით, თუმცა კლინიკური განსხვავება მცირეა. ეზომეპრაზოლს აქვს უფრო პროგნოზირებადი ფარმაკოკინეტიკა CYP2C19 პოლიმორფიზმისადმი ნაკლები მგრძნობელობის გამო. ფასის თვალსაზრისით, ომეპრაზოლი, როგორც წესი, უფრო ხელმისაწვდომია.
დიახ, ანტაციდები (მაგ., ალუმინის/მაგნიუმის ჰიდროქსიდი) შეიძლება გამოიყენოს ეზომეპრაზოლთან ერთად სიმპტომების დროებითი შემსუბუქებისთვის. კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედება არ არის აღწერილი, თუმცა ანტაციდის მიღება სასურველია ეზომეპრაზოლის მიღებიდან მინიმუმ 1 საათის შემდეგ.
რისკ-ჯგუფის პაციენტებს (ასაკი >65, წყლულოვანი დაავადების ანამნეზი, ანტიკოაგულანტების ან კორტიკოსტეროიდების ერთდროული მიღება) რეკომენდებულია გასტროპროტექციული თერაპია PPI-ებით, მათ შორის ეზომეპრაზოლით, NSAID-ების მიღების მთელი პერიოდის განმავლობაში (BNF 87; NICE CG166).