Chophytol · INN
Chophytol (Chophytol) ხელმისაწვდომია საქართველოში 4 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ხოფიტოლი (Chophytol) არის მცენარეული წარმოშობის ჰეპატოპროტექტორული და ქოლერეტიკული პრეპარატი, რომლის აქტიური ინგრედიენტია არტიშოკის ფოთლის მშრალი ექსტრაქტი (Cynara scolymus). პრეპარატი წარმოებულია ფრანგული კომპანია Laboratoires Rosa-Phytopharma-ს მიერ. ხოფიტოლი ხელს უწყობს ნაღვლის გამოყოფას, აუმჯობესებს ღვიძლის ფუნქციას, ამცირებს ქოლესტეროლის დონეს სისხლში და ავლენს ანტიოქსიდანტურ თვისებებს. გამოიყენება ჰეპატობილიარული სისტემის ფუნქციური დარღვევებისას, დისპეფსიის, ჰიპერლიპიდემიისა და ქრონიკული ჰეპატიტის კომპლექსურ თერაპიაში. პრეპარატი ხელმისაწვდომია ტაბლეტების, საინექციო ხსნარისა და ორალური ხსნარის სახით. მისი უსაფრთხოების პროფილი ხელსაყრელია, თუმცა უკუნაჩვენებია სანაღვლე გზების ობსტრუქციისა და მწვავე ღვიძლის დაავადებების დროს.
ხოფიტოლი (Chophytol) წარმოადგენს ფიტოთერაპიულ პრეპარატს, რომელიც მიიღება არტიშოკის (Cynara scolymus L.) ფოთლების წყლიანი ექსტრაქტიდან. იგი მიეკუთვნება ქოლერეტიკული და ჰეპატოპროტექტორული საშუალებების ჯგუფს (ATC კოდი: A05AX). პრეპარატი შეიქმნა საფრანგეთში, Laboratoires Rosa-Phytopharma-ს მიერ, და კლინიკურ პრაქტიკაში გამოიყენება XX საუკუნის მეორე ნახევრიდან.
არტიშოკი, როგორც სამკურნალო მცენარე, ცნობილია ანტიკური ხანიდან — ძველეგვიპტური და ბერძნული სამედიცინო ტრადიციებში იგი გამოიყენებოდა საჭმლის მომნელებელი სისტემის მოშლილობების სამკურნალოდ. თანამედროვე ფარმაკოლოგიურმა კვლევებმა დაადასტურა არტიშოკის ექსტრაქტის ბიოლოგიური აქტივობა და მისი თერაპიული ღირებულება.
ხოფიტოლის ძირითადი ბიოაქტიური კომპონენტებია:
პრეპარატი რეგისტრირებულია მრავალ ქვეყანაში, მათ შორის ევროპის ქვეყნებში, დსთ-ს სივრცესა და საქართველოში. ევროპის სამედიცინო სააგენტოს (EMA) მცენარეულ პრეპარატთა კომიტეტი (HMPC) არტიშოკის ფოთლის ექსტრაქტს მოიხსენიებს როგორც „ტრადიციული გამოყენების" მცენარეულ სამკურნალო საშუალებას დისპეფსიური ჩივილების შესამსუბუქებლად (EMA/HMPC).
ხოფიტოლის ფარმაკოლოგიური მოქმედება მრავალფაქტორიანია და განპირობებულია არტიშოკის ექსტრაქტში არსებული ბიოაქტიური ნაერთების სინერგიული ეფექტით.
ხოფიტოლის ძირითადი მექანიზმი დაკავშირებულია ნაღვლის სეკრეციის სტიმულაციასთან. ცინარინი და ქლოროგენის მჟავა ხელს უწყობენ ჰეპატოციტებში ნაღვლის მჟავების სინთეზს და მათ ექსკრეციას სანაღვლე კაპილარებში. ეს პროცესი მიმდინარეობს ნაღვლის მარილების ექსპორტის ტუმბოს (BSEP — Bile Salt Export Pump) აქტივაციის გზით. შედეგად იზრდება ნაღვლის მოცულობა (ქოლერეზი) და მცირდება მისი ლითოგენურობა.
ლუტეოლინი და სხვა ფლავონოიდები ავლენენ გამოხატულ ანტიოქსიდანტურ მოქმედებას ღვიძლის უჯრედებში. ისინი:
არტიშოკის ექსტრაქტი ამცირებს ქოლესტეროლის ბიოსინთეზს ჰეპატოციტებში HMG-CoA რედუქტაზას აქტივობის მოდულაციის გზით. ცინარინი კონკურენტულად აინჰიბირებს ამ ფერმენტს, თუმცა სტატინებთან შედარებით მნიშვნელოვნად სუსტი ეფექტით. ამასთანავე, პრეპარატი ხელს უწყობს ნაღვლის მჟავების ფეკალურ ექსკრეციას, რაც ზრდის ქოლესტეროლის მოხმარებას ნაღვლის მჟავების de novo სინთეზისთვის (EMA SmPC).
ხოფიტოლი ავლენს მსუბუქ დიურეზულ ეფექტს, რაც განპირობებულია არტიშოკში არსებული ფლავონოიდებისა და კალიუმის მარილების მოქმედებით თირკმლის ტუბულარულ ეპითელიუმზე. ეს ეფექტი ხელს უწყობს აზოტოვანი ნივთიერებების (შარდოვანა, კრეატინინი) ექსკრეციას.
პრეპარატი ხელს უწყობს კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის მოტორიკის ნორმალიზაციას, ამცირებს მეტეორიზმს და გულისრევას. ეს ეფექტი ნაწილობრივ დაკავშირებულია ნაღვლის ნორმალურ სეკრეციასთან, რაც აუმჯობესებს ცხიმების ემულგირებასა და მონელებას.
ხოფიტოლი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების დროს:
ხოფიტოლი ეფექტურია ფუნქციური დისპეფსიის სიმპტომების შესამსუბუქებლად, მათ შორის:
EMA/HMPC-ის მონოგრაფიის მიხედვით, არტიშოკის ფოთლის ექსტრაქტი აღიარებულია როგორც ტრადიციული მცენარეული სამკურნალო საშუალება „დისპეფსიური ჩივილების დროებითი შემსუბუქებისთვის, როგორიცაა შებერილობა და მოუნელებლობა" (EMA/HMPC).
ხოფიტოლი გამოიყენება მსუბუქიდან ზომიერამდე ჰიპერქოლესტეროლემიის დროს, როგორც დამხმარე საშუალება დიეტასთან ერთად. კლინიკურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ არტიშოკის ექსტრაქტი ამცირებს საერთო ქოლესტეროლს საშუალოდ 5-15%-ით და LDL ქოლესტეროლს 8-20%-ით (/conditions/hiperlipidemeia). თუმცა, მძიმე ჰიპერლიპიდემიის დროს პრეპარატი ვერ ჩაანაცვლებს სტატინებს.
ზოგიერთ ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოში, ხოფიტოლი გამოიყენება ორსულობის პერიოდში გულისრევის, პრეეკლამფსიის პროფილაქტიკისა და ღვიძლის ფუნქციური დარღვევების სამკურნალოდ (ექიმის მეთვალყურეობით).
დამხმარე თერაპიის სახით — აზოტემიის შესამცირებლად, შარდოვანას და კრეატინინის ექსკრეციის გაუმჯობესებისთვის.
ტაბლეტები (200 მგ მშრალი ექსტრაქტი):
ორალური ხსნარი:
საინექციო ხსნარი (ინტრამუსკულარული/ინტრავენური):
6-12 წლის ასაკი:
12 წელს ზემოთ:
6 წლამდე:
სპეციფიკური დოზის კორექცია არ არის აღწერილი, თუმცა მძიმე თირკმლის უკმარისობის დროს რეკომენდებულია სიფრთხილე და ექიმის მეთვალყურეობა.
მწვავე ღვიძლის უკმარისობის დროს პრეპარატი უკუნაჩვენებია. ქრონიკული ღვიძლის დაავადებების დროს დოზა ინდივიდუალურად განისაზღვრება.
ხოფიტოლის ფარმაკოკინეტიკური პარამეტრები სრულად შესწავლილი არ არის, რაც დამახასიათებელია მრავალკომპონენტიანი მცენარეული პრეპარატებისთვის. არსებული მონაცემები ძირითადად ეფუძნება ცალკეული ბიოაქტიური კომპონენტების კვლევებს.
პერორალურად მიღების შემდეგ, არტიშოკის ექსტრაქტის ძირითადი კომპონენტები (ცინარინი, ქლოროგენის მჟავა, ლუტეოლინი) აბსორბირდებიან კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან. ბიოშეღწევადობა ზომიერია. ცინარინის პიკური კონცენტრაცია პლაზმაში მიიღწევა მიღებიდან 1-2 საათის შემდეგ. საკვების თანადროული მიღება შეიძლება გავლენას ახდენდეს აბსორბციის სიჩქარეზე.
ფენოლურ ნაერთებს ახასიათებთ ზომიერი შეკავშირება პლაზმის ცილებთან. პრეპარატის კომპონენტები კარგად გადანაწილდებიან ორგანიზმში, განსაკუთრებული ტროპულობით ღვიძლისა და სანაღვლე სისტემისადმი.
არტიშოკის ექსტრაქტის კომპონენტები მეტაბოლიზდებიან ღვიძლში ფაზა I და ფაზა II რეაქციებით. ქლოროგენის მჟავა ჰიდროლიზდება კაფეინის მჟავამდე ნაწლავის მიკრობიოტის ფერმენტებით, ხოლო ლუტეოლინი გადის გლუკურონიდაციასა და სულფატაციას.
პრეპარატის მეტაბოლიტები გამოიყოფა ძირითადად თირკმლებით (შარდით) და ნაწილობრივ ნაღვლით (ფეკალურად). ნახევარგამოყოფის პერიოდი ზუსტად არ არის დადგენილი; ცინარინისთვის სავარაუდოდ შეადგენს 3-6 საათს.
ხოფიტოლი საერთოდ კარგად ატანადი პრეპარატია, გვერდითი ეფექტები იშვიათია და უმეტესად მსუბუქი ხასიათისაა.
ხოფიტოლის, როგორც მცენარეული პრეპარატის, წამლებთან ურთიერთქმედების შესახებ მონაცემები შეზღუდულია. თუმცა, არსებული ინფორმაციის საფუძველზე, გასათვალისწინებელია შემდეგი:
ანტიკოაგულანტები (ვარფარინი, აცენოკუმაროლი): არტიშოკის ექსტრაქტი შეიცავს ვიტამინ K-ს მცირე რაოდენობით, რამაც თეორიულად შეიძლება გავლენა მოახდინოს კუმარინის ტიპის ანტიკოაგულანტების ეფექტურობაზე. რეკომენდებულია INR-ის მონიტორინგი.
სტატინები (ატორვასტატინი, როზუვასტატინი): ხოფიტოლის ჰიპოლიპიდემიური ეფექტი შესაძლოა ადიტიურად შეერწყას სტატინების მოქმედებას. ერთდროული გამოყენება უსაფრთხოა, თუმცა მოითხოვს ლიპიდური პროფილის მონიტორინგს.
დიურეტიკები: ხოფიტოლის მსუბუქმა დიურეზულმა ეფექტმა შეიძლება გააძლიეროს თიაზიდური და მარყუჟოვანი დიურეტიკების მოქმედება, რაც ზრდის ჰიპოკალიემიისა და დეჰიდრატაციის რისკს.
ჰეპატოტოქსიკური პრეპარატები: ხოფიტოლის ჰეპატოპროტექტორული მოქმედება შეიძლება ნაწილობრივ შეამციროს ზოგიერთი ჰეპატოტოქსიკური პრეპარატის (მეტოტრექსატი, იზონიაზიდი) ღვიძლზე უარყოფითი ეფექტი, თუმცა ეს არ ანაცვლებს სპეციფიკურ ჰეპატოპროტექტორებს.
CYP450 ფერმენტული სისტემა: In vitro კვლევებმა აჩვენა, რომ არტიშოკის ექსტრაქტი შეიძლება სუსტად ინჰიბირებდეს CYP3A4 და CYP2D6 ფერმენტებს, თუმცა კლინიკური მნიშვნელობა დადგენილი არ არის. პრეპარატებთან, რომლებიც ვიწრო თერაპიულ ფანჯარას ფლობენ (ციკლოსპორინი, ტაკროლიმუსი, დიგოქსინი), ერთდროული გამოყენება სიფრთხილეს მოითხოვს.
ნაღვლის მჟავების სეკვესტრანტები (ქოლესტირამინი): შესაძლოა შეამცირონ არტიშოკის ექსტრაქტის აბსორბცია. რეკომენდებულია მინიმუმ 2-საათიანი ინტერვალის დაცვა.
ხოფიტოლს არ გააჩნია FDA კატეგორიის ოფიციალური კლასიფიკაცია (მცენარეული პრეპარატების სტანდარტული პრაქტიკა). თუმცა, კლინიკური გამოცდილება და შეზღუდული კვლევები მიუთითებენ, რომ პრეპარატი შედარებით უსაფრთხოა ორსულობის პერიოდში.
საფრანგეთსა და სხვა ქვეყნებში ხოფიტოლი ტრადიციულად ინიშნება ორსულობის პერიოდში:
EMA/HMPC მონოგრაფია მიუთითებს, რომ არტიშოკის ფოთლის ექსტრაქტის გამოყენება ორსულობისა და ლაქტაციის პერიოდში „არ არის რეკომენდებული საკმარისი მონაცემების არარსებობის გამო" (EMA/HMPC). მიუხედავად ამისა, ფართო კლინიკური გამოცდილება საშუალებას იძლევა, გამოყენებულ იქნას ექიმის მკაცრი მეთვალყურეობით.
არ არის ცნობილი, გადის თუ არა არტიშოკის ექსტრაქტის კომპონენტები დედის რძეში. ტრადიციულად ითვლება, რომ არტიშოკი შესაძლოა ზეგავლენას ახდენდეს ლაქტაციაზე (ზოგიერთი წყარო მიუთითებს ნაღვლის გემოს ცვლილებაზე რძეში). რეკომენდებულია სიფრთხილე და ექიმთან კონსულტაცია.
საქართველოს ფარმაცევტულ ბაზარზე არტიშოკის ფოთლის ექსტრაქტის შემცველი პრეპარატები ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ფორმით:
პრეპარატები ხელმისაწვდომია აფთიაქებში ურეცეპტოდ (OTC). კონკრეტული ბრენდის არჩევანი დამოკიდებულია ექიმის რეკომენდაციაზე, დოზირების მოხერხებულობასა და ფასზე.
ხოფიტოლის სტანდარტული კურსი 2-3 კვირაა. საჭიროების შემთხვევაში, ექიმის რეკომენდაციით, კურსი შეიძლება გამეორდეს 1-2 თვიანი შუალედით. ხანგრძლივი, უწყვეტი მიღება (3 თვეზე მეტი) არ არის რეკომენდებული საკმარისი უსაფრთხოების მონაცემების არარსებობის გამო. ქრონიკული ჰეპატობილიარული პრობლემების დროს ექიმმა ინდივიდუალურად უნდა განსაზღვროს თერაპიის ხანგრძლივობა (EMA/HMPC).
ნაღვლკენჭოვანი დაავადების დროს ხოფიტოლის გამოყენება მოითხოვს განსაკუთრებულ სიფრთხილეს. პრეპარატის ქოლერეტიკული (ნაღვლის გამოყოფის მასტიმულირებელი) მოქმედება შეიძლება პროვოცირება გაუკეთოს კენჭის მიგრაციას და სანაღვლე კოლიკას. სანაღვლე გზების ობსტრუქციის შემთხვევაში პრეპარატი აბსოლუტურად უკუნაჩვენებია. მცირე კენჭების არსებობისას გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ ექიმის მეთვალყურეობით (/conditions/nagvlkenchovani-daavadeba).
ხოფიტოლი არ არის წონის კორექციის პრეპარატი. თუმცა, მისი ქოლერეტიკული და ჰიპოლიპიდემიური მოქმედება შეიძლება სასარგებლო იყოს მეტაბოლური სინდრომის კომპლექსურ თერაპიაში. პრეპარატი ხელს უწყობს ცხიმების მონელებას, ამცირებს ქოლესტეროლს და აუმჯობესებს ღვიძლის ფუნქციას, რაც ირიბად ხელს უწყობს მეტაბოლური პროცესების ნორმალიზაციას. მაგრამ წონის მნიშვნელოვანი შემცირებისთვის საჭიროა დიეტა, ფიზიკური აქტივობა და, საჭიროებისამებრ, სპეციფიკური პრეპარატები.
ხოფიტოლის მიღების პერიოდში ალკოჰოლის მოხმარება არ არის რეკომენდებული. ეს განსაკუთრებით აქტუალურია, რადგან პრეპარატი ხშირად ინიშნება ღვიძლის დაავადებების დროს, როცა ალკოჰოლი თავისთავად უკუნაჩვენებია. გარდა ამისა, ხოფიტოლის ორალური ხსნარი შეიცავს ეთანოლს, რაც დამატებითი ფაქტორია. ალკოჰოლური ჰეპატიტის მკურნალობის შემთხვევაში, აუცილებელია ალკოჰოლის სრული მოცილება.
ხოფიტოლი, განსხვავებით სინთეზური ჰეპატოპროტექტორებისგან (ესენციალე, ჰეპტრალი, ურსოდეზოქსიქოლის მჟავა), მცენარეული წარმოშობისაა და ავლენს კომბინირებულ ეფექტს: ჰეპატოპროტექტორული + ქოლერეტიკული + ჰიპოლიპიდემიური. ესენციალე ფოსფოლიპიდებით აღადგენს ჰეპატოციტების მემბრანებს, ჰეპტრალი (ადემეტიონინი) ამატებს ანტიდეპრესიულ ეფექტს, ხოლო ურსოფალკი ძლიერ ქოლელითოლიზურ მოქმედებას ავლენს. პრეპარატის არჩევანი დამოკიდებულია კონკრეტულ კლინიკურ სიტუაციაზე და ექიმის შეფასებაზე.
ხოფიტოლი შეიძლება გამოყენებულ იქნას ბავშვებში ექიმის დანიშნულებით. ტაბლეტური ფორმა რეკომენდებულია 6 წელს ზემოთ ასაკის ბავშვებისთვის (1 ტაბლეტი 3-ჯერ დღეში). უმცროსი ასაკის ბავშვებისთვის უპირატესობა ენიჭება ორალური ხსნარის ფორმას, მაგრამ გასათვალისწინებელია, რომ ხსნარი შეიცავს ეთანოლს. EMA/HMPC რეკომენდაციით, არტიშოკის ექსტრაქტის ტრადიციული გამოყენება ნებადართულია 12 წელს ზემოთ ასაკის პაციენტებისთვის (EMA/HMPC).