emoxypine · INN
emoxypine (emoxypine) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ემოქსიპინი (Emoxypine) — 3-ჰიდროქსიპირიდინის წარმოებული ანტიოქსიდანტური პრეპარატია, რომელიც შემუშავდა საბჭოთა კავშირში 1980-იან წლებში. პრეპარატი გამოირჩევა მემბრანოსტაბილიზებელი, ანტიჰიპოქსიური, ანქსიოლიზური და ნოოტროპული თვისებებით. გამოიყენება ცერებროვასკულური დაავადებების, თავის ტვინის იშემიური დაზიანებების, ალკოჰოლის მოხსნის სინდრომისა და შფოთვითი აშლილობების კომპლექსურ მკურნალობაში. ემოქსიპინის სუქცინატი (მექსიდოლი) ყველაზე ფართოდ გამოყენებული ფორმაა, რომელშიც ქარვის მჟავის დამატება აძლიერებს ანტიჰიპოქსიურ ეფექტს. პრეპარატი ხელმისაწვდომია საინექციო ხსნარისა და ტაბლეტების სახით. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ემოქსიპინი ძირითადად დსთ-ს ქვეყნებშია რეგისტრირებული და დასავლურ ფარმაკოპეებში (FDA, EMA) არ არის შეტანილი, რაც ზღუდავს მტკიცებულებათა ბაზას მისი ეფექტურობის შესახებ.
ემოქსიპინი (2-ეთილ-6-მეთილ-3-ჰიდროქსიპირიდინი) წარმოადგენს სინთეზურ ანტიოქსიდანტს, რომელიც მიეკუთვნება 3-ჰიდროქსიპირიდინის წარმოებულთა ფარმაკოლოგიურ ჯგუფს. პრეპარატი შეიქმნა სსრკ-ის სამედიცინო მეცნიერებათა აკადემიის ფარმაკოლოგიის ინსტიტუტში 1982-1984 წლებში პროფესორ ლ.დ. სმირნოვის და კ.მ. დიუმაევის ხელმძღვანელობით. თავდაპირველად იგი შეისწავლებოდა როგორც B6 ვიტამინის (პირიდოქსინის) სტრუქტურული ანალოგი, თუმცა კვლევებმა აჩვენა, რომ მას დამოუკიდებელი ფარმაკოლოგიური პროფილი გააჩნია.
ემოქსიპინის ყველაზე ცნობილი ფარმაცევტული ფორმაა ემოქსიპინის სუქცინატი (ეთილმეთილჰიდროქსიპირიდინის სუქცინატი), რომელიც კომერციულად ცნობილია „მექსიდოლის" სახელწოდებით. ამ ნაერთში ემოქსიპინი შეწყვილებულია ქარვის მჟავასთან (სუქცინატთან), რაც აძლიერებს პრეპარატის ანტიჰიპოქსიურ და მიტოქონდრიულ ეფექტებს.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით ემოქსიპინი მიეკუთვნება ანტიოქსიდანტ-ანტიჰიპოქსანტების ჯგუფს. ATC კლასიფიკაციაში იგი კატეგორიზებულია N07XX ჯგუფში (ნერვული სისტემის სხვა პრეპარატები). პრეპარატი რეგისტრირებულია რუსეთის, უკრაინის, ბელარუსის, ყაზახეთისა და სხვა პოსტსაბჭოთა ქვეყნების ფარმაცევტულ ბაზრებზე. საქართველოშიც ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახით.
უნდა აღინიშნოს, რომ ემოქსიპინის კლინიკური მტკიცებულებათა ბაზა ძირითადად რუსულენოვან ლიტერატურაზეა დაფუძნებული და პრეპარატი არ არის შეტანილი WHO-ს ძირითად მედიკამენტთა ნუსხაში (WHO Model List) და არ არის აღიარებული EMA-ის ან FDA-ის მიერ.
ემოქსიპინის მოქმედების მექანიზმი მრავალფაქტორიანია და მოიცავს რამდენიმე ურთიერთდაკავშირებულ ფარმაკოლოგიურ პათწეყს.
ემოქსიპინის პირველადი მექანიზმი დაკავშირებულია თავისუფალი რადიკალების ინაქტივაციასთან. პრეპარატი ინჰიბირებს ლიპიდების პეროქსიდაციას (ლპო) უჯრედულ მემბრანებში, ანეიტრალებს რეაქტიულ ჟანგბადის ფორმებს (ROS) — სუპეროქსიდულ ანიონრადიკალს (O₂⁻), ჰიდროქსილის რადიკალს (OH•) და ლიპიდურ პეროქსიდულ რადიკალებს. 3-ჰიდროქსიპირიდინის ბირთვის ჰიდროქსილის ჯგუფი პროტონის დონორის როლს ასრულებს და წყვეტს თავისუფალრადიკალური ჟანგვის ჯაჭვურ რეაქციას.
ემოქსიპინი ჩაშენებულია უჯრედული მემბრანის ფოსფოლიპიდურ ორშრეში და ზრდის მის ფიზიკო-ქიმიურ სტაბილურობას. ეს ეფექტი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ერითროციტებისა და თრომბოციტების მემბრანებისთვის — პრეპარატი ამცირებს ერითროციტების და თრომბოციტების აგრეგაციას, აუმჯობესებს სისხლის რეოლოგიურ თვისებებს და ამცირებს სისხლის სიბლანტეს.
ემოქსიპინის სუქცინატის შემთხვევაში, ქარვის მჟავა აქტიურად მონაწილეობს კრებსის ციკლში როგორც სუქცინატდეჰიდროგენაზას (SDH, მიტოქონდრიული კომპლექსი II) სუბსტრატი. ჰიპოქსიის პირობებში, როდესაც NAD-დამოკიდებული ოქსიდაცია (კომპლექსი I) ინჰიბირებულია, სუქცინატოქსიდაზული გზა უზრუნველყოფს ალტერნატიულ ელექტრონების ტრანსპორტს და ხელს უწყობს ATP სინთეზს.
ემოქსიპინი ავლენს ანქსიოლიზურ ეფექტს GABA-ბენზოდიაზეპინური რეცეპტორული კომპლექსის მოდულაციის გზით. პრეპარატი ალოსტერიულად ზრდის GABA_A რეცეპტორების მგრძნობელობას გამა-ამინოერბოს მჟავის (GABA) მიმართ, რაც იწვევს ანქსიოლიზურ და სტრესოპროტექტორულ ეფექტს ბენზოდიაზეპინებისთვის დამახასიათებელი სედაციისა და მიორელაქსაციის გარეშე.
პრეპარატი აძლიერებს ენდოთელიური აზოტის ოქსიდის (NO) ბიოშეღწევადობას, ინჰიბირებს თრომბოქსანი A₂-ის სინთეზს და ზრდის პროსტაციკლინის (PGI₂) წარმოქმნას, რაც აუმჯობესებს მიკროცირკულაციას და სისხლძარღვთა ენდოთელიუმის ფუნქციას.
ემოქსიპინი (მათ შორის ემოქსიპინის სუქცინატის სახით) გამოიყენება შემდეგი დაავადებებისა და მდგომარეობების დროს:
პრეპარატის ძირითადი ჩვენებაა თავის ტვინის მწვავე იშემიური ინსულტის კომპლექსური მკურნალობა, განსაკუთრებით მწვავე და ქვემწვავე ფაზებში. ასევე გამოიყენება ქრონიკული ცერებრალური იშემიის (დისცირკულაციური ენცეფალოპათიის) დროს (/conditions/tserebraluri-ishemia). ემოქსიპინი ხელს უწყობს ნეირონების დაცვას იშემიური კასკადის დაზიანებისგან და აუმჯობესებს კოგნიტურ ფუნქციებს.
ემოქსიპინის სუქცინატი ეფექტურია ალკოჰოლის აბსტინენციური სინდრომის (/conditions/alkoholizmis-mokhsnis-sindromi) სიმპტომების შემსუბუქებაში — შფოთვის, ტრემორის, ვეგეტატიური დარღვევების, ინსომნიისა და კოგნიტური დისფუნქციის დროს. პრეპარატი ასევე ამცირებს ალკოჰოლით გამოწვეულ ოქსიდაციურ სტრესს და ჰეპატოტოქსიკურობას.
ანქსიოლიზური თვისებების წყალობით, ემოქსიპინი გამოიყენება ნევროზული და ნევროზისმაგვარი მდგომარეობების დროს, რომლებიც შფოთვითა და შიშის განცდით მიმდინარეობს (/conditions/shfotkhviti-ashliloba). მნიშვნელოვანია, რომ პრეპარატი არ იწვევს დამოკიდებულებას და სედაციას ტრადიციული ანქსიოლიტიკებისგან განსხვავებით.
ნეიროცირკულატორული დისტონია და ვეგეტატიური კრიზები (/conditions/vegetatiuri-distonia) — პრეპარატი ხელს უწყობს ავტონომიური ნერვული სისტემის ბალანსის აღდგენას.
ემოქსიპინის 1% თვალის წვეთები გამოიყენება: თვალშიდა სისხლჩაქცევების რეზორბციისთვის, დიაბეტური რეტინოპათიის დროს, თვალის რქოვანას დაზიანებებისას, ხოლო გლაუკომის (/conditions/glaukoma) კომპლექსურ თერაპიაში — ანტიოქსიდანტური დაცვისთვის.
მწვავე მიოკარდიუმის ინფარქტის კომპლექსურ თერაპიაში — ხელს უწყობს რეპერფუზიული დაზიანების შემცირებას და მიოკარდიუმის ოქსიდაციური სტრესისგან დაცვას (/conditions/miokardiumis-infarqti).
თავის ტვინის ტრავმული დაზიანების მწვავე პერიოდში ემოქსიპინი გამოიყენება ნეიროპროტექტორულ თერაპიაში.
მწვავე იშემიური ინსულტი:
ალკოჰოლის მოხსნის სინდრომი:
მიოკარდიუმის ინფარქტი:
ქრონიკული ცერებრალური იშემია/ენცეფალოპათია:
შფოთვითი აშლილობები:
თირკმლის უკმარისობა: მძიმე თირკმლის უკმარისობის დროს (GFR <30 მლ/წთ) საჭიროა დოზის კორექცია — რეკომენდებულია სტანდარტული დოზის 50%-ით შემცირება.
ღვიძლის უკმარისობა: მძიმე ჰეპატური დისფუნქციის დროს პრეპარატი სიფრთხილით გამოიყენება; შესაძლოა საჭირო გახდეს დოზის შემცირება.
ხანდაზმული პაციენტები: დოზის კორექცია ჩვეულებრივ არ არის საჭირო, თუმცა რეკომენდებულია მკურნალობის დაწყება მინიმალური ეფექტური დოზით.
ბავშვები: 18 წლამდე ასაკში პრეპარატის უსაფრთხოება და ეფექტურობა საკმარისად შესწავლილი არ არის; გამოყენება არ არის რეკომენდებული.
ემოქსიპინის სუქცინატი პერორალური მიღების შემდეგ სწრაფად შეიწოვება კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა შეადგენს დაახლოებით 20-25%. მაქსიმალური კონცენტრაცია პლაზმაში (Cmax) მიიღწევა 0.46–0.5 საათში პერორალური მიღების შემდეგ. ინტრამუსკულარული ინექციის შემდეგ პრეპარატი სწრაფად შეიწოვება და პლაზმური კონცენტრაციის პიკი მიიღწევა 15–30 წუთში.
ემოქსიპინი ხასიათდება მაღალი ლიპოფილურობით და კარგად აღწევს ჰემატოენცეფალურ ბარიერში. განაწილების მოცულობა შედარებით დიდია. პრეპარატი აკუმულირდება ტვინის ქსოვილში, მიოკარდიუმში, ღვიძლში და თირკმელებში. პლაზმის ცილებთან შეკავშირების ხარისხი მაღალია.
ემოქსიპინი ინტენსიურად მეტაბოლიზდება ღვიძლში. გამოყოფილია 5 ძირითადი მეტაბოლიტი, მათ შორის ფოსფორილირებული ფორმა (ემოქსიპინის ფოსფატი), რომელიც ფარმაკოლოგიურად აქტიურია. გლუკურონიზაცია წარმოადგენს მეტაბოლური ტრანსფორმაციის ერთ-ერთ ძირითად გზას.
პრეპარატი გამოიყოფა ძირითადად თირკმელებით შარდთან ერთად, ნაწილობრივ — უცვლელი სახით, ძირითადად კი მეტაბოლიტებისა და გლუკურონიდების ფორმით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 4.7–5.0 საათს პერორალური მიღებისას. ინტრამუსკულარული შეყვანისას t½ უფრო მოკლეა — დაახლოებით 2–2.5 საათი.
ემოქსიპინი ზოგადად კარგად აიტანება. გვერდითი ეფექტების პროფილი მოიცავს:
საინექციო ფორმით გამოწვეული ადგილობრივი რეაქციების შესამცირებლად რეკომენდებულია ნელი ინექცია და საინექციო ადგილის ალტერნაცია. კუჭ-ნაწლავის დისკომფორტი ჩვეულებრივ მსუბუქია და მკურნალობის გაგრძელებისას სპონტანურად ქრება.
ემოქსიპინის წამლისმიერი ურთიერთქმედებების სრულყოფილი კვლევა შეზღუდულია, თუმცა ცნობილია რამდენიმე კლინიკურად მნიშვნელოვანი ინტერაქცია:
ემოქსიპინის ანტიაგრეგაციული თვისებები შესაძლოა აძლიერებდეს ანტიკოაგულანტების (ვარფარინი, ჰეპარინი) და ანტითრომბოციტული პრეპარატების (ასპირინი, კლოპიდოგრელი) ეფექტს. ერთდროული გამოყენებისას აუცილებელია კოაგულაციის პარამეტრების (INR, APTT) მონიტორინგი და სისხლდენის ნიშნების მეთვალყურეობა.
ემოქსიპინი აძლიერებს ბენზოდიაზეპინების (დიაზეპამი, ალპრაზოლამი) ანქსიოლიზურ ეფექტს GABA_A რეცეპტორული კომპლექსის მოდულაციის მექანიზმით. ეს შესაძლოა მოითხოვდეს ბენზოდიაზეპინის დოზის კორექციას.
პრეპარატი აძლიერებს კარბამაზეპინის ანტიკონვულსანტურ მოქმედებას, რაც შესაძლოა მოითხოვდეს ანტიეპილეფსიური პრეპარატის დოზის შემცირებას.
ემოქსიპინის ჰიპოტენზიური ეფექტი შესაძლოა ადიტიური იყოს ანტიჰიპერტენზიულ პრეპარატებთან ერთად, რაც მოითხოვს არტერიული წნევის მონიტორინგს.
ემოქსიპინი ხშირად გამოიყენება ნოოტროპებთან (პირაცეტამი, ცერებროლიზინი) კომბინაციაში. ეს კომბინაციები ზოგადად კარგად გადაიტანება და შესაძლოა სინერგისტული ეფექტი ჰქონდეთ ცერებროვასკულური დაავადებების მკურნალობაში.
ემოქსიპინი ამცირებს ეთანოლის ტოქსიკურ ეფექტებს ცენტრალურ ნერვულ სისტემასა და ღვიძლზე, რაც განაპირობებს მის გამოყენებას ალკოჰოლის მოხსნის სინდრომში.
ემოქსიპინის უსაფრთხოება ორსულობის პერიოდში ადამიანებში შესწავლილი არ არის. ცხოველებზე ჩატარებული პრეკლინიკური კვლევები არ ავლენს პირდაპირ ტერატოგენურ ეფექტს, თუმცა მონაცემები არასაკმარისია ადამიანისთვის რისკის სრული შეფასებისთვის. პრეპარატი უკუნაჩვენებია ორსულობის მთელი პერიოდის განმავლობაში (ყველა ტრიმესტრი), სანამ ადეკვატური კლინიკური მონაცემები არ იქნება ხელმისაწვდომი.
FDA-ის კატეგორია არ არის მინიჭებული, ვინაიდან პრეპარატი არ არის რეგისტრირებული აშშ-ში. EMA-ის და BNF-ის რეკომენდაციებიც არ არსებობს ამ პრეპარატის შესახებ.
უცნობია, გამოიყოფა თუ არა ემოქსიპინი დედის რძეში. პრეპარატის ლიპოფილურობის გათვალისწინებით, მოსალოდნელია გარკვეული რაოდენობის გადასვლა რძეში. ძუძუთი კვების პერიოდში პრეპარატის გამოყენება არ არის რეკომენდებული. აუცილებლობის შემთხვევაში, საჭიროა გადაწყვეტილების მიღება ძუძუთი კვების შეწყვეტის ან პრეპარატის გამოყენების შეწყვეტის შესახებ, სარგებელ-რისკის თანაფარდობის შეფასების საფუძველზე.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე ემოქსიპინი და ემოქსიპინის სუქცინატი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახით, ძირითადად რუსული და უკრაინული წარმოების:
პრეპარატის ხელმისაწვდომობა შესაძლოა ცვალებადი იყოს. კონკრეტული ბრენდების მოძიებისთვის რეკომენდებულია ფარმაცევტთან კონსულტაცია.
ემოქსიპინი (2-ეთილ-6-მეთილ-3-ჰიდროქსიპირიდინი) არის საბაზისო მოლეკულა, ხოლო ემოქსიპინის სუქცინატი წარმოადგენს მის მარილს ქარვის მჟავასთან. სუქცინატური ფორმა უზრუნველყოფს ორმაგ მოქმედებას — ემოქსიპინის ანტიოქსიდანტურ ეფექტს ემატება ქარვის მჟავის ანტიჰიპოქსიური მოქმედება მიტოქონდრიულ დონეზე (კრებსის ციკლის სუქცინატდეჰიდროგენაზას სუბსტრატი). ამიტომ კლინიკურ პრაქტიკაში სუქცინატის ფორმა უფრო ფართოდ გამოიყენება სისტემური თერაპიისთვის, ხოლო თავად ემოქსიპინი — ძირითადად ოფთალმოლოგიაში (თვალის წვეთების სახით).
ემოქსიპინის კლინიკური მტკიცებულებათა ბაზა ძირითადად რუსულენოვან სამეცნიერო ლიტერატურაზეა დაფუძნებული და მოიცავს სხვადასხვა კლინიკურ კვლევას, რომლებიც ჩატარდა დსთ-ს ქვეყნებში. თუმცა, საერთაშორისო მასშტაბით — FDA, EMA და NICE — ეს პრეპარატი არ არის აღიარებული და WHO-ს ძირითადი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List) არ შედის. მაღალხარისხოვანი რანდომიზებული კონტროლირებული კვლევები (RCT) შეზღუდულია. პაციენტებს ურჩევენ ამ ინფორმაციის გათვალისწინებას მკურნალობის გადაწყვეტილების მიღებისას.
ტაბლეტების ფორმით ემოქსიპინის სტანდარტული კურსი 2–6 კვირას შეადგენს. ქრონიკული ცერებროვასკულური დაავადებების დროს შესაძლებელია კურსის განმეორება 1–2-თვიანი ინტერვალით. ხანგრძლივი უწყვეტი მიღება (3 თვეზე მეტი) კარგად შესწავლილი არ არის, ამიტომ საჭიროა ექიმის პერიოდული მეთვალყურეობა, მათ შორის ღვიძლის ფუნქციური ტესტების კონტროლი.
არა, ემოქსიპინი არ მიეკუთვნება ფსიქოაქტიურ ნივთიერებებს და არ იწვევს ფიზიკურ ან ფსიქიკურ დამოკიდებულებას. ბენზოდიაზეპინებისგან განსხვავებით, მისი ანქსიოლიზური ეფექტი არ ასოცირდება ტოლერანტობის განვითარებასთან ან მოხსნის სინდრომთან. თუმცა, მკურნალობის შეწყვეტა მაინც რეკომენდებულია თანდათანობით განხორციელდეს.
მიუხედავად იმისა, რომ ემოქსიპინი სწორედ ალკოჰოლით გამოწვეული დაზიანებების მკურნალობაში გამოიყენება, აქტიური ალკოჰოლის მოხმარების პარალელურად პრეპარატის მიღება არ არის რეკომენდებული. ალკოჰოლი აძლიერებს ცენტრალური ნერვული სისტემის დეპრესიას და შესაძლოა შეამციროს პრეპარატის თერაპიული ეფექტურობა. ემოქსიპინი გამოიყენება ალკოჰოლის მოხსნის სინდრომის სამკურნალოდ, ანუ ალკოჰოლის მიღების შეწყვეტის შემდგომ პერიოდში.
ინტრავენური შეყვანისას ემოქსიპინის ეფექტი ვითარდება მოქმედების პირველივე დღეებში — ჩვეულებრივ 2–3 დღეში შეინიშნება კლინიკური გაუმჯობესების პირველი ნიშნები. პერორალური ფორმით მიღებისას სრული თერაპიული ეფექტის განვითარებას ჩვეულებრივ 1–2 კვირა სჭირდება. ოფთალმოლოგიურ პრაქტიკაში სისხლჩაქცევების რეზორბცია შესაძლოა რამდენიმე დღიდან 2 კვირამდე გაგრძელდეს.