Doxycycline · INN
დოქსიციკლინი (Doxycycline) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
დოქსიციკლინი (Doxycycline) არის ტეტრაციკლინების ჯგუფის ფართო სპექტრის ანტიბიოტიკი, რომელიც გამოიყენება მრავალი ბაქტერიული ინფექციის სამკურნალოდ. იგი ეფექტურია გრამდადებითი და გრამუარყოფითი ბაქტერიების, ატიპიური პათოგენების (ქლამიდია, მიკოპლაზმა, რიკეტსია), მალარიის პლაზმოდიუმისა და ზოგიერთი პარაზიტის წინააღმდეგ. დოქსიციკლინი მოქმედებს ბაქტერიული რიბოსომის 30S სუბერთეულზე და აფერხებს ცილის სინთეზს. იგი ინიშნება რესპირატორული ინფექციების, შარდ-სასქესო გზების ინფექციების, კანის ინფექციების, ლაიმის დაავადების, მალარიის პროფილაქტიკისა და აკნეს დროს. პრეპარატი ხასიათდება კარგი ბიოშეღწევადობით პერორალური მიღებისას, გრძელი ნახევარგამოყოფის პერიოდით (18-22 საათი) და შესაძლებელია დღეში ერთხელ ან ორჯერ მიღება. უკუნაჩვენებია 8 წლამდე ბავშვებსა და ორსულებში კბილების შეფერადებისა და ძვლოვანი ქსოვილის დაზიანების რისკის გამო (BNF 87).
დოქსიციკლინი წარმოადგენს ნახევრადსინთეზურ ტეტრაციკლინის ანტიბიოტიკს, რომელიც მიღებულ იქნა ოქსიტეტრაციკლინის ქიმიური მოდიფიკაციით. პრეპარატი პირველად სინთეზირებულ იქნა 1960-იან წლებში Pfizer-ის ლაბორატორიებში და კლინიკურ პრაქტიკაში დაინერგა 1967 წელს. დღეისათვის იგი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ძირითადი მედიკამენტების ნუსხაში (WHO Model List) და წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ფართოდ გამოყენებულ ანტიბიოტიკს მსოფლიოში.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით, დოქსიციკლინი მიეკუთვნება ტეტრაციკლინების ქვეჯგუფს — დოქსიციკლინების ჯგუფს. ATC კლასიფიკაციით მისი კოდია J01AA02. კლასიკური ტეტრაციკლინისგან განსხვავებით, დოქსიციკლინი ხასიათდება უკეთესი ლიპოფილურობით, რაც უზრუნველყოფს მის გაუმჯობესებულ შეწოვას კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან და ქსოვილებში უკეთეს განაწილებას.
დოქსიციკლინი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ფარმაცევტულ ფორმაში: კაფსულები (50 მგ, 100 მგ), ტაბლეტები (100 მგ, 200 მგ), დისპერგირებადი ტაბლეტები, სიროფი და ინტრავენური ხსნარი. ყველაზე ხშირად გამოიყენება პერორალური ფორმები — დოქსიციკლინის ჰიკლატი (hyclate) და დოქსიციკლინის მონოჰიდრატი, რომლებიც ოდნავ განსხვავდებიან ტოლერანტობის პროფილით (EMA SmPC).
პრეპარატის მნიშვნელოვან თავისებურებას წარმოადგენს ის, რომ ტეტრაციკლინებს შორის დოქსიციკლინი ყველაზე ნაკლებად უკავშირდება კალციუმის იონებს, რაც საშუალებას იძლევა მისი მიღება საკვებთან ერთად ჩატარდეს შეწოვის მნიშვნელოვანი დაქვეითების გარეშე.
დოქსიციკლინის ანტიბაქტერიული მოქმედება დაფუძნებულია ბაქტერიული ცილის სინთეზის დათრგუნვაზე — ბაქტერიოსტატიკური ეფექტი. პრეპარატი აღწევს ბაქტერიულ უჯრედში ენერგიადამოკიდებული აქტიური ტრანსპორტის მექანიზმით, გარე მემბრანის პორინული არხების (OmpF, OmpC) მეშვეობით გრამუარყოფით ბაქტერიებში, ხოლო გრამდადებით ბაქტერიებში — პასიური დიფუზიით.
უჯრედში შეღწევის შემდეგ, დოქსიციკლინი რევერსიბლურად უკავშირდება რიბოსომის 30S სუბერთეულის 16S rRNA-ს A-ადგილზე (ამინოაცილის ადგილი). ეს კავშირი ხელს უშლის ამინოაცილ-tRNA-ს (სატრანსპორტო რნმ) მიერთებას მესენჯერ-რნმ-რიბოსომის კომპლექსზე, რაც ბლოკავს ახალი ამინომჟავების დამატებას მზარდ პეპტიდურ ჯაჭვზე. შედეგად, ცილის ტრანსლაცია ფაქტობრივად ჩერდება და ბაქტერიული უჯრედი კარგავს ზრდისა და გამრავლების უნარს.
დოქსიციკლინის მოქმედების სპექტრი მოიცავს:
ანტიბაქტერიული თვისებების გარდა, დოქსიციკლინს გააჩნია მნიშვნელოვანი არაანტიბაქტერიული ეფექტები:
სწორედ ეს არაანტიბაქტერიული თვისებები განაპირობებს დოქსიციკლინის ეფექტურობას ისეთ მდგომარეობებში, როგორიცაა როზაცეა და აკნე, სადაც ანთებითი კომპონენტი ძირითადი პათოგენეტიკური ფაქტორია (BNF 87).
რეზისტენტობის მექანიზმები მოიცავს: ეფლუქსის ტუმბოების გააქტიურება (tet გენები), რიბოსომული დაცვის ცილების წარმოქმნა და ფერმენტული ინაქტივაცია.
დოქსიციკლინი ინიშნება მრავალფეროვანი ინფექციური და არაინფექციური დაავადებების სამკურნალოდ (BNF 87, NICE):
სტანდარტული დოზირება: დატვირთვის დოზა — 200 მგ პირველ დღეს (ერთი მიღებით ან 100 მგ ყოველ 12 საათში), შემდეგ შემანარჩუნებელი დოზა — 100 მგ/დღეში (BNF 87).
ინფექციის მიხედვით:
| ჩვენება | დოზა | ხანგრძლივობა | |---------|------|-------------| | ქლამიდიური ინფექცია | 100 მგ ×2/დღე | 7 დღე | | ლაიმის დაავადება (ადრეული) | 100 მგ ×2/დღე | 14-21 დღე | | მალარიის პროფილაქტიკა | 100 მგ/დღე | 2 დღით ადრე — 4 კვირა შემდეგ | | აკნე ვულგარისი | 50-100 მგ/დღე | 6-12 კვირა | | როზაცეა | 40 მგ MR/დღე | 8-16 კვირა | | თემში შეძენილი პნევმონია | 100 მგ ×2/დღე | 7-14 დღე | | მენჯის ანთებითი დაავადება | 100 მგ ×2/დღე | 14 დღე | | ანტრაქსის პროფილაქტიკა | 100 მგ ×2/დღე | 60 დღე |
დოზის კორექცია არ არის საჭირო.
დოქსიციკლინი არ საჭიროებს დოზის კორექციას თირკმლის უკმარისობის დროს, რადგან მისი ელიმინაცია ძირითადად არათირკმლური გზით ხორციელდება. ეს მნიშვნელოვანი უპირატესობაა სხვა ტეტრაციკლინებთან შედარებით (EMA SmPC).
მძიმე ღვიძლის უკმარისობის დროს რეკომენდებულია სიფრთხილე და შესაძლოა დოზის შემცირება, რადგან ნახევარგამოყოფის პერიოდი შეიძლება გახანგრძლივდეს.
დოქსიციკლინი ხასიათდება შესანიშნავი პერორალური ბიოშეღწევადობით — 93-95%, რაც მნიშვნელოვნად აღემატება სხვა ტეტრაციკლინებს. პლაზმაში მაქსიმალური კონცენტრაცია (Cmax) მიიღწევა მიღებიდან 1,5-4 საათში (Tmax). საკვები მცირედ ამცირებს შეწოვის სიჩქარეს, მაგრამ საერთო ბიოშეღწევადობაზე მნიშვნელოვან გავლენას არ ახდენს, განსხვავებით კლასიკური ტეტრაციკლინისგან. თუმცა, კალციუმის შემცველი პროდუქტები (რძე, იოგურტი) და ანტაციდები შეიძლება შეამცირონ შეწოვა (EMA SmPC).
მოცულობა განაწილების (Vd) შეადგენს 0,7 ლ/კგ. პრეპარატი კარგად ნაწილდება ორგანიზმის ქსოვილებსა და სითხეებში, მათ შორის: ფილტვის ქსოვილი, სინოვიალური სითხე, პროსტატა, კანი, ძვალი, ნაღველი, კბილები. პლაზმის ცილებთან შეკავშირება შეადგენს 82-93%. ჰემატოენცეფალური ბარიერის გადალახვა შეზღუდულია, თუმცა მენინგიტის დროს პენეტრაცია იზრდება.
დოქსიციკლინი განიცდის მინიმალურ ჰეპატოციტარულ მეტაბოლიზმს. იგი არ მეტაბოლიზდება ციტოქრომ P450 სისტემით, რაც ამცირებს წამალთა ურთიერთქმედებების რისკს. ნაწილობრივ ინაქტივირდება ნაწლავში ქელაციით.
პრეპარატის 40% გამოიყოფა თირკმელებით უცვლელი სახით, ხოლო 20-30% — ნაწლავის გზით (განავლით). ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) შეადგენს 18-22 საათს, რაც საშუალებას იძლევა პრეპარატი მიღებულ იქნეს დღეში ერთხელ ან ორჯერ. ჰემოდიალიზი მნიშვნელოვნად ვერ ცვლის ნახევარგამოყოფის პერიოდს.
მკურნალობის მთელი კურსის განმავლობაში რეკომენდებულია პირდაპირი მზის სხივების თავიდან აცილება და მაღალი SPF-ის მქონე მზისგან დამცავი კრემების გამოყენება (EMA SmPC).
შეწოვის დარღვევა (ქელაცია):
ეფექტურობის შემცირება:
ტოქსიურობის გაზრდა:
ანტიკოაგულანტები:
პერორალური კონტრაცეპტივები:
დოქსიციკლინი უკუნაჩვენებია ორსულობის მეორე და მესამე ტრიმესტრში (ყოფილი FDA კატეგორია D). ტეტრაციკლინები გადიან პლაცენტარულ ბარიერს და იწვევენ:
პირველი ტრიმესტრის მონაცემები ნაკლებად ცალსახაა, თუმცა ზოგადად რეკომენდებულია ორსულობის მთელ პერიოდში თავის არიდება. გადაუდებელი ჩვენების არსებობისას (მაგ., ანტრაქსი, როკი მთების ლაქოვანი ცხელება) მოსალოდნელი სარგებელი უნდა აღემატებოდეს რისკს (EMA SmPC).
დოქსიციკლინი გამოიყოფა დედის რძეში მცირე რაოდენობით. თუმცა, რძეში კალციუმთან ქელაციის გამო, აბსორბცია ჩვილისთვის მინიმალურია. მიუხედავად ამისა, BNF 87 რეკომენდაციით, ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენება არ არის რეკომენდებული. თუ მკურნალობა აუცილებელია, უნდა განიხილოს ძუძუთი კვების დროებით შეწყვეტა ან ალტერნატიული ანტიბიოტიკის (მაგ., აზითრომიცინი, ამოქსიცილინი) გამოყენება.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე დოქსიციკლინი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდული და გენერიკული სახელწოდებით:
პრეპარატი ძირითადად წარმოდგენილია პერორალურ ფორმებში: კაფსულები 100 მგ და დისპერგირებადი ტაბლეტები 100 მგ. ინტრავენური ფორმა ხელმისაწვდომია სტაციონარული გამოყენებისთვის. ზუსტი ხელმისაწვდომობისა და ფასების შესახებ ინფორმაცია იხილეთ მედიკამენტების კატალოგში.
დიახ, დოქსიციკლინი შეიძლება მიღებულ იქნეს საკვებთან ერთად — ეს ამცირებს კუჭ-ნაწლავის გვერდით ეფექტებს (გულისრევა, მუცლის ტკივილი). სხვა ტეტრაციკლინებისგან განსხვავებით, საკვები მნიშვნელოვნად არ ამცირებს დოქსიციკლინის შეწოვას. თუმცა, თავი აარიდეთ რძის პროდუქტებთან ერთდროულ მიღებას (2 საათის ინტერვალი სასურველია) და აუცილებლად დალიეთ სრული ჭიქა წყალი (BNF 87).
დოქსიციკლინი, როგორც ყველა ტეტრაციკლინი, უკავშირდება კალციუმის იონებს და გროვდება მზარდ კბილებსა და ძვლებში. ეს იწვევს კბილების მუდმივ ყვითელ-ყავისფერ შეფერადებას და მინანქრის ჰიპოპლაზიას. ძვლოვანი ზრდის შეფერხებაც აღინიშნება. ამიტომ 8 წლამდე ბავშვებში გამოყენება უკუნაჩვენებია, გარდა სიცოცხლისთვის საშიში ინფექციებისა (EMA SmPC).
აკნეს სამკურნალოდ დოქსიციკლინი ჩვეულებრივ ინიშნება 50-100 მგ/დღეში, 6-12 კვირის განმავლობაში. 12 კვირაზე მეტი ხანგრძლივობით ანტიბიოტიკოთერაპია არ არის რეკომენდებული ანტიბიოტიკორეზისტენტობის განვითარების რისკის გამო. აკნეს ხანგრძლივი მკურნალობისთვის სასურველია ტოპიკურ რეტინოიდებთან და/ან ბენზოილ პეროქსიდთან კომბინაცია (NICE NG198).
ალკოჰოლი ფორმალურად არ არის უკუნაჩვენებულია დოქსიციკლინთან ერთად, თუმცა რეკომენდებულია თავის შეკავება ან მინიმუმამდე დაყვანა. ქრონიკულ ალკოჰოლის მომხმარებლებში ჰეპატიკური ფერმენტების ინდუქცია შეიძლება შეამციროს დოქსიციკლინის ნახევარგამოყოფის პერიოდი და, შესაბამისად, ეფექტურობა. გარდა ამისა, ალკოჰოლი აძლიერებს კუჭ-ნაწლავის გვერდით ეფექტებს.
დოქსიციკლინი ზრდის კანის მგრძნობელობას ულტრაიისფერი სხივების მიმართ. რეკომენდებულია: (1) მზისგან დამცავი კრემის გამოყენება SPF 30+ (UVA/UVB), (2) პირდაპირი მზის სხივების თავიდან აცილება, განსაკუთრებით 10:00-16:00 საათებს შორის, (3) დამცავი ტანსაცმლის ტარება, (4) სოლარიუმის მოხმარების თავიდან აცილება. ფოტომგრძნობელობა შენარჩუნებულია მკურნალობის დასრულებიდან რამდენიმე დღის განმავლობაში.
ორივე ფორმა შეიცავს ერთსა და იმავე აქტიურ ნივთიერებას — დოქსიციკლინს, და ეფექტურობით ექვივალენტურია. ძირითადი განსხვავება მდგომარეობს ტოლერანტობაში: დოქსიციკლინის მონოჰიდრატი (მაგ., უნიდოქსი სოლუტაბი) ნაკლებად ამჟღავნებს კუჭ-ნაწლავის გაღიზიანებას, ვიდრე დოქსიციკლინის ჰიკლატი, რადგან მონოჰიდრატი ნაკლებად მჟავეა წყალხსნარში. პაციენტებს, რომლებიც ცუდად იტანენ ჰიკლატს, შესაძლოა მონოჰიდრატის ფორმაზე გადაყვანა (EMA SmPC).