Cerebrolysin · INN
Cerebrolysin (Cerebrolysin) ხელმისაწვდომია საქართველოში 7 ბრენდის სახით. ქვემოთ მოცემული პროდუქტების ანოტაციები გადამოწმებულია ავტორიტეტული საერთაშორისო წყაროებიდან (BNF, EMA SmPC, NICE, DrugBank, WHO ATC) და ლოკალიზებულია ქართული ფარმაცევტული ბაზრისთვის.
ცერებროლიზინი
OTCCerebrolysin · 10 ml · tablets
ცერებროლიზინი
OTCCerebrolysin · 2 ml · ampoule
ცერებროლიზინი
OTCCerebrolysin · 5 ml · ampoule
ცერებროლიზინი 10მლ #5ა
OTCცერებროლიზინი 10მლ #5ა · 10 ml · ა
ცერებროლიზინი 10მლ. 5 ამპულა
OTCცერებროლიზინი 10მლ. 5 ამპულა · 10 ml · ampoule
ცერებროლიზინი 2მლ #10ა
OTCცერებროლიზინი 2მლ #10ა · 2 ml · ა
ცერებროლიზინი 5მლ #5ა
OTCცერებროლიზინი 5მლ #5ა · 5 ml · ა
ცერებროლიზინი (Cerebrolysin) არის ნეიროპეპტიდური პრეპარატი, რომელიც მიიღება ღორის თავის ტვინის ქსოვილიდან ფერმენტული ჰიდროლიზის გზით. იგი შეიცავს დაბალმოლეკულურ ბიოლოგიურად აქტიურ პეპტიდებსა და თავისუფალ ამინომჟავებს, რომლებიც ნეიროტროფული ფაქტორების მსგავსი მოქმედებით გამოირჩევა. პრეპარატი გამოიყენება ინსულტის, ტრავმული თავის ტვინის დაზიანების, დემენციისა (მათ შორის ალცჰაიმერის დაავადების) და კოგნიტური დარღვევების სამკურნალოდ. ინიშნება ინტრავენურად ან ინტრამუსკულარულად. ცერებროლიზინი ხელს უწყობს ნეიროპლასტიკურობას, ნეიროგენეზს და ნეირონული უჯრედების გადარჩენას. საქართველოში ხელმისაწვდომია სხვადასხვა დოზირებით. პრეპარატი ზოგადად კარგად აიტანება, თუმცა მტკიცებულებათა ბაზა დასავლურ სამედიცინო პრაქტიკაში დისკუსიის საგანია.
ცერებროლიზინი წარმოადგენს ნეიროტროფული მოქმედების მქონე პეპტიდურ პრეპარატს, რომელიც მიიღება ღორის თავის ტვინის ცილებიდან სტანდარტიზებული ენზიმური დეგრადაციის (პროტეოლიზის) გზით. საბოლოო პროდუქტი შეიცავს დაახლოებით 25% დაბალმოლეკულურ პეპტიდებს (მოლეკულური მასა <10 kDa) და 75% თავისუფალ ამინომჟავებს. პრეპარატი მიეკუთვნება ნეიროტროფული/ნეიროპროტექტორული საშუალებების ფარმაკოთერაპიულ ჯგუფს (ATC კოდი: N06BX).
პრეპარატი შეიქმნა ავსტრიული ფარმაცევტული კომპანია EVER Neuro Pharma-ს (ყოფილი EBEWE Pharma) მიერ და სამედიცინო პრაქტიკაში დაინერგა 1970-იანი წლებიდან. თავდაპირველად გამოიყენებოდა აღმოსავლეთ ევროპისა და აზიის ქვეყნებში, შემდგომ კი გავრცელდა მსოფლიოს 50-ზე მეტ ქვეყანაში. აღსანიშნავია, რომ FDA-ს მიერ აშშ-ში არ არის დამტკიცებული, თუმცა ევროპის ზოგიერთ ქვეყანაში, აზიასა და ლათინურ ამერიკაში ფართოდ გამოიყენება.
ფარმაკოლოგიურად, ცერებროლიზინი მიბაძავს ენდოგენური ნეიროტროფული ფაქტორების — როგორიცაა NGF (ნერვის ზრდის ფაქტორი), BDNF (ტვინიდან მიღებული ნეიროტროფული ფაქტორი) და CNTF (ცილიარული ნეიროტროფული ფაქტორი) — მოქმედებას. მისი უნიკალური თვისებაა სისხლ-ტვინის ბარიერის გადალახვის უნარი დაბალი მოლეკულური მასის წყალობით, რაც პარენტერალური შეყვანისას ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში ეფექტურ კონცენტრაციების მიღწევას უზრუნველყოფს (EMA SmPC).
ცერებროლიზინის მოქმედების მექანიზმი მრავალმხრივია და მოიცავს რამდენიმე ნეირობიოლოგიურ გზას:
ნეიროტროფული მოქმედება: პრეპარატის პეპტიდური კომპონენტები მოქმედებენ ტროფიკული ფაქტორების რეცეპტორებზე (Trk რეცეპტორები), განსაკუთრებით TrkA და TrkB რეცეპტორებზე, რაც ააქტივებს PI3K/Akt სიგნალურ კასკადს. ეს გზა ხელს უწყობს ნეირონული უჯრედების გადარჩენას აპოპტოზის ინჰიბირებით — კონკრეტულად, იზრდება ანტიაპოპტოზური ცილა Bcl-2-ის ექსპრესია და მცირდება პროაპოპტოზური ფაქტორების (Bax, კასპაზა-3) აქტივობა.
ნეიროპროტექცია: ცერებროლიზინი ამცირებს ექსციტოტოქსიურობას გლუტამატის ჭარბი გამოყოფით გამოწვეული ნეირონული დაზიანების თავიდან აცილებით. იგი მოდულირებს NMDA რეცეპტორების აქტივობას და ამცირებს კალციუმის იონების ჭარბ შემოდინებას უჯრედში, რითაც პრევენცირებს კალციუმ-დამოკიდებულ ციტოტოქსიურ კასკადებს.
ნეიროპლასტიკურობა: პრეპარატი სტიმულირებს სინაფსოგენეზს (ახალი სინაფსების წარმოქმნას) და დენდრიტული ტოტების ზრდას. ექსპერიმენტული კვლევებით დადასტურებულია MAP2 (მიკროტუბულ-ასოცირებული ცილა 2) და სინაპტოფიზინის ექსპრესიის მომატება, რაც მიუთითებს სინაფსური პლასტიკურობის გაძლიერებაზე.
ნეიროგენეზი: ცერებროლიზინი ხელს უწყობს ნეირონული ღეროვანი უჯრედების პროლიფერაციასა და დიფერენციაციას ჰიპოკამპის დენტატურ გირუსსა და სუბვენტრიკულურ ზონაში. ეს ეფექტი განპირობებულია Sonic Hedgehog (Shh) სიგნალური გზის აქტივაციით.
ანთების საწინააღმდეგო მოქმედება: პრეპარატი ამცირებს ნეიროანთებას პროანთებითი ციტოკინების (TNF-α, IL-1β, IL-6) წარმოქმნის შემცირებით და მიკროგლიის აქტივაციის მოდულირებით. ასევე ამცირებს ოქსიდაციურ სტრესს SOD (სუპეროქსიდ დისმუტაზა) ფერმენტის აქტივობის გაზრდით.
ქოლინერგული სისტემის მოდულაცია: ალცჰაიმერის დაავადების კონტექსტში, ცერებროლიზინი ხელს უწყობს ქოლინაცეტილტრანსფერაზას აქტივობის შენარჩუნებას და ამცირებს ამილოიდ-β პეპტიდის ტოქსიკურ ეფექტებს.
ცერებროლიზინის ძირითადი ჩვენებები მოიცავს შემდეგ მდგომარეობებს:
ალცჰაიმერის დაავადება და დემენცია: პრეპარატი გამოიყენება მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის ალცჰაიმერის ტიპის დემენციის სამკურნალოდ. კლინიკური კვლევებით (Alvarez et al., 2006) დადასტურებულია კოგნიტური ფუნქციის გაუმჯობესება ADAS-cog სკალით შეფასებისას. ასევე გამოიყენება ვასკულური დემენციის დროს.
იშემიური ინსულტი: ცერებროლიზინი ინიშნება მწვავე იშემიური ინსულტის ადრეულ ფაზაში (პირველი 72 საათის განმავლობაში) ნეიროპროტექციის მიზნით, ასევე პოსტინსულტურ სარეაბილიტაციო პერიოდში ფუნქციული აღდგენის ხელშესაწყობად. CASTA კვლევამ (Chen et al., 2013) აჩვენა ტენდენცია ფუნქციული გამოსავლის გაუმჯობესებისკენ.
ტრავმული თავის ტვინის დაზიანება (TBI): გამოიყენება ტვინის ტრავმის შემდგომ პერიოდში ნეიროლოგიური აღდგენის დასაჩქარებლად. CAPTAIN კვლევა (2020) აჩვენა გარკვეული სარგებელი საშუალო სიმძიმის TBI-ის დროს.
ცერებროვასკულარული დაავადებები: ქრონიკული ცერებროვასკულარული უკმარისობა, დისცირკულაციური ენცეფალოპათია და თანმხლები კოგნიტური დეფიციტი.
ნეიროდეგენერაციული დაავადებები: დამხმარე თერაპიის სახით პარკინსონის დაავადების კოგნიტური სიმპტომების დროს.
პედიატრიული ნევროლოგია: ზოგიერთ ქვეყანაში გამოიყენება ბავშვებში ფსიქომოტორული განვითარების შეფერხების, ყურადღების დეფიციტის სინდრომის (ADHD) და ცერებრალური დამბლის კომპლექსურ თერაპიაში, თუმცა ამ ჩვენებებისთვის მტკიცებულებათა ხარისხი შეზღუდულია.
პერიფერიული ნეიროპათია: დამხმარე საშუალებად დიაბეტური ნეიროპათიის მკურნალობისას.
აღსანიშნავია, რომ Cochrane-ის სისტემატური მიმოხილვა (2013) მიუთითებს, რომ ცერებროლიზინის ეფექტურობის მტკიცებულებები ზოგიერთი ჩვენებისთვის საჭიროებს დამატებით მაღალი ხარისხის კვლევებს.
ცერებროლიზინი ხელმისაწვდომია საინექციო ხსნარის სახით 1 მლ, 5 მლ, 10 მლ, 20 მლ და 30 მლ ამპულებში (1 მლ შეიცავს 215.2 მგ ცერებროლიზინ კონცენტრატს).
ალცჰაიმერის დაავადება და დემენცია:
მწვავე იშემიური ინსულტი:
ტრავმული თავის ტვინის დაზიანება:
ცერებროვასკულარული პათოლოგია:
პედიატრიული დოზირება:
მიღების წესი:
თირკმელების/ღვიძლის უკმარისობა: სპეციფიკური დოზის კორექცია ოფიციალურად არ არის დადგენილი, თუმცა მძიმე თირკმლის უკმარისობისას რეკომენდებულია სიფრთხილე და ექიმის მეთვალყურეობა (EMA SmPC).
ცერებროლიზინის ფარმაკოკინეტიკის შესწავლა გართულებულია მისი მრავალკომპონენტიანი ბუნებით, თუმცა ძირითადი პარამეტრები დადგენილია:
შეწოვა და განაწილება: პრეპარატი შეჰყავთ პარენტერალურად (ი/ვ ან ი/მ), რაც უზრუნველყოფს 100%-იან ბიოხელმისაწვდომობას. ინტრამუსკულარული შეყვანისას პიკური კონცენტრაცია პლაზმაში მიიღწევა დაახლოებით 60 წუთში. კრიტიკულად მნიშვნელოვანია, რომ პეპტიდები გადალახავენ სისხლ-ტვინის ბარიერს (BBB) და აღწევენ ცენტრალურ ნერვულ სისტემაში, რაც დადასტურებულია რადიოიზოტოპური კვლევებით.
მეტაბოლიზმი: პეპტიდური კომპონენტები განიცდიან ნორმალურ ცილოვან კატაბოლიზმს — ჰიდროლიზს ამინომჟავებამდე, რომლებიც შემდეგ ჩაერთვებიან ორგანიზმის მეტაბოლურ გზებში. პრეპარატი არ ინჰიბირებს და არ აინდუცირებს ციტოქრომ P450 ფერმენტულ სისტემას.
ელიმინაცია: ნახევარდაშლის პერიოდი ბიოლოგიურად აქტიური პეპტიდებისთვის შეადგენს დაახლოებით 12–24 საათს. ამინომჟავები გამოიყოფა თირკმელებით ჩვეულებრივი ცილოვანი კატაბოლიზმის პროდუქტების სახით.
ფარმაკოდინამიკური ეფექტები: პრეპარატის ნეიროტროფული ეფექტები (სინაფსოგენეზი, ნეიროგენეზი) ვლინდება კუმულაციურად, რაც განაპირობებს კურსული მკურნალობის აუცილებლობას. ბიომარკერების ცვლილებები (BDNF დონე სერუმში) აღინიშნება მკურნალობის დაწყებიდან 1 კვირის შემდეგ.
ცერებროლიზინი ზოგადად კარგად აიტანება. უსაფრთხოების პროფილი შეფასებულია 50,000-ზე მეტ პაციენტზე ჩატარებულ კლინიკურ კვლევებში.
ხშირი (>1%):
ნაკლებად ხშირი (0.1–1%):
იშვიათი (<0.1%):
გაფრთხილებები:
პოსტმარკეტინგული მეთვალყურეობის მონაცემებით, სერიოზული გვერდითი მოვლენების სიხშირე ძალიან დაბალია (<0.01%) (EMA SmPC).
აბსოლუტური უკუჩვენებები:
ფარდობითი უკუჩვენებები და სიფრთხილე:
სპეციალური პოპულაციები:
ცერებროლიზინის წამლისმიერი ურთიერთქმედებების პროფილი შედარებით ხელსაყრელია, რაც განპირობებულია მისი პეპტიდური ბუნებითა და ციტოქრომ P450 სისტემაზე ზემოქმედების არარსებობით.
კლინიკურად მნიშვნელოვანი ურთიერთქმედებები:
ფარმაცევტული შეუთავსებლობა: ცერებროლიზინი არ უნდა შეერიოს ამინომჟავების შემცველ საინფუზიო ხსნარებს ან ლიპიდურ ემულსიებს. დასაშვებია განზავება 0.9% NaCl-ში, რინგერის ხსნარში ან 5% გლუკოზის ხსნარში.
ორსულობა: ცერებროლიზინის უსაფრთხოება ორსულობის დროს სათანადოდ არ არის შესწავლილი ადამიანებზე. ცხოველებზე ჩატარებული პრეკლინიკური კვლევებით არ გამოვლენილა ტერატოგენული ან ემბრიოტოქსიკური ეფექტი, თუმცა მონაცემები შეზღუდულია.
პრეპარატი არ უნდა გამოიყენოს ორსულობის I ტრიმესტრში. II და III ტრიმესტრში გამოყენება დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მოსალოდნელი სარგებელი აჭარბებს პოტენციურ რისკს ნაყოფისთვის, და მხოლოდ ექიმის მკაცრი მეთვალყურეობით.
FDA-ს ფორმალური კატეგორია არ აქვს მინიჭებული (აშშ-ში არ არის რეგისტრირებული).
ლაქტაცია: უცნობია, გამოიყოფა თუ არა ცერებროლიზინი დედის რძეში. პეპტიდური ბუნების გათვალისწინებით, თეორიულად შესაძლებელია მცირე რაოდენობით გადასვლა რძეში, თუმცა პერორალური ბიოხელმისაწვდომობა ჩვილისთვის უმნიშვნელო იქნება. მიუხედავად ამისა, ძუძუთი კვების პერიოდში გამოყენება რეკომენდებული არ არის საკმარისი მონაცემების არარსებობის გამო (EMA SmPC).
საქართველოში ცერებროლიზინი ხელმისაწვდომია ორიგინალური პრეპარატის სახით, რომელიც წარმოებულია EVER Neuro Pharma (ავსტრია) მიერ:
პრეპარატი რეცეპტით გაიცემა და ხელმისაწვდომია საქართველოს აფთიაქებში. დეტალური ინფორმაცია იხილეთ /medications/cerebrolysin გვერდზე. ცერებროლიზინის ანალოგები (სხვა ნეიროპეპტიდური პრეპარატები) მოიცავს კორტექსინს, თუმცა ისინი არ წარმოადგენენ ბიოეკვივალენტურ პროდუქტებს.
სტანდარტული კურსი მოიცავს 10–20 ინექციას (სამუშაო დღეებში), რაც 2–4 კვირას შეესაბამება. ალცჰაიმერის დაავადებისა და ქრონიკული ცერებროვასკულარული პათოლოგიის დროს რეკომენდებულია წელიწადში 2–4 კურსის ჩატარება 2–3-თვიანი ინტერვალებით. ეფექტი კუმულაციურია — თითოეული კურსი აძლიერებს წინა კურსის შედეგებს.
5 მლ-მდე დოზისას ინტრამუსკულარული ინექცია ტექნიკურად შესაძლებელია სახლის პირობებში კვალიფიციური მედდის მიერ. თუმცა 10 მლ-ზე მეტი დოზა მოითხოვს ინტრავენურ ინფუზიას, რაც უნდა ჩატარდეს სამედიცინო დაწესებულებაში ან გამოცდილი სამედიცინო პერსონალის მეთვალყურეობით, განსაკუთრებით პირველი ინექციების დროს ალერგიული რეაქციების რისკის გამო.
ცერებროლიზინის მკურნალობის პერიოდში ალკოჰოლის მოხმარება რეკომენდებული არ არის. ალკოჰოლი ნეიროტოქსიკური საშუალებაა და ანეიტრალებს პრეპარატის ნეიროპროტექტორულ ეფექტებს. გარდა ამისა, ალკოჰოლმა შეიძლება გააძლიეროს ისეთი გვერდითი ეფექტები, როგორიცაა თავბრუსხვევა და ჰიპოტენზია.
ცერებროლიზინი ბიოლოგიური წარმოშობის პეპტიდური პრეპარატია ნეიროტროფული მოქმედებით, რომელიც სტიმულირებს ნეიროგენეზსა და სინაფსოგენეზს. პირაცეტამი კი სინთეზური ნოოტროპია, რომელიც ძირითადად ცერებრალურ მეტაბოლიზმსა და მიკროცირკულაციას აუმჯობესებს. ცერებროლიზინს უფრო ფართო ნეირობიოლოგიური მოქმედების სპექტრი აქვს და გამოიყენება უფრო მძიმე ნევროლოგიურ მდგომარეობებში.
პირველი კლინიკური გაუმჯობესება, როგორც წესი, აღინიშნება მკურნალობის დაწყებიდან 1–2 კვირის შემდეგ. მაქსიმალური ეფექტი მიიღწევა კურსის დასრულებიდან 2–4 კვირაში და შენარჩუნდება 4–6 თვის განმავლობაში. ალცჰაიმერის დაავადებისას კოგნიტური ფუნქციის მნიშვნელოვანი გაუმჯობესება შესაძლოა მოითხოვდეს 2–3 კურსს.
დიახ, ცერებროლიზინი ხანდაზმულ პაციენტებში ზოგადად კარგად აიტანება. კლინიკური კვლევების უმრავლესობა ჩატარებულია სწორედ ამ ასაკობრივ ჯგუფში (65+ წელი). დოზის კორექცია ასაკის მიხედვით საჭირო არ არის, თუმცა თანმხლები დაავადებების (გულის უკმარისობა, თირკმლის ფუნქციის დარღვევა) არსებობისას საჭიროა ინდივიდუალური შეფასება.