clotrimazolum · INN
clotrimazolum (clotrimazolum) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
კლოტრიმაზოლი (Clotrimazolum) არის იმიდაზოლის ჯგუფის ფართო სპექტრის სოკოს საწინააღმდეგო (ანტიმიკოზური) პრეპარატი, რომელიც გამოიყენება კანის, ლორწოვანი გარსებისა და ფრჩხილების სოკოვანი ინფექციების სამკურნალოდ. პრეპარატი ხელმისაწვდომია მრავალი ტოპიკური ფორმით — კრემი, მალამო, ვაგინალური ტაბლეტები, ხსნარი და სპრეი. კლოტრიმაზოლი მოქმედებს სოკოს უჯრედის მემბრანის სინთეზის დარღვევით, კერძოდ ერგოსტეროლის ბიოსინთეზის ინჰიბირებით, რაც იწვევს უჯრედის მემბრანის გამტარიანობის მატებას და სოკოს სიკვდილს. იგი ეფექტურია დერმატოფიტების, საფუარა სოკოების (Candida spp.) და Malassezia furfur-ის მიმართ. პრეპარატი კარგად გადაიტანება, სისტემური შეწოვა მინიმალურია, რაც მას უსაფრთხო საშუალებად აქცევს ლოკალური გამოყენებისთვის (BNF 87).
კლოტრიმაზოლი არის სინთეზური იმიდაზოლის წარმოებული ანტიმიკოზური პრეპარატი, რომელიც პირველად სინთეზირებულ იქნა 1969 წელს გერმანული ფარმაცევტული კომპანია Bayer-ის მიერ. იგი ერთ-ერთი პირველი აზოლური ანტიმიკოზური საშუალებაა, რომელმაც ფართო კლინიკური გამოყენება ჰპოვა და დღემდე რჩება ყველაზე ხშირად დანიშნულ ტოპიკურ ანტიმიკოზურ პრეპარატად მსოფლიოში.
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით, კლოტრიმაზოლი მიეკუთვნება იმიდაზოლების ჯგუფს (ATC კოდი: D01AC01 — დერმატოლოგიური; G01AF02 — გინეკოლოგიური). ამ ჯგუფის სხვა წარმომადგენლებია მიკონაზოლი, კეტოკონაზოლი და ეკონაზოლი. იმიდაზოლები, თავის მხრივ, შედიან აზოლური ანტიმიკოტიკების უფრო ფართო კლასში, რომელიც ტრიაზოლებსაც მოიცავს (ფლუკონაზოლი, იტრაკონაზოლი).
კლოტრიმაზოლი შეტანილია ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის აუცილებელ მედიკამენტთა მოდელურ სიაში (WHO Model List), რაც ხაზს უსვამს მის მნიშვნელობას გლობალური ჯანდაცვისთვის. პრეპარატი ხელმისაწვდომია რეცეპტის გარეშე უმეტეს ქვეყნებში ტოპიკური ფორმებით.
ქიმიურად კლოტრიმაზოლი წარმოადგენს 1-[(2-ქლორფენილ)დიფენილმეთილ]-1H-იმიდაზოლს, მოლეკულური ფორმულით C₂₂H₁₇ClN₂. იგი თეთრი ან მოყვითალო კრისტალური ფხვნილია, პრაქტიკულად უხსნადი წყალში, მაგრამ კარგად იხსნება ორგანულ გამხსნელებში — ეთანოლში, ქლოროფორმში და დიმეთილსულფოქსიდში (EMA SmPC).
კლოტრიმაზოლის ანტიმიკოზური მოქმედება ეფუძნება სოკოს უჯრედის მემბრანის ძირითადი კომპონენტის — ერგოსტეროლის — ბიოსინთეზის ინჰიბირებას. მოქმედების მექანიზმი რამდენიმე ეტაპს მოიცავს:
კლოტრიმაზოლი სელექციურად უკავშირდება ციტოქრომ P450-დამოკიდებულ ფერმენტ ლანოსტეროლ-14α-დემეთილაზას (CYP51), რომელიც კატალიზებს ლანოსტეროლის გარდაქმნას ერგოსტეროლად. იმიდაზოლის რგოლის აზოტის ატომი კოორდინაციულად უკავშირდება ფერმენტის აქტიურ ცენტრში არსებულ რკინის (Fe) ატომს ჰემის ჯგუფში, რაც ბლოკავს ფერმენტულ აქტივობას (BNF 87).
ერგოსტეროლის სინთეზის შეფერხების შედეგად, სოკოს უჯრედის მემბრანაში გროვდება ტოქსიკური სტეროლური პრეკურსორები (14α-მეთილსტეროლები), რაც იწვევს:
დაბალ კონცენტრაციებში კლოტრიმაზოლი ავლენს ფუნგისტატიკურ მოქმედებას — აფერხებს სოკოს ზრდას და გამრავლებას. მაღალ კონცენტრაციებში, როგორც წესი ტოპიკური გამოყენებისას, პრეპარატი ფუნგიციდურად მოქმედებს — უშუალოდ ანადგურებს სოკოს უჯრედებს მემბრანის სრული დესტრუქციის გზით.
კლოტრიმაზოლი აქტიურია შემდეგი მიკროორგანიზმების მიმართ:
გარდა ანტიმიკოზური მოქმედებისა, კლოტრიმაზოლი ავლენს ანტიბაქტერიულ აქტივობასაც ზოგიერთი გრამდადებითი ბაქტერიის (Staphylococcus, Streptococcus) და Trichomonas vaginalis-ის მიმართ, თუმცა ეს ეფექტი კლინიკურად ნაკლებად მნიშვნელოვანია (EMA SmPC).
კლოტრიმაზოლი გამოიყენება სოკოვანი ინფექციების ფართო სპექტრის სამკურნალოდ, მათ შორის:
კლოტრიმაზოლის ხსნარი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ფრჩხილის სოკოვანი ინფექციების ადრეულ სტადიებზე, თუმცა ამ ჩვენებისთვის სისტემური ანტიმიკოტიკები უფრო ეფექტურია (BNF 87).
კლოტრიმაზოლი ასევე გამოიყენება სებორეული დერმატიტისა და საფენის გამონაყარის (ჩვილების საფენის დერმატიტი კანდიდოზური კომპონენტით) სამკურნალოდ (WHO Model List).
კლოტრიმაზოლის დოზა და მიღების სქემა დამოკიდებულია სამკურნალო ფორმაზე, ჩვენებასა და პაციენტის ასაკზე.
მოზრდილები და ბავშვები:
მოზრდილები:
რეციდივული ვულვოვაგინალური კანდიდოზი (წელიწადში ≥4 ეპიზოდი):
კლოტრიმაზოლის ტოპიკური ფორმების გამოყენებისას დოზის კორექცია არ არის საჭირო, ვინაიდან სისტემური შეწოვა მინიმალურია (EMA SmPC).
სპეციალური დოზის კორექცია არ არის საჭირო. გამოიყენება სტანდარტული დოზით.
კლოტრიმაზოლის ფარმაკოკინეტიკური პროფილი ძირითადად განისაზღვრება მისი ტოპიკური გამოყენების გზით.
ტოპიკური გამოყენებისას კლოტრიმაზოლის სისტემური აბსორბცია უკიდურესად დაბალია. კანზე წასმისას მიღებული დოზის მხოლოდ 0,5-3% აბსორბირდება სისტემურ სისხლმიმოქცევაში. ვაგინალური გამოყენებისას აბსორბირდება დაახლოებით 3-10% დოზისა. ამ მახასიათებლით აიხსნება პრეპარატის მაღალი ლოკალური უსაფრთხოების პროფილი (EMA SmPC).
ტოპიკური გამოყენებისას კლოტრიმაზოლი კარგად ინფილტრირდება ეპიდერმისის სხვადასხვა ფენაში და რჩება კანის ქსოვილში მაღალი კონცენტრაციით. კანის სტრატუმ კორნეუმში (რქოვანი შრე) კონცენტრაცია მნიშვნელოვნად აღემატება სოკოს ზრდის ინჰიბირებისთვის საჭირო მინიმალურ ინჰიბიტორულ კონცენტრაციას (MIC). სისტემურ სისხლმიმოქცევაში მოხვედრისას პლაზმის ცილებთან შეკავშირების ხარისხი შეადგენს 98%-ს.
აბსორბირებული კლოტრიმაზოლი მეტაბოლიზდება ღვიძლში ციტოქრომ P450 ფერმენტული სისტემის მეშვეობით. ძირითადი მეტაბოლიტია 2-ქლორფენილ-4'-ქლორბენზჰიდროლი, რომელიც ანტიმიკოზური აქტივობით არ გამოირჩევა.
მეტაბოლიტები გამოიყოფა ძირითადად განავლით (ნაღველით ექსკრეციის გზით) და ნაწილობრივ შარდით. ნახევარგამოყოფის პერიოდი (t½) სისტემურ სისხლმიმოქცევაში შეადგენს დაახლოებით 2 საათს, თუმცა ეს მაჩვენებელი კლინიკურად ნაკლებად მნიშვნელოვანია ტოპიკური გამოყენების პირობებში (BNF 87).
ტოპიკური გამოყენებისას კანში პრეპარატის კონცენტრაციის პიკი მიიღწევა წასმიდან 1-2 საათში და შენარჩუნდება ეფექტური დონეზე რამდენიმე საათის განმავლობაში.
კლოტრიმაზოლი ზოგადად კარგად გადაიტანება. გვერდითი მოვლენები უმეტესად ლოკალურია და მსუბუქი ხარისხის.
ტოპიკური ფორმების გამოყენებისას ხშირი გვერდითი მოვლენები იშვიათად აღემატება 10%-ს. თუმცა ზოგიერთ კვლევაში, განსაკუთრებით ვაგინალური გამოყენებისას, ლოკალური გაღიზიანების სიხშირე შეიძლება მიაღწიოს ამ მაჩვენებელს.
ვაგინალური ფორმების გამოყენებისას:
კლოტრიმაზოლის ტოპიკური ფორმების მინიმალური სისტემური აბსორბციის გამო, კლინიკურად მნიშვნელოვანი წამლის ურთიერთქმედებები იშვიათია. მიუხედავად ამისა, ზოგიერთი ურთიერთქმედება ყურადღების ღირსია:
კლოტრიმაზოლის ტოპიკური და ვაგინალური ფორმები მიჩნეულია შედარებით უსაფრთხო საშუალებად ორსულობის პერიოდში. FDA კლასიფიკაციით პრეპარატს მინიჭებული აქვს B კატეგორია — ცხოველებზე ჩატარებულმა კვლევებმა არ გამოავლინა ფეტოტოქსიკური ეფექტი, ხოლო ადამიანებზე ადეკვატური კონტროლირებული კვლევები არ ჩატარებულა.
პრაქტიკული რეკომენდაციები:
კლოტრიმაზოლის ტოპიკური ფორმები თავსებადია ძუძუთი კვებასთან, ვინაიდან სისტემური აბსორბცია მინიმალურია და დედის რძეში პრეპარატის გადასვლის ალბათობა უმნიშვნელოა. ძუძუს თავზე წასმისას მიზანშეწონილია კვებამდე პრეპარატის გულდასმით ჩამობანა (EMA SmPC).
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე კლოტრიმაზოლი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ბრენდის სახით, ტოპიკური და ვაგინალური ფორმებით:
კომბინირებული პრეპარატები, რომლებიც შეიცავს კლოტრიმაზოლს სხვა აქტიურ ინგრედიენტებთან ერთად (მაგ., ბეტამეტაზონი + კლოტრიმაზოლი), ასევე ხელმისაწვდომია ბაზარზე.
ბრენდების ნაწილი შესაძლოა პერიოდულად განახლდეს, ამიტომ ყოველთვის შეამოწმეთ ხელმისაწვდომობა ადგილობრივ აფთიაქებში ან ეწვიეთ შესაბამის მედიკამენტების გვერდს.
კანის სოკოვანი ინფექციებისთვის კლოტრიმაზოლის კრემი საჭიროა გამოიყენოთ მინიმუმ 2-4 კვირის განმავლობაში, ინფექციის ტიპის მიხედვით. მნიშვნელოვანია, რომ მკურნალობა გააგრძელოთ სიმპტომების გაქრობის შემდეგაც კიდევ 1-2 კვირა, რათა თავიდან აიცილოთ რეციდივი. მკურნალობის ნაადრევად შეწყვეტა ხშირი მიზეზია ინფექციის განმეორების.
კლოტრიმაზოლის ტოპიკური და ვაგინალური ფორმები ზოგადად უსაფრთხოდ მიიჩნევა ორსულობის პერიოდში (FDA კატეგორია B). თუმცა, პირველ ტრიმესტრში ვაგინალური გამოყენება მხოლოდ ექიმის დანიშნულებით არის რეკომენდებული. მეორე და მესამე ტრიმესტრში ვაგინალური კანდიდოზის სამკურნალოდ უპირატესობა ენიჭება 7-დღიან კურსს (BNF 87).
კლოტრიმაზოლი იმიდაზოლური ანტიმიკოტიკია, რომელიც ძირითადად ტოპიკურად (ლოკალურად) გამოიყენება — კრემი, მალამო, ვაგინალური ტაბლეტები. ფლუკონაზოლი ტრიაზოლური ანტიმიკოტიკია, რომელიც სისტემურად (ტაბლეტის ან ინტრავენური ხსნარის სახით) მიიღება. ვაგინალური კანდიდოზის მკურნალობისას ორივე ეფექტურია: კლოტრიმაზოლის ვაგინალური ტაბლეტი ან ფლუკონაზოლის 150 მგ ერთჯერადი ტაბლეტი. არჩევანი დამოკიდებულია პაციენტის უპირატესობასა და კლინიკურ სიტუაციაზე.
დიახ, კლოტრიმაზოლის 1%-იანი კრემი შეიძლება გამოყენებულ იქნას სახის კანის სოკოვანი ინფექციების სამკურნალოდ, თუმცა საჭიროა სიფრთხილე — მოერიდეთ თვალებთან, ცხვირთან და პირის ღრუსთან კონტაქტს. თხელი ფენით წაისვით მხოლოდ დაზიანებულ არეალზე. თუ გამონაყარი გაუარესდა ან 2 კვირაში გაუმჯობესება არ შეინიშნა, მიმართეთ დერმატოლოგს.
მკურნალობის წარუმატებლობის რამდენიმე მიზეზი არსებობს: 1) არასწორი დიაგნოზი — შესაძლოა გამონაყარი სოკოვანი წარმოშობის არ იყოს; 2) მკურნალობის არასაკმარისი ხანგრძლივობა — სრული კურსის დაუსრულებლობა; 3) რეზისტენტული შტამი — ზოგიერთ Candida-ს სახეობას (მაგ., C. glabrata) შეიძლება ჰქონდეს აზოლებისადმი შემცირებული მგრძნობელობა; 4) იმუნოსუპრესია — დიაბეტი, აივ ინფექცია და სხვა მდგომარეობები, რომლებიც ასუსტებს იმუნიტეტს. ასეთ შემთხვევებში აუცილებელია ექიმთან კონსულტაცია და მიკრობიოლოგიური კვლევის ჩატარება (BNF 87).
არა, კლოტრიმაზოლის უმეტესი ფორმები ინახება ოთახის ტემპერატურაზე (25°C-მდე), მშრალ, სინათლისგან დაცულ ადგილას. მაცივარში შენახვა არ არის საჭირო და შეიძლება შეცვალოს კრემის კონსისტენცია. ვარგისიანობის ვადა, როგორც წესი, 2-3 წელია, მაგრამ გახსნის შემდეგ რეკომენდებულია გამოყენება 3-6 თვის განმავლობაში (EMA SmPC).