მოკლედ
ქოლეკალციფეროლი (ვიტამინი D3) არის ცხიმში ხსნადი ვიტამინი, რომელიც აუცილებელ როლს ასრულებს კალციუმისა და ფოსფორის ჰომეოსტაზში, ძვლოვანი ქსოვილის მინერალიზაციასა და იმუნური სისტემის ფუნქციონირებაში. იგი წარმოადგენს D ვიტამინის ფიზიოლოგიურ ფორმას, რომელიც სინთეზირდება კანში ულტრაიისფერი სხივების ზემოქმედებით ან მიიღება საკვებით/დანამატებით. ქოლეკალციფეროლი გამოიყენება D ვიტამინის დეფიციტის პროფილაქტიკისა და მკურნალობის, რაქიტის, ოსტეომალაციის და ოსტეოპოროზის კომპლექსური თერაპიისთვის. პრეპარატი ხელმისაწვდომია სხვადასხვა ფორმით — წვეთები, კაფსულები, ტაბლეტები — და ფართოდ გამოიყენება ყველა ასაკობრივ ჯგუფში, ახალშობილიდან ხანდაზმულ პაციენტებამდე. საქართველოში ხელმისაწვდომია მრავალი ბრენდი, მათ შორის აქვადეტრიმი, დეტრივიტი და სხვა (WHO Model List).
რა არის და ფარმაკოლოგია
ქოლეკალციფეროლი (INN: Cholecalciferol, ვიტამინი D3) არის ცხიმში ხსნადი სეკოსტეროიდული ვიტამინი, რომელიც მიეკუთვნება D ვიტამინების ჯგუფს. ქიმიურად იგი წარმოადგენს (3β,5Z,7E)-9,10-სეკოქოლესტა-5,7,10(19)-ტრიენ-3-ოლს, მოლეკულური ფორმულით C₂₇H₄₄O.
D ვიტამინის ისტორია იწყება XX საუკუნის დასაწყისიდან, როდესაც ედვარდ მელანბიმ 1919 წელს აჩვენა, რომ რაქიტი საკვები ფაქტორის დეფიციტით იყო გამოწვეული. 1922 წელს ელმერ მაკკოლიუმმა გამოყო ანტირაქიტული ფაქტორი, რომელსაც D ვიტამინი უწოდა. 1936 წელს ადოლფ ვინდაუსმა განსაზღვრა ქოლეკალციფეროლის ქიმიური სტრუქტურა (BNF 87).
ფარმაკოლოგიური კლასიფიკაციით, ქოლეკალციფეროლი მიეკუთვნება ვიტამინებისა და მინერალების ჯგუფს (ATC კოდი: A11CC05). თავისთავად იგი წარმოადგენს პროჰორმონს — ბიოლოგიურად არააქტიურ ნაერთს, რომელიც ორგანიზმში ორეტაპიანი ჰიდროქსილირების შედეგად გარდაიქმნება აქტიურ ჰორმონალურ ფორმად — კალციტრიოლად (1,25-დიჰიდროქსივიტამინი D3).
ქოლეკალციფეროლის ბუნებრივი სინთეზი ხდება კანის ეპიდერმისში, სადაც 7-დეჰიდროქოლესტეროლი ულტრაიისფერი B (UVB) სხივების ზემოქმედებით (ტალღის სიგრძე 290–315 ნმ) გარდაიქმნება პრევიტამინ D3-ად, რომელიც შემდეგ თერმული იზომერიზაციით ქოლეკალციფეროლში გადადის. საკვები წყაროებიდან D3 ვიტამინი მიიღება ცხოველური პროდუქტებიდან — ცხიმიანი თევზი, კვერცხის გული, ღვიძლის ცხიმი (EMA SmPC).
მოქმედების მექანიზმი
ქოლეკალციფეროლი თავისთავად ბიოლოგიურად ინერტული ნაერთია. მისი ფარმაკოლოგიური მოქმედება რეალიზდება ორეტაპიანი მეტაბოლური აქტივაციის შემდეგ.
პირველი ეტაპი — ღვიძლისმიერი ჰიდროქსილირება: ქოლეკალციფეროლი ღვიძლში 25-ჰიდროქსილაზას (CYP2R1 და CYP27A1 ფერმენტები) მეშვეობით გარდაიქმნება 25-ჰიდროქსივიტამინ D3-ად (კალციდიოლი, 25(OH)D3). ეს მეტაბოლიტი წარმოადგენს D ვიტამინის ძირითად ცირკულირებად ფორმას სისხლში და სწორედ მისი კონცენტრაციის განსაზღვრა გამოიყენება D ვიტამინის სტატუსის შეფასებისთვის (BNF 87).
მეორე ეტაპი — თირკმლისმიერი ჰიდროქსილირება: კალციდიოლი თირკმელებში 1α-ჰიდროქსილაზას (CYP27B1) მოქმედებით გარდაიქმნება 1,25-დიჰიდროქსივიტამინ D3-ად (კალციტრიოლი), რომელიც წარმოადგენს D ვიტამინის ყველაზე აქტიურ მეტაბოლიტს. ეს რეაქცია რეგულირდება პარათჰორმონით (PTH), კალციუმისა და ფოსფორის შრატისმიერი კონცენტრაციით და FGF23-ით.
რეცეპტორული მოქმედება: კალციტრიოლი უკავშირდება D ვიტამინის ბირთვულ რეცეპტორს (VDR — Vitamin D Receptor), რომელიც მიეკუთვნება ბირთვული რეცეპტორების სუპეროჯახს. VDR-თან შეკავშირების შემდეგ, კალციტრიოლი-VDR კომპლექსი ჰეტეროდიმერიზდება რეტინოიდ X რეცეპტორთან (RXR). ეს ჰეტეროდიმერი უკავშირდება D ვიტამინის საპასუხო ელემენტებს (VDRE — Vitamin D Response Elements) სამიზნე გენების პრომოტორულ რეგიონებში და არეგულირებს გენის ტრანსკრიპციას (EMA SmPC).
ძირითადი ფარმაკოლოგიური ეფექტები:
- კალციუმის ჰომეოსტაზი: კალციტრიოლი ზრდის კალციუმისა და ფოსფორის აბსორბციას ნაწლავიდან TRPV6 და კალბინდინ-D9k ცილების ექსპრესიის გაზრდით. თირკმელებში ხელს უწყობს კალციუმის რეაბსორბციას დისტალურ მილაკებში.
- ძვლოვანი მეტაბოლიზმი: სტიმულირებს ოსტეობლასტების დიფერენციაციას და ძვლის მინერალიზაციას; ამავდროულად, მაღალი კონცენტრაციით ააქტივებს ოსტეოკლასტებს RANKL-ის ექსპრესიის მეშვეობით.
- იმუნომოდულაცია: VDR ექსპრესირდება იმუნური უჯრედების (T-ლიმფოციტები, B-ლიმფოციტები, მაკროფაგები, დენდრიტული უჯრედები) უმრავლესობაზე. D ვიტამინი ხელს უწყობს თანდაყოლილი იმუნიტეტის გაძლიერებას და ადაპტური იმუნიტეტის მოდულაციას.
- პარათჰორმონის რეგულაცია: კალციტრიოლი ახდენს პარათირეოიდული ჯირკვლის PTH სეკრეციის სუპრესიას უარყოფითი უკუკავშირის მექანიზმით (NICE CKS).
ჩვენებები
ქოლეკალციფეროლი გამოიყენება შემდეგი მდგომარეობების პროფილაქტიკისა და მკურნალობისთვის:
D ვიტამინის დეფიციტის პროფილაქტიკა
D ვიტამინის დეფიციტის პრევენცია რეკომენდებულია რისკ-ჯგუფების პაციენტებში, მათ შორის: ჩვილ ბავშვებში, ორსულებსა და მეძუძურ ქალებში, ხანდაზმულ პირებში (65 წლის ზემოთ), მუქ კანის მქონე პირებში, მზისგან არასაკმარისი ექსპოზიციის პირობებში მცხოვრებ ადამიანებში (NICE NG34). გაერთიანებული სამეფოს ჯანდაცვის სისტემა რეკომენდაციას უწევს D ვიტამინის დღიური მიღებას 400 სე (10 მკგ) ყველა მოზრდილისთვის შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში.
D ვიტამინის დეფიციტის მკურნალობა
25(OH)D < 25 ნმოლ/ლ (10 ნგ/მლ) ინტერპრეტირდება როგორც მძიმე დეფიციტი, ხოლო < 50 ნმოლ/ლ (20 ნგ/მლ) — დეფიციტი. მკურნალობა მოიცავს დატვირთვის დოზით დაწყებას, რასაც მოჰყვება შენარჩუნების დოზა (BNF 87).
რაქიტი და ოსტეომალაცია
რაქიტი ბავშვებში და ოსტეომალაცია მოზრდილებში წარმოადგენს D ვიტამინის მძიმე დეფიციტის კლასიკურ გამოვლინებებს. ქოლეკალციფეროლი გამოიყენება ამ მდგომარეობების როგორც მკურნალობისთვის, ისე პროფილაქტიკისთვის.
ოსტეოპოროზის კომპლექსურ თერაპიაში ქოლეკალციფეროლი გამოიყენება კალციუმთან კომბინაციაში, როგორც ბაზისური თერაპიის კომპონენტი. იგი ამცირებს მოტეხილობის რისკს, განსაკუთრებით ბარძაყის ძვლის პროქსიმალური ნაწილის და მალების კომპრესიული მოტეხილობის რისკს ხანდაზმულ პაციენტებში (NICE NG223).
ჰიპოპარათირეოზი
D ვიტამინის პრეპარატები გამოიყენება ჰიპოპარათირეოზის მართვაში ჰიპოკალციემიის კორექციისთვის, თუმცა ამ შემთხვევაში ხშირად უპირატესობა ენიჭება აქტიურ ფორმებს (კალციტრიოლი, ალფაკალციდოლი).
სხვა ჩვენებები
კვლევითი მონაცემები მიუთითებს D ვიტამინის პოტენციურ როლზე დიაბეტის, კარდიოვასკულარული დაავადებების, აუტოიმუნური მდგომარეობების და ინფექციური დაავადებების პრევენციაში, თუმცა ამ ჩვენებებისთვის მტკიცებულების ბაზა ჯერ კიდევ ფორმირების პროცესშია (EMA SmPC).
დოზირება
ქოლეკალციფეროლის დოზირება დამოკიდებულია ჩვენებაზე, პაციენტის ასაკსა და D ვიტამინის საბაზისო დონეზე.
პროფილაქტიკური დოზები
ჩვილი ბავშვები (0–12 თვე): 400 სე (10 მკგ) დღეში დაბადებიდან, განსაკუთრებით ძუძუთი კვებადი ჩვილებისთვის (BNF 87).
ბავშვები (1–18 წელი): 400–600 სე (10–15 მკგ) დღეში.
მოზრდილები (18–70 წელი): 600–800 სე (15–20 მკგ) დღეში.
ხანდაზმულები (>70 წელი): 800–1000 სე (20–25 მკგ) დღეში.
ორსულები და მეძუძური ქალები: 400–600 სე (10–15 მკგ) დღეში (NICE NG34).
სამკურნალო დოზები — D ვიტამინის დეფიციტი
მოზრდილები: დატვირთვის სქემა — 50 000 სე კვირაში ერთხელ 6–8 კვირის განმავლობაში, ან ალტერნატიულად 6000 სე დღეში 8–12 კვირის განმავლობაში; შემდეგ შენარჩუნების დოზა 800–2000 სე დღეში (BNF 87).
ბავშვები (1–12 წელი): 2000–4000 სე დღეში 8–12 კვირა, შემდეგ შენარჩუნება 400–1000 სე/დღე.
ჩვილები (<1 წელი): 1000–2000 სე დღეში 8–12 კვირა, შემდეგ შენარჩუნება 400 სე/დღე.
რენალური და ჰეპატური კორექცია
თირკმლის ქრონიკული დაავადება (CKD): CKD 3–5 სტადიაზე D ვიტამინის დეფიციტის კორექციისთვის ქოლეკალციფეროლი გამოიყენება სტანდარტული დოზებით; თუმცა მძიმე თირკმლის უკმარისობისას შეიძლება საჭირო გახდეს აქტიური D ვიტამინის ფორმების (კალციტრიოლი, ალფაკალციდოლი) დანიშვნა, რადგან 1α-ჰიდროქსილაზას აქტივობა მნიშვნელოვნად დაქვეითებულია (NICE NG203).
ღვიძლის დაავადება: მძიმე ჰეპატოცელულარული დაავადებისას 25-ჰიდროქსილირება შეიძლება იყოს დარღვეული; ამ შემთხვევაში რეკომენდებულია კალციდიოლის ან კალციტრიოლის გამოყენება.
მაქსიმალური უსაფრთხო დოზა
ევროპის საკვები პროდუქტების უსაფრთხოების ორგანიზაციის (EFSA) მიხედვით, მოზრდილებისთვის მაქსიმალური ტოლერანტული დოზა შეადგენს 4000 სე/დღე (100 მკგ/დღე). კლინიკური ჩვენებით, ექიმის მეთვალყურეობის ქვეშ, შეიძლება გამოყენებულ იქნას უფრო მაღალი დოზები.
ფარმაკოკინეტიკა
აბსორბცია: ქოლეკალციფეროლი აბსორბირდება წვრილ ნაწლავში (ძირითადად ჯეჯუნუმსა და ილეუმში) ნაღვლის მჟავების თანდასწრებით. აბსორბცია მიმდინარეობს ცხიმის აბსორბციის პარალელურად, ამიტომ ცხიმოვან საკვებთან ერთად მიღებისას ბიოშეღწევადობა მნიშვნელოვნად იზრდება. მალაბსორბციის სინდრომის, ცელიაკიის, კრონის დაავადებისა და ქოლესტაზური მდგომარეობების დროს აბსორბცია მკვეთრად მცირდება (EMA SmPC).
განაწილება: აბსორბციის შემდეგ ქოლეკალციფეროლი ტრანსპორტირდება ქილომიკრონების შემადგენლობაში ლიმფური სისტემის მეშვეობით სისტემურ სისხლმიმოქცევაში. სისხლში იგი უკავშირდება D ვიტამინის შემკავშირებელ ცილას (DBP — Vitamin D Binding Protein, ანუ Gc-გლობულინი), აგრეთვე ალბუმინს. ცხიმში ხსნადობის გამო, ქოლეკალციფეროლი აკუმულირდება ცხიმოვან ქსოვილში, რაც განაპირობებს მის ხანგრძლივ ნახევარდაშლის პერიოდს. განაწილების მოცულობა შედარებით დიდია (BNF 87).
მეტაბოლიზმი: ღვიძლში ხდება 25-ჰიდროქსილირება (CYP2R1, CYP27A1), ხოლო თირკმელებში — 1α-ჰიდროქსილირება (CYP27B1). ინაქტივაცია ხორციელდება CYP24A1 (24-ჰიდროქსილაზა) ფერმენტის მეშვეობით, რომელიც კატაბოლიზმის გზით წარმოქმნის კალციტროის მჟავას.
ექსკრეცია: D ვიტამინის მეტაბოლიტების ექსკრეცია ძირითადად ხდება ნაღვლით ფეკალურად; თირკმლისმიერი ექსკრეცია მინიმალურია.
ნახევარდაშლის პერიოდი: ქოლეკალციფეროლის ნახევარდაშლის პერიოდი სისხლიდან — დაახლოებით 24 საათი, ხოლო 25(OH)D3-ის ნახევარდაშლის პერიოდი — 2–3 კვირა, რაც საშუალებას იძლევა, გამოყენებულ იქნას ყოველკვირეული ან ყოველთვიური დოზირების სქემები (EMA SmPC).
გვერდითი ეფექტები
ქოლეკალციფეროლი რეკომენდებულ დოზებში ზოგადად კარგად ატანადია. გვერდითი ეფექტები ძირითადად აღინიშნება ჭარბი დოზირების შემთხვევაში და დაკავშირებულია ჰიპერკალციემიასთან.
ხშირი (>10%)
რეკომენდებულ დოზებში ხშირი გვერდითი მოვლენები პრაქტიკულად არ აღინიშნება. ფიზიოლოგიურ დოზებში ქოლეკალციფეროლი ყველაზე უსაფრთხო ვიტამინური პრეპარატების რიცხვს მიეკუთვნება.
ნაკლებად ხშირი (1–10%)
- კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის მხრივ: გულისრევა, ყაბზობა, მეტეორიზმი, მუცლის ტკივილი
- ჰიპერკალციურია (განსაკუთრებით მაღალი დოზებით მკურნალობისას)
- კანის ქავილი, გამონაყარი
იშვიათი, მაგრამ სერიოზული (<1%)
ჰიპერკალციემია — D ვიტამინის ტოქსიკურობის ძირითადი გამოვლინება. სიმპტომები მოიცავს:
- გულისრევა, ღებინება, ანორექსია
- პოლიურია, პოლიდიფსია, დეჰიდრატაცია
- ჰიპერკალციურია და ნეფროკალცინოზი
- ნეფროლითიაზი (თირკმლის კენჭები)
- კუნთოვანი სისუსტე, არითმიები
- ცნობიერების დარღვევა, კომა (მძიმე შემთხვევებში)
ჰიპერვიტამინოზი D ჩვეულებრივ ვითარდება 10 000 სე/დღეზე მეტი დოზის ხანგრძლივი მიღებისას. 25(OH)D > 375 ნმოლ/ლ (150 ნგ/მლ) ითვლება ტოქსიკურ დონედ (BNF 87).
მეტასტაზური კალციფიკაცია — ქრონიკული ჰიპერკალციემიისას კალციუმი დეპონირდება რბილ ქსოვილებში: თირკმელებში, სისხლძარღვებში, ფილტვებსა და გულში.
მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ D ვიტამინის ტოქსიკურობა ბუნებრივი მზის ექსპოზიციიდან არ ვითარდება, რადგან კანში წარმოქმნილი ჭარბი პრევიტამინ D3 ფოტოდეგრადაციას განიცდის (EMA SmPC).
უკუჩვენებები და სიფრთხილე
აბსოლუტური უკუჩვენებები
- ჰიპერკალციემია — ნებისმიერი ეტიოლოგიის (პარანეოპლასტიური, პირველადი ჰიპერპარათირეოზი და სხვ.)
- ჰიპერვიტამინოზი D — 25(OH)D ტოქსიკური კონცენტრაციისას
- ჰიპერკალციურია მძიმე ხარისხის
- მოქმედ ნივთიერებისა ან დამხმარე კომპონენტების მიმართ ჰიპერმგრძნობელობა
სიფრთხილით გამოყენება
- ნეფროლითიაზი (კალციუმიანი თირკმლის კენჭების ანამნეზი) — ჰიპერკალციურიის რისკი
- სარკოიდოზი და სხვა გრანულომატოზური დაავადებები — ამ მდგომარეობებისას მაკროფაგებში მომატებულია 1α-ჰიდროქსილაზას აქტივობა, რაც ჰიპერკალციემიის რისკს ზრდის
- თირკმლის ქრონიკული დაავადება — საჭიროა კალციუმისა და ფოსფორის მონიტორინგი
- თიაზიდური დიურეტიკებით მკურნალობა — ჰიპერკალციემიის რისკის ზრდა
- გულის გლიკოზიდებით მკურნალობა (დიგოქსინი) — ჰიპერკალციემიამ შეიძლება გააძლიეროს ტოქსიკურობა (BNF 87)
მკურნალობის განმავლობაში მაღალი დოზების გამოყენებისას რეკომენდებულია შრატის კალციუმის, ფოსფორის, 25(OH)D-ისა და შარდში კალციუმის პერიოდული მონიტორინგი.
ურთიერთქმედებები
მნიშვნელოვანი წამალთაურთიერთქმედებები
თიაზიდური დიურეტიკები (ჰიდროქლორთიაზიდი, ინდაპამიდი): ამცირებენ კალციუმის რენალურ ექსკრეციას, რაც ქოლეკალციფეროლთან ერთდროული მიღებისას ჰიპერკალციემიის რისკს ზრდის. საჭიროა შრატის კალციუმის მონიტორინგი (BNF 87).
გულის გლიკოზიდები (დიგოქსინი): ჰიპერკალციემია აძლიერებს დიგოქსინის ტოქსიკურობას და გულის არითმიების რისკს. საჭიროა განსაკუთრებული სიფრთხილე.
ანტიკონვულსანტები (ფენიტოინი, კარბამაზეპინი, ფენობარბიტალი): ინდუცირებენ ციტოქრომ P450 ფერმენტებს (CYP3A4, CYP24A1), რაც აჩქარებს D ვიტამინის მეტაბოლიტების ინაქტივაციას. ამ პაციენტებში შეიძლება საჭირო გახდეს უფრო მაღალი დოზები.
გლუკოკორტიკოსტეროიდები (პრედნიზოლონი, დექსამეტაზონი): ამცირებენ ნაწლავიდან კალციუმის აბსორბციას და ზრდიან რენალურ ექსკრეციას, რაც ფუნქციურად ანტაგონიზებს D ვიტამინის მოქმედებას. გრძელვადიანი სტეროიდული თერაპიისას D ვიტამინისა და კალციუმის სუპლემენტაცია აუცილებელია (NICE NG223).
ორლისტატი, ქოლესტირამინი, მინერალური ზეთი: ამცირებენ ცხიმში ხსნადი ვიტამინების, მათ შორის D ვიტამინის, ნაწლავიდან აბსორბციას. რეკომენდებულია ქოლეკალციფეროლის მიღება ამ პრეპარატებიდან მინიმუმ 2 საათის ინტერვალით.
რიფამპიცინი: ძლიერი CYP3A4 ინდუქტორია და აჩქარებს D ვიტამინის კატაბოლიზმს.
კეტოკონაზოლი: ინჰიბირებს CYP27B1 (1α-ჰიდროქსილაზას) და CYP24A1 ფერმენტებს, რაც ცვლის D ვიტამინის მეტაბოლიზმს (EMA SmPC).
ორსულობა და ლაქტაცია
ორსულობა
ქოლეკალციფეროლი ფიზიოლოგიურ დოზებში (400–1000 სე/დღე) უსაფრთხოა ორსულობის პერიოდში. FDA კატეგორია — C (მაღალი დოზებისთვის). NICE და Royal College of Obstetricians and Gynaecologists რეკომენდაციას უწევს ყველა ორსულს 400 სე (10 მკგ) D ვიტამინის ყოველდღიურ მიღებას მთელი ორსულობის განმავლობაში (NICE NG34).
ჭარბი დოზებით (>4000 სე/დღე) ხანგრძლივი მიღება ორსულობისას არ არის რეკომენდებული, რადგან ნაყოფის ჰიპერკალციემიამ შეიძლება გამოიწვიოს აორტის სუპრავალვულური სტენოზი, რეტინოპათია და ფსიქომოტორული განვითარების დარღვევა.
ლაქტაცია
D3 ვიტამინი გამოიყოფა დედის რძეში. ფიზიოლოგიურ დოზებში (400–1000 სე/დღე) უსაფრთხოა ლაქტაციის პერიოდში. თუმცა, დედის მიერ სტანდარტული დოზების მიღება ჩვეულებრივ არ უზრუნველყოფს ჩვილისთვის საკმარის D ვიტამინის მიწოდებას რძის მეშვეობით, ამიტომ ძუძუთი კვებადი ჩვილებისთვის ცალკე სუპლემენტაცია რეკომენდებულია (BNF 87).
ბრენდები საქართველოში
საქართველოში ქოლეკალციფეროლის შემცველი მრავალი პრეპარატია ხელმისაწვდომი:
- [აქვადეტრიმი (ვიტამინი D3)](/medications/aqvadetrimi-vitamini-d3) — წყლიან ხსნარზე დამზადებული წვეთები, ფართოდ გამოყენებული პედიატრიულ პრაქტიკაში
- [დეტრივიტი 1000 სე](/medications/detriviti-kafsula-1000se-60) — კაფსულები 1000 სე, 60 ცალი
- [დეტრივიტი 2000 სე](/medications/detriviti-50mkg-2000se-30kafs) — კაფსულები 2000 სე, 30 ცალი
- [დეტრივიტი ფორტე 5000 სე](/medications/detriviti-forte-kaf-5000iu-n30) — კაფსულები 5000 სე
- [დეტრივიტი მაქსი 10000 სე](/medications/detriviti-maqsi-kafsula-10000se-30) — მაღალდოზიანი კაფსულები
- [დეტრივიტი K2](/medications/detriviti-k2-kafsula-30) — D3 + K2 კომბინაცია
- [დეტრივიტი წვეთები 400 სე/მლ](/medications/detriviti-dropsi-400se-ml30ml) — ორალური წვეთები
- [დიფეროლი ფორტე D3 2000 სე](/medications/diferoli-forte-d3-kafsula-2000se-20) — კაფსულები
- [ბიოლანდი ჯუნიორი ვიტამინი D3](/medications/biolandi-juniori-vitamini-d3-wvetebi-1ml-0-45mg-10ml) — საბავშვო წვეთები
ხშირად დასმული კითხვები
რა არის D ვიტამინის ოპტიმალური დონე სისხლში?
25(OH)D-ის ოპტიმალურ დონედ მიჩნეულია 50–125 ნმოლ/ლ (20–50 ნგ/მლ). 25 ნმოლ/ლ-ზე ნაკლები დონე მიუთითებს დეფიციტზე, რაც ასოცირებულია რაქიტის, ოსტეომალაციისა და ოსტეოპოროზის გაზრდილ რისკთან. ენდოკრინოლოგთა საერთაშორისო საზოგადოება ოპტიმალურ მიზნობრივ დონედ 75 ნმოლ/ლ-ს (30 ნგ/მლ) მიიჩნევს (NICE CKS).
როდის უნდა მივიღო D ვიტამინი — დილით თუ საღამოს?
ქოლეკალციფეროლის მიღების კონკრეტული დრო კრიტიკული მნიშვნელობის არ არის. თუმცა, რადგან იგი ცხიმში ხსნადი ვიტამინია, რეკომენდებულია მისი მიღება ცხიმის შემცველ საკვებთან ერთად (საუზმესთან ან სადილთან), რაც უზრუნველყოფს უკეთეს აბსორბციას. ზოგიერთ პაციენტში საღამოს მიღებამ შეიძლება ძილის დარღვევა გამოიწვიოს, ამიტომ დილის ან დღის მიღება სასურველია.
შეიძლება თუ არა D ვიტამინის ჭარბი მიღება?
დიახ, მიუხედავად იმისა, რომ D ვიტამინი ფართოდ ხელმისაწვდომი და უსაფრთხო პრეპარატია, მისი ხანგრძლივი ჭარბი მიღება (>10 000 სე/დღე) შეიძლება გამოიწვიოს ჰიპერვიტამინოზი D, რომელიც ვლინდება ჰიპერკალციემიით, ნეფროკალცინოზით და რბილი ქსოვილების კალციფიკაციით. ექიმის მეთვალყურეობის გარეშე 4000 სე/დღეზე მეტი დოზის მიღება არ არის რეკომენდებული (BNF 87).
რა განსხვავებაა D2 და D3 ვიტამინებს შორის?
D2 (ერგოკალციფეროლი) მიიღება მცენარეული წყაროებიდან, ხოლო D3 (ქოლეკალციფეროლი) — ცხოველური წყაროებიდან ან სინთეზირდება კანში. კვლევები აჩვენებს, რომ D3 უფრო ეფექტურია 25(OH)D-ის შრატისმიერი დონის ამაღლებაში, ვიდრე D2, რადგან D3-ს DBP-სთან უფრო მაღალი აფინიტეტი აქვს და ნახევარდაშლის პერიოდი უფრო ხანგრძლივია. ამიტომ თანამედროვე რეკომენდაციები უპირატესობას ანიჭებენ ქოლეკალციფეროლს (EMA SmPC).
რა სიმპტომები მიუთითებს D ვიტამინის დეფიციტზე?
D ვიტამინის დეფიციტი შეიძლება გამოვლინდეს ძვალ-კუნთოვანი სიმპტომებით: ძვლების ტკივილი (განსაკუთრებით ნეკნებში, მენჯში, ფეხის ძვლებში), კუნთოვანი სისუსტე, კრუნჩხვები; ასევე ქრონიკული დაღლილობა, ხშირი ინფექციები, თმის ცვენა და დეპრესიული განწყობა. ბავშვებში მძიმე დეფიციტი იწვევს რაქიტს, ხოლო მოზრდილებში — ოსტეომალაციას. ბევრ შემთხვევაში დეფიციტი ასიმპტომურად მიმდინარეობს და მხოლოდ ლაბორატორიული კვლევით ვლინდება (NICE NG34).
D ვიტამინის რომელი ფორმაა უკეთესი ბავშვებისთვის — წვეთები თუ კაფსულები?
ჩვილებისა და მცირეწლოვანი ბავშვებისთვის (0–3 წელი) რეკომენდებულია ქოლეკალციფეროლის ორალური წვეთების გამოყენება, რადგან ისინი ზუსტი დოზირების საშუალებას იძლევა და ადვილად მისაღებია. საქართველოში ხელმისაწვდომია აქვადეტრიმი და ბიოლანდი ჯუნიორი. უფროსი ბავშვებისთვის (>6 წელი) შესაძლებელია კაფსულების გამოყენებაც.